Кіріспе

Влодава (; ; Володава; , тарашкевица: Uładava) – Беларусь және Украина шекарасына жақын, Польшаның шығысындағы Буг өзені жағасында орналасқан қала. Люблин воеводиясындағы Влодава ауданының орталығы болып табылады. 2016 жылғы мәліметтер бойынша, халқы 13 500 адамды құрайды.

География

Қала Польшамен, ең батыс Беларусь және Украинамен шектесетін Буг өзенінің жағасында, Польшаның Хелм және Беларусьтің Брест қалаларынан; Тересполь, Люблин және Украинаның Волын облысындағы Любомль қалаларынан сатылап орналасқан. Ол Беларусьтің Брест облысы шекарасындағы Брест ауданының оңтүстікке қарайғы ең шеткі аймағына жақын.

Тарих

Влодава алғаш рет 1242 жылы тарихи жазбаларда есімдері тіркелген. Қала туралы алғашқы жазба көне славян жылнамасында кездеседі, онда ханзада Даниил 1241 жылы татарлардан қашып, осы жерде болғандығы айтылады. 1446-1447 жылдары айналасындағы жерлер Ұлы Литва князьдығына қосылды, ал Влодавка өзені Польша-Литва одағы шеңберінде князьдық пен Польша Корольдігі арасындағы шекараны белгіледі. 1475 жылы Михал мен Александр Сангушко қаланы Польша королі Казимир IV Ягеллонмен алмастырды. Келесі 100 жыл бойы қала Сангушко әулетінің отаны болды. Олар мұнда өздерінің бекінісін салып, қаланың гүлденуіне ықпал етті. Сангушколар шекаралық саудадан пайда тапты, ол оларға жақсы кіріс әкелді. 1534 жылы қала қалалық құқық алды, ол 1540 жылы расталды. Осы кезде еврей халқының көшуі басталды, бұл сауда мен қолөнерді дамытуға септігін тигізді. Лезчинский кальвинист болғандықтан, Влодава тез арада протестантизмнің маңызды орталығына айналды. 1624 жылы мұнда кальвинист шіркеуі мен мектеп салынды. 1939 жылы, Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін, Влодава халқы 9 293 адамды құрады. Неміс оккупациясы кезінде Влодавада Сталаг 319 әскери тұтқын лагерінің бөлімшесі орналасқан.

Яһуди қауымы

Влодавадағы еврей қауымының болуы алғаш рет 1531 жылғы Люблин жәрмеңкесімен байланысты тіркелген. 1623 жылы Влодава Төрт аймақтың кеңесінде өкілдікке ие болды. Қоғамның гүлденуі 1534 жылы қала құқығының берілуіне байланысты болды. Ерте заманада, аймақтағы поляк тілінде сөйлейтін халық көбінесе ауыл шаруашылығымен айналысқан кезде, еврейлер қала халқының көп бөлігін құраған және барлық қолөнер өндірісі мен сауда түрлерімен айналысқан. 1648 жылғы Хмельницкий қырғынынан қауым қирады, бірақ кейін қайта құрылып, жаңадан салынды. 1765 жылы қалада 630 еврей тұрды. 1693 жылы қалада 197 үй болды, оның 89-ы еврей отбасыларына тиесілі еді. 1773 жылғы халық санауында еврей дәрігерлері, қасапшылар, диірменшілер, шаштараздар, алтын шеберлері, тігіншілер, терішілер, саудагерлер және жүк тасушылар, сондай-ақ мыс шеберлері, аяқкиімшілер, шынышылар, шамшыралар жасаушылар және дөңгелекшілер сияқты кәсіптерде бір еврей тіркелген. Бұған қоса, 8 мектеп мұғалімі, 2 педагог, кантор, бас және цимбал ойнаушы болды. 1827 жылы 2236 еврей, 1907 жылы 6706 еврей тұрды. 19 ғасырдың соңында Влодавада еврейлерге тиесілі бумен жұмыс істейтін ұн диірмені, күнтізгіш және сабын зауыты болды. Қаладағы 184 дүкеннің 177-сі еврейлерге тиесілі болды. Влодаваның алғашқы сионистік ұйымы 1898 жылы құрылды, қалада сондай-ақ Бунд, Агудат Израиль және Поалей Сион ұйымдары болды. Сондай-ақ, қыздарға арналған Бейс Яков мектебі де ашылды. Влодава нацистік Кеңес Польшаны басып алғанға және Холокостқа дейін халқының 70% еврейлерден тұрды. Басқыншылықтан кейін қала Германияның Люблин округінің бір бөлігіне айналды. 1941 жылы неміс әкімшілігі Влодава геттосын құрды. Барлық көршілес елдерден еврейлер осы жерге жіберілді. Гетто тығыз қоныстанған, азық-түлік пен дәрі-дәрмек жетіспеді. Аштық пен ауру кең таралды. Жақын маңдағы Собибор өлім лагеріне жіберілетін Холокост көліктеріне жиналатын толқындар: 1942 жылдың мамырында 1300 еврей, қазан айында 5400, қараша айында 2800 және 1943 жылдың сәуірінде 2000 адам, сондай-ақ 1943 жылдың мамырында соңғы 150 адам. Маусым айында 10 жасқа дейінгі барлық еврей балалары депортацияланып, газбен өлтірілді. 1942 жылдың қазан айының соңында геттоны тарату кезінде жүздеген еврейлер айналасындағы ормандарға қашып кетті. Влодава еврейлері көбінесе Собиборға депортацияланды, бірақ кейбіреулері Адампольдегі сияқты неміс еңбек лагерьлерінде жергілікті жерде өлтірілді. Адамполь мен Влодава геттосынан бірнеше еврейлер қашып, Парчев партизандарына қосылып, кеңес көмегімен және қару-жарақпен нацистерге қарсы белсенді күресті. Еврей зиратын немістер қиратты, қабір тастарын жол салуға пайдаланды, ал синагоганы әскери қоймаға айналдырды. Влодаваға баратын жолда Адампольде қаза тапқан Влодава еврейлеріне арналған ескерткіш орнатылған. Бүгінде қалада еврейлер тұрмайды, бірақ әдемі барокко стиліндегі Влодава синагогасы маңызды туристік орын болып табылады. Америкада Włodawa landsmenschafte (қоғам) Влодава еврей қауымының аман қалғандары мен ұрпақтары үшін құрылды және оның мүшелері АҚШ, Канада, Австралия, Англия, Израиль және басқа елдерде таралған. Лондонда Вольдова синагогасы болған.

