Кіріспе

Шотландтық антиквари Джон Пинкертон (17 ақпан 1758 – 10 наурыз 1826) – шотландтық антиквари, картограф, жазушы, нумизмат, тарихшы және германдық нәсілдік үстемдік теориясын ерте қабылдағандардың бірі. Ол Эдинбургте Джеймс Пинкертон мен Мэри (Херон немесе Боуи) Пинкертонның үш ұлының бірі ретінде дүниеге келді. Ол балалық шағының алғашқы жылдары сол қаланың жанында өмір сүрді, бірақ кейін Ланарққа көшті. Оның оқуға құштар жастық шағы классикалық білімді кең түрде игеруіне мүмкіндік берді, сонымен қатар бала кезінде Ливий сияқты рим авторларын аударуды ұнатқаны мәлім. Ол Эдинбург университетіне оқуға түсті және бітірген соң заңгерлік тәжірибе жинау үшін қалада қалды. Дегенмен, ғылыми еңбекке бейімділігі оны заңгерлік мансаптан бас тартуға итермеледі, ол 1776 жылы алғаш жарық көрген Крейгмиллар қамалына арналған Элегияны жазуға кірісті.

Лондон және басылымдар

1781 жылы Пинкертон Лондонға көшіп келді, онда оның жазушылық мансабы толыққанды басталып, сол жылы аса құнды емес Ұйқастар мен Шотландиялық трагедиялық балладалар жинағын жариялады. Одан кейін 1782 жылы «Шолу және күлкіге арналған екі дитирамбалық ода» және «Тақпақтар» сериясы жарық көрді. 1783 жылы «Таңдамал шотланд балладалары» деген атпен трагедиялық балладаларын қайта басып шығарды, оған «Комикалық балладалар» қосымшасы енді. Джозеф Ритсон 1784 жылы осы балладалардың бір бөлігінің заманауи екенін көрсетті, ал Пинкертон Харди Кануттің екінші бөлігінің авторы екенін, ал басқаларының бір бөлігін өзі жазғанын мойындады. Ол 1784 жылы «Медальдер туралы эссе» және 1785 жылы «Роберт Херон» псевдонімімен Грекия мен Римнің классикалық авторларын сынаған, бірақ ерекшеленетін әдеби хаттарды жариялады. 1786 жылы ол Летингтоннан сэр Ричард Мэтлэндтің қолжазба жинақтарынан «Ежелгі шотланд ақындары» жинағын редакциялады. 1787 жылы «Х. Беннет» деген жаңа псевдонімімен «Зейіннің қазынасы» жинағы және оның маңызды тарихи еңбегі – Гиббон өзі қарызды екенін мойындаған «Скифтердің немесе готтардың тегі мен дамуы туралы диссертация» жарық көрді. Оның «Барбурдың Брюсі және Революцияға дейінгі Англияның медальдық тарихы» басылымы 1790 жылы, 1792 жылы сирек басылымдардан қайта басылған шотланд ақындарының жинағы және 1795-1797 жылдары «Iconographia scotica» атты өмірбаяндық очерктер сериясы жарық көрді. 1797 жылы Стюарт әулетінің билікке келуінен Мэриге дейінгі Шотландия тарихын (ішінде «The Dethe of the Kynge of Scotis» басылымы бар) жариялады. Шотландияның көрнекті тұлғаларының галереясы (1799 ж.) жаңа жоспармен құрастырылған «Заманауи география» (1802 ж., 1807 ж. толықтырылды) жинағынан кейін жарық көрді.

Кейінгі өмірі

Пинкертонның кітаптар мен карталар жинағының бір бөлігі 1813 жылғы 7 қаңтарда (және одан кейінгі 6 күн) Лондондағы Ли және Сотби аукционында сатылды; каталогтың бір данасы Кембридж университеті кітапханасында сақталады (shelfmark Munby. c.159(1)). Шамамен 1818 жылы ол Лондоннан Парижге кетіп, 1826 жылғы 10 наурызда қайтыс болғанға дейін сол жерде штабын құрды. Өмірінің соңғы жылдарын ол мүсірленген күйде өткізді. Оның қалған жариялымдары: 1802–1805 жылдардағы Париждегі естеліктер (1806); өте пайдалы Саяхаттар мен сапарлардың жалпы жинағы (1808–1814); Жаңа заманауи атлас (1808–1819); және оның Петрологиясы (1811).

Оқу

Фергюсон, Уильям, Шотландия ұлтының бірегейлігі: тарихи ізденіс, (Эдинбург, 1998), 250–273 бб. Патрик О'Флаэрти: Шотландияның париясы: Джон Пинкертонның өмірі мен еңбектері, 1758–1826, Торонто [т.б.] : Торонто университетінің баспасы, 2015.