Кіріспе

Көп қолдауы жоқ партияның сайлау кандидаты

Өкілді демократияда, қағаз кандидат (немесе үмітсіз кандидат деп те аталады) – бұл партияның қолдауы төмен деңгейдегі сайлау округінде саяси партиядан тұратын кандидат. Кандидаттың жеңіске жету мүмкіндігі аз болса да, ірі партия әдетте өзінің атын әр сайлау округіндегі бюллетеньде көрсетуге тырысады. Екі партиялық жүйеде қағаз кандидатты символдық оппозиция деп те атайды. Голланд тілінде сөйлейтін елдерде партия тізіміндегі соңғы кандидатты "lijstduwer" деп атайды, және бұл әдетте партияға көбірек дауыс жинау үшін белгілі саясаткер емес, суретшілер, танымал адамдар және спортшылар сияқты адамдар болады. Қағаз кандидат пен "қалта кандидат" екеуі де жарыста жеңіске жетеді деп күтпейді, бірақ "қалта кандидаттың" жарысқа қатысуының жасырын мақсаты болады, мысалы, заңды кандидаттардан дауыстарды бұрмалау немесе саяси кандидаттарға берілетін жеңілдіктерді пайдалану. Тағы бір байланысты ұғым – "аңшы ат" кандидат, бұл жас немесе көпке таныс емес саясаткер, ол басқа біреудің күштірек сынға қолдауын тексеру үшін қазіргі билік иесіне қарсы тұрады.

Америка Құрама Штаттары

Қағаз кандидаттар жергілікті партия мүшелері болуы мүмкін, сондай-ақ көршілес аймақтардан немесе орталық кеңседен шақырылған мүшелер де болуы мүмкін, бұл юрисдикцияның заңдарына байланысты. Мысалы, АҚШ-тың көптеген штаттарында мемлекеттік және жергілікті лауазымдарға үміткерлердің белгілі бір мерзімге өкілдік етуге ниеттенген ауданда тұруы талап етіледі. Қағаз кандидаттарды ұсынудың басты мақсаты – саяси партияның беделін сақтау немесе жақсарту, ал екі партиялық жүйеде, көрінеу жеңіліссіз қарсыластың ықпалын күйрету үшін, кем дегенде, формалды оппозицияны қамтамасыз ету. Қағаз кандидаттығының тағы бір мүмкіндігі – басқа сайлау бюллетенінен шығуға ниеттенген үміткерге, жеңу мүмкіндігі жоқ нәрсеге қатысу арқылы мұны істеуге мүмкіндік беру (мысалы, Рик Лацио 2010 жылы Нью-Йорк губернаторы лауазымына республикалық іріктеуден жеңіліске ұшырады, бірақ үшінші партияның бюллетеніне ену құқығын сақтап қалды; губернаторлық сайлаудан бас тарту үшін Лацио Бронкстағы сот судьялығына ұсынылды, ол демократтардың басымдығымен ерекшеленді, сондықтан ол қаласа да жеңе алмас еді, және ол жеңбеді). Қағаз кандидаттар көбінесе науқан жүргізбейді және ешқандай шығындар жасамайды немесе талап етпейді. Қағаз кандидаттың сайлауда жеңіске жетуі мүмкін жағдайлар да бар, әсіресе қарсылас кандидат күтпеген дау-дамаға ұшырағанда. Мысалы, 1978 және 1980 жылдары Нью-Джерси конгрессмені Фрэнк Томпсонға қарсы номиналды үміткер ретінде қатысқан 27 жастағы америкалық Крис Смит, Томпсонның «Абскам» жанжалына қатысқаннан кейін соңғы сайлауда жеңіске жетті. Тағы бір мысал – Дэн Ростенковски, бұрынғы қуатты Өкілдер палатасының Жолдар және құралдар комитетінің төрағасы, демократтардың көп жылдық өкілі, оны көп танылмаған республикалық адвокат Майкл Патрик Фланаган жеңді, ол Ростенковски пошталық алаяқтыққа қатысты айыптамалар алғаннан кейін Чикагодағы демократтар басымдығымен ерекшеленетін округте жеңіске жетті. Бұл жеңіс 1994 жылы республикалық толқынның бір бөлігі ретінде тіркелді. Сайлау қаржыландыру және шығындарға қатысты қатаң заңдары бар юрисдикцияларда, заңмен рұқсат етілген ақшаның максималды сомасын жұмсау үшін рұқсат етілген кандидаттардың максималды санын (немесе оған жақын) ұсыну заңды талап болып табылады. Мұндай жағдайларда партиялар қағаз кандидаттарды ұсынады, бірақ көбінесе қосымша шығындарды (кем дегенде, юрисдикцияда рұқсат етілген шекте) жеңіске жету мүмкіндігі бар округтерде науқан жүргізуге жұмсауға тырысады.

Канада

Канадада қағаз кандидаттар федералды және провинциялық/аумақтық деңгейде болуы мүмкін, ал бұл термин қалалық сайлауларда қолданылмайды, себебі қалалық кеңестерде ресми партиялар жоқ. Ұлыбританиядағыдай, олар көбінесе негізгі саяси партияларға мүмкіндігінше көп сайлау округтерінде үміткерлерді тіркеуге мүмкіндік беру үшін қолданылады. 2004 жылдан 2011 жылға дейін федералды деңгейдегі партиялар, дауысқа пропорционалды төлем арқасында, мүмкіндігінше көп дауыс жинауға қаржылық ынталандыруға ие болды, бұл төлем, орындар санына қарамастан, жалпы халық дауысының кемінде 2% -ын алған барлық партияларға төленді. Либералдық үкімет кезінде енгізілген бұл төлем 2015 жылы консервативтік үкімет кезінде толығымен жойылды. Дегенмен, тіпті дауысқа пропорционалды төлемдер болмаса да, партиялардың жалпы халық дауысын барынша арттыруға басқа да күшті ынталары бар. Атап айтқанда, Канаданың сайлау жүйесінде халық дауысымен жеңудің өзі ешқандай ерекше құқықтар мен артықшылықтарды бермесе де, көпшілік дауыспен жеңген, бірақ көпшілік орынға ие емес партияның үкімет құруға мандат алуға тырысқан бірнеше жағдайлар болды (әсіресе провинциялық деңгейде), көбінесе мұндай талаптарды негіздеу үшін халық дауысының жеңісін пайдаланды. Сондықтан саяси партиялар кез келген бағада бүкіл сайлаушылар оларға дауыс бере алатынына кепілдік беруге мүдделі. Кейде партия сайлауға шынымен қатыспаса, бірақ тіркелу үшін немесе басқа мақсаттар үшін үміткерлерді тіркеуі керек болғанда қағаз кандидаттар қолданылады. Мұндай жағдайларда қағаз кандидаттар көбінесе идеологиялық жағынан ұқсас партиялардың жеңіске жету мүмкіндігі аз деп саналатын округтерде қатысады, бұл олардың алатын кез келген номиналды қолдаудың Канаданың көпшілік дауыспен жеңген бірінші кандидатты сайлау жүйесіндегі жергілікті сайлауда шешуші рөл атқаруы мүмкін екенін көрсету тәуекелін азайту үшін жасалады. Бұл сценарийдің іс жүзіндегі мысалы Саскачеван провинциясында орын алды, онда Прогрессивті консервативтік партия 1990-шы жылдардың соңында қоғамдық өмірден шығып, бірақ сол кездегі Саскачеванның Жаңа демократиялық партиясы