Кіріспе
Жас, жыныс және мамандыққа қарамастан пациентке бағытталған медициналық көмек. Жалпы практика – Ұлыбритания, Үндістан, Австралия, Жаңа Зеландия және Оңтүстік Африка сияқты елдерде жалпы практика дәрігерлері көрсететін қызметтердің атауы. Кейбір елдерде, мысалы АҚШ-та, мұндай қызметтер отбасылық медицина немесе біріншілік медициналық көмек деп сипатталуы мүмкін. Ұлыбританиядағы біріншілік медициналық көмек терминіне сонымен қатар қоғамдық дәріхана, оптометрист, стоматологиялық хирургия және қоғамдық есту күтімін ұсынатын қызметтер де кіруі мүмкін. Біріншілік және екіншілік медициналық көмек арасындағы тепе-теңдік – әдетте ауруханалық қызметтерді білдіретін – әртүрлі жерлерде және уақыт өте келе өзгереді. Көптеген елдерде қызметтерді ауруханалардан қоғамға көшіруге бағытталған бастамалар бар, бұл ақша үнемдеуге және ыңғайлы болуға мүмкіндік береді деп күтілуде.
General practice is the name given in various nations, such as the United Kingdom, India, Australia, New Zealand and South Africa to the services provided by general practitioners. In some nations, such as the US, similar services may be described as family medicine or primary care. The term Primary Care in the UK may also include services provided by community pharmacy, optometrist, dental surgery and community hearing care providers. The balance of care between primary care and secondary care which usually refers to hospital based services varies from place to place, and with time. In many countries there are initiatives to move services out of hospitals into the community, in the expectation that this will save money and be more convenient.
Үндістан
Бірмингемдегі 15 дәрігерден тұратын топ "Патфайндер ХелтКер" әлеуметтік кәсіпорнын құрды, ол Үндістанда британдық жалпы практика үлгісінде сегіз негізгі медициналық орталық салуды жоспарлап отыр. Д.Н.Паллдың сөзіне қарағанда, Үндістанда алғашқы медициналық көмек нашар дамыған. Бұл орталықтар коммерциялық негізде жұмыс істейді. Пациенттер алғашқы консультация үшін 200-300 рупия төлейді, оларға тек қана дәріханалардан сатылатын генериктік дәрілер тағайындалады.
Ирландия
Ирландияда топтық практикаларда, алғашқы медициналық көмек орталықтарында, жеке практикаларда және денсаулық сақтау орталықтарында жұмыс істейтін шамамен 2500 жалпы практика дәрігері бар.
Австралия
Австралиядағы жалпы медицина қызметтері Medicare Benefits Scheme (MBS) мемлекеттік медициналық сақтандыру схемасы арқылы қаржыландырылады. Австралиялықтарға мамандануға жіберу үшін жеке дәрігерден жолдама қажет. Көптеген жеке дәрігерлер басқа жеке дәрігерлермен бірге, медбикелер мен әкімшілік персоналдың қолдауымен жеке дәрігерлік практикада (ЖДП) жұмыс істейді. Алғашқы медициналық көмек көрсету үшін біріктірілген көпсалалы денсаулық сақтау командасын құру мақсатында фармацевттер сияқты басқа да денсаулық сақтау мамандарын жалпы медицинаға енгізуге бағытталған жұмыстар жүргізілуде.