Амиш және меннонит қауымдары

1700-ші жылдары кейбір Амиш отбасылары Германия мен Швейцариядан батысқа қарай, діни бостандық іздеп Пенсильвания колониясына сапар шеккенде, басқалары Орталық және Шығыс Еуропаға, көбінесе Жозефина колонизациясының бір бөлігі ретінде аттанды. 1781 жылы Австрия императоры Иосиф II Польшаның бірінші бөлінісінде басып алған аймаққа (қазіргі Польшаның оңтүстік-шығысы мен Батыс Украина) неміс шаруаларын Галицияға қоныстандыруға шақырды. Дегенмен, басқа Амиштер Влодава маңына қоныстанды, ол кезде ол әлі де Польша-Литва одағының құрамында болды (Nolt, A History of the Amish, 64-65 беттер). Жеральд А. Стали өзінің "Еуропадағы швейцариялық волындықтар арасындағы меннониттер мен амиштердің өзіндік ерекшеліктері" еңбегінде Влодава маңындағы осы қауым туралы былай деп жазады: "Влодава округіндегі Урсулин және Михельсдорфтағы литва қауымдарында 1790 жылы Монбелиарда Польшаға жіберілген Кристиан Грейбер уағызшы болып қызмет етті. Эльзастық Кристиан Стаки 1790 жылдан 1830 жылға дейін ақсақал ретінде қызмет етті. Грейбер, Стаки және Йоханн Фликингер осы топ үшін Эссинген келісіміне қол қойды. 1795 жылы Австрия Батыс Галицияның бір бөлігі ретінде Влодава округін бақылауға алғанда, Лембергер және Литтауэр қауымдарындағы Амиш-меннониттерді бөліп тұрған халықаралық шекара жойылды. Бірнеше жылдың ішінде Амиштердің барлығы Фалькенштейн мен Эйнзиделден кетіп қалған сияқты. Жозеф Мюндлейн Влодава округіне көшіп, 1802 жылы неке қию рәсімін өткізіп, ақсақал болып қызмет еткен көрінеді. 1804 жылы, Австрия билігі тұсында Йозеф Рорр Батыс және Шығыс Галиция меннониттері туралы жазды. Ол олардың өзін "Тауфер" деп атауын қаламайтындарын жазды. Ол меннониттердің бір тобының талаптары қатаң болғанын, олар киімдеріне түймелердің орнына ілгектер мен көздер тіккенін айтты. Ол қатаң сақтайтындардың аю терісін кигенін жазды. Ол әйелдердің достармен күлкіге тырысудан немесе басқа еркектерге қараудан қатты сақтануын, себебі оларға көп аптаға тыйым салынуы мүмкін екенін, сондықтан ешбір меннонит олармен сөйлеспейтін, ал күйеуі тіпті олармен бір үстелге отыра алмайтын еді".

Климат

Влодавада 3 °C (27 °F) изотермасы бойынша мұхиттық климат (Кёппен климаттық жіктелімі: Cfb) немесе 0 °C (32 °F) изотермасы бойынша ылғалды континенттік климат (Кёппен климаттық жіктелімі: Dfb) орналасқан.

Спорт

Қаланы жергілікті футбол клубы MLKS Włodawianka Włodawa төменгі лигаларда көрсетеді.