Ұлыбритания
Ұлыбританиядағы қызметтердің үлгісі негізінен 1911 жылғы Ұлттық сақтандыру заңымен қалыптасты, ол ел бойыншағы достық қоғамдардан келген тізім жүйесін орнатты. Әрбір науқас жалпы практика дәрігерінің тізіміне немесе тобына енуге құқылы болды. 1911 жылы мұндай мүмкіндік тек Ұлттық сақтандыру жарналарын төлегендерге ғана берілді. 1938 жылы ересек халықтың 43% дәрігерлер тобының қызметін пайдаланды. 1948 жылы Ұлттық денсаулық сақтау жүйесі құрылғанда, бұл көрсеткіштің қамту аймағы барлық халыққа дейін кеңейтілді. Дәрігерлік практика пациенттің медициналық жазбасын сақтауға жауапты болады және пациент басқа практикаға ауысса, қажет болған жағдайда оны басқа емханаға беруге міндетті. Ұлыбританияда, көптеген басқа елдерден өзгеше, пациенттер әдетте аурухана кеңесшілеріне тікелей жүгіне алмайды және жалпы дәрігер екіншілік медициналық көмекке қол жеткізуді бақылайды. Көрсетілетін қызметтердің көп бөлігі «Жалпы медициналық қызметтер шарты» негізінде жүзеге асырылады, ол үнемі жаңартылып отырады. 1953 жылы жалпы практика дәрігерлерінің күніне 12-30 үйге шақырылып, 15-50 науқасты қабылдағаны бағаланды. 2019 жылы NHS Англия мәліметтері бойынша, жалақы алатын жалпы практика дәрігерлерінің шамамен 90% жартылай уақытпен жұмыс істеді. 2020 жылы коронавирус пандемиясының күшеюі салдарынан жалпы практика медицинасы қашықтықтан жұмыс істеуге өте жылдам көшті, бұл процеске дейін өте баяу дамып келген болатын. Hurley Group-тағы Клэр Герада «Біздің жұмыстың 99% қазір онлайн режимінде» деп хабарлады, бұл пациенттің электрондық медициналық жазбасына байланысты цифрлық триаж жүйесін пайдаланады және сағатына 3000-ға дейін консультацияны өңдейді. Қажет болған жағдайда пациенттерді «көру» үшін бейне байланыс қолданылады. 2022 жылдың наурыз айында дәрігерлердің 80% -тан астамы дәрігерлердің шаршағандығы мен жеткіліксіз штаты салдарынан пациенттерге қате шешімдер қабылдану қаупі бар екенін білдірді. 2022 жылдың қыркүйегінде 1,45 миллион науқас дәрігерге көріну үшін кем дегенде 28 күн күтті. 2022 жылдың қараша айында дәрігерлер The Observer газетіне, пациенттерге қауіпсіз көмек көрсету үшін Британ медициналық қауымдастығының (BMA) «күніне 25-тен аспауы керек» деген нұсқауларын көптеген күндері бұзатындарын айтты. 2021 жылдың наурыз айында Pulse жүргізген сауалнама көрсеткендей, дәрігерлер күніне орта есеппен 37 науқасқа қызмет көрсетеді.
Үй-жайлар
Практикалар көбінесе шағын, көбінесе бір дәрігерлік болды, дәрігердің үйінен жұмыс істеді және жиі дәрігердің әйелі тіркеуші ретінде жұмыс істеді. 1948 жылы Ұлттық денсаулық сақтау жүйесі (NHS) құрылған кезде денсаулық сақтау орталықтарын салу жоспарланған, бірақ олардың көп бөлігі салынбады. Британдық медицина қауымдастығы 2019 жылы жалпы тәжірибелік дәрігерлердің кеңселерi бойынша сауалнама жүргізді. 1011 жауап берушінің шамамен жартысы өз кеңселерi қазіргі қажеттіліктерге сай емес деп ойлады, ал 78% болашақта күтілетін талаптарды қанағаттандыра алмайтындарын айтты.
Кәсіпорындардың саны мен көлемі
2010–11 және 2014–15 жылдар аралығында 599 дәрігерлік практика жабылды, ал 91 жаңасы ашылды және практика тізімінің орташа мөлшері 6,610-нан 7,171-ге дейін өсті. 2016 жылы Англияда 7,613 практика, Шотландияда 958, Уэльсте 454 және Солтүстік Ирландияда 349 практика болды. Англиядағы практикалардың саны 7,435-ке жетті және 2017 жылдың маусым айында практика тізімінің орташа мөлшері 7,860 құрады. 85 жастан асқан 1,35 миллион пациент тіркелді. Әсіресе Англияда ірі практикаларға бірігуге бейімділік байқалды. 2014 жылы Lakeside Healthcare Англиядағы ең ірі практика болып табылды, онда 62 серіктес және 100,000-нан астам пациент болды. Шабыттандырылмаған аймақтардағы жалпы практиканы сақтап қалу қиынға айналды, бұл ірі практикалардағы маманданудың артуына байланысты, талап етілетін дағдылар мен мінез-құлықтың өзгеруін қажет етеді. 2018 жылдың 1 қазанына дейін Англияда 47 дәрігерлік практиканың тізімі 30,000 немесе одан көп пациентті құрады, ал тізімнің орташа мөлшері 8,420-ға жетті. 2019 жылы Англиядағы бір дәрігерге тіркелген пациенттердің орташа саны 2018 жылмен салыстырғанда 56-ға артып, 2,087-ге жетті.
Англия
2004 жылы Лейбористік үкімет реформаларында ережелер өзгертілді, бұл жаңа қатысушыларға, соның ішінде коммерциялық компанияларға, бір немесе бірнеше жалпы медициналық практикаларды, «Альтернативті медициналық қызметтер провайдерлері» деп атауға мүмкіндік берді. 2015 жылы жүргізілген зерттеулер бойынша, жалпы медициналық практикалардың 4%-ы осы жаңа тәртіп бойынша жұмыс істеді, бірақ олар қызмет сапасын жақсартқан жоқ, тіпті көбінесе нашар қамтылған аймақтарда жұмыс істесе де. 2016 жылы NHS Англия жариялаған «Жалпы медициналық практиканы дамыту жолдары» (GP Forward View) жалпы медициналық практика үшін бюджетке 2,4 миллиард фунт стерлинг (14%) нақты өсімді уәде етті. Джереми Хант жалпы медициналық практикадағы дәрігерлердің санын 5000-ға дейін ұлғайтуға уәде берді. 2017 жылы 3250 тағылымдама орны бар. «GP Career Plus» бағдарламасы 55 жастан асқан дәрігерлерді мамандықта ұстап тұруға бағытталған, оларға жаңаша жұмыс орындарын ұсыну арқылы – мысалы, ауыстыру, созылмалы ауруларды басқару сияқты нақты жұмыстарды орындау немесе үйге барып қарау. Шілдеде Саймон Стивенс Еуропалық Одақтан және, мүмкін, Жаңа Зеландия мен Австралиядан шамамен 2000 дәрігерді жұмысқа алуды көздеген бағдарламаны жариялады. NHS Improvement мәліметтері бойынша, жалпы медициналық практикаға қолжетімділіктің 1% төмендеуі шұғыл жәрдем бөлімшесінің жүктемесін 10% арттырады. Жалпы дәрігерлер қарт жастағы халықтың күрделі дәрі-дәрмек тағайындамаларын басқару үшін фармацевттерді жиі пайдаланады. 2017 жылы 1061-ден астам медициналық практика фармацевттерді жұмысқа алды, бұл NHS Англияның «Жалпы медициналық практикадағы клиникалық фармацевттер» бағдарламасын іске қосудан кейін болды. Сондай-ақ, дәрігердің қажеті болмаған жағдайда пациенттерді басқа қызметтерге – мысалы, фармацияға және физиотерапияға бағыттау үшін рецепция қызметкерлерінің кеңейтілген рөліндегі күтім навигаторларын жұмысқа алуға ұмтылыс бар. 2017 жылдың қыркүйек айында Уэйкфилд аймағында 64 000 науқасқа қызмет көрсететін 270 оқытылған күтім навигаторы жұмыс істеді. Олардың 10 айлық сынақ кезеңінде 930 дәрігерлік сағатты үнемдегені анықталды. Төрт NHS трасты: Northumbria Healthcare NHS Foundation Trust; Yeovil District Hospital NHS Foundation Trust; Royal Wolverhampton NHS Trust; және Southern Health NHS Foundation Trust интеграцияны жақсарту мақсатында бірнеше жалпы медициналық практиканы өздеріне қаратуға көшті. 2022 жылдың наурызында Саджид Джавид Policy Exchange ұйымының қазіргі жалпы медициналық практика моделін «ешкімге керек емес» деп сипаттаған есебін қолдады. Ол «70 жылдық NHS құрылымын түбегейлі өзгертуді қарастырып жатыр, бұл көптеген отбасылық дәрігерлерді өздерінің жеке практикаларын жүргізудің орнына ауруханаларда тікелей жұмыс істеуге алып келуі мүмкін». Ағылшын дәрігерлері арасында жалпы медициналық практика федерациялары танымал болды.
Консультациялар
Жергілікті билік қауымдастығының мәліметінше, 2015 жылы Англияда 57 миллион дәрігерге қаралудың себебі шағын жағдайлар мен аурулар болды, оның 5,2 миллионы – мұрынның бітілуі. Король қорының мәліметтері бойынша, 2014-2017 жылдар аралығында пациенттер мен дәрігерлер арасындағы телефон және тікелей байланыс саны 7,5%-ға өсті, бірақ дәрігерлердің саны өзгеріссіз қалды. Ұлыбританиядағы консультациялардың орташа ұзақтығы уақыт өте келе тұрақты түрде ұлғайып, 1950 жылдары шамамен 5 минуттан 2013-2014 жылдары шамамен 9,22 минутқа дейін жетті. Бұл көрсеткіш әлемдегі басқа дамыған елдердегі орташа консультация ұзақтығынан кем. 2017 жылдың қарашасынан бастап 307 миллион дәрігерлік кездесу өтті, әр жұмыс күні шамамен бір миллион, ал дүйсенбі күндері одан да көп болды. 40%-ы сол күні кездесуге тағайындалды. 2018 жылдың қазан айында 2,8 миллион пациент, яғни 10,3% (2017 жылдың қарашасындағы 9,4%-ға қарағанда), дәрігерге кездесуді брондағаннан кейін кемінде 21 күн күтті, ал 1,4 миллионы 28 күннен астам күтті. Әр ай сайын миллионнан астам адам тағайындалған кездесулеріне келмейді. Ұлыбританияда коммерциялық қызметтер сирек кездеседі, бірақ 2017 жылы Борнмут қаласындағы Пул Роуд медициналық орталығында жеке дәрігерлік қызмет ашылды, онда пациенттер дәрігерге қарасу үшін күту тізімін қысқарту үшін төлем жасауға мүмкіндік алды. Babylon Health қосымшасын пайдаланатын GP at Hand онлайн қызметі 2017 жылдың қарашасында Лондонның батысындағы Lillie Road денсаулық орталығымен іске қосылды. Оның алғашқы айында 7000 жаңа пациент тіркелді, олардың 89,6%-ы 20 мен 45 жас аралығындағылар еді. Бұл қызмет дәрігерлер тарапынан «жақсыларын іріктеп алу» деп сынға ұшырады. Созылмалы аурулары бар немесе үйде қарау қажет болатын пациенттерге қызметке қосылудан ұсынылмады. Ричард Вотри бұл «қамқорлықтың сапасы мен үздіксіздігіне нұқсан келтіріп, халыққа көрсетілетін қызметті одан әрі бөліп тастауы мүмкін» екенін ескертті. Ұлыбританиядағы COVID-19 пандемиясы қашықтықтан жұмыс істеуге күрт көшуге әкелді. 2020 жылдың наурызында телефон арқылы тағайындалған кездесулер саны 600%-дан астамға өсті.
Пациенттердің қанағаттануы
2016 жылы пациенттердің 85% -ы алғашқы медициналық көмек алғандағы жалпы тәжірибесін жақсы деп бағалады, бірақ АПМС келісімшарттары бойынша жұмыс істейтін шектеулі компанияларға қарасты (шағын азшылық құрайтын) емханалар бес маңызды көрсеткіштің төртеуі бойынша нашар нәтиже көрсетті: таңдаған дәрігерге жиі бара алу мүмкіндігі, ыңғайлы уақытта жазылу мүмкіндігі, дәрігердің қарым-қатынас шеберлігіне берілген баға, емханамен телефон арқылы байланысудың қарапайымдылығы және жалпы тәжірибе.
Солтүстік Ирландия
Солтүстік Ирландияда жалпы медициналық практикада ерекше өзекті мәселелер туды, себебі ауылдық медициналық пункттерге дәрігерлерді жұмысқа алу өте қиын болды. Британ медициналық қауымдастығы 2017 жылы Ұлттық денсаулық сақтау жүйесінен (NHS) кетуге және консультациялар үшін төлем алуға ниетті дәрігерлерден мерзімі көрсетілмеген отставка хаттарын жинады. Олар қаржыландыруды арттыруды, көбірек маманды жұмысқа алуды және компьютерлік жүйелерді жақсартуды талап етті. Солтүстік Ирландия Денсаулық сақтау департаменті 2018 жылдың маусым айында жаңа дәрігерлік келісімшарт жариялады. Оған практикалық фармацевттерді қамтуға, өтемақы шығындарының өсуіне байланысты қосымша 1 миллион фунт стерлинг, халық санының өсуіне байланысты 1,8 миллион фунт стерлинг және ғимараттарды жаңартуға 1,5 миллион фунт стерлинг қарастырылды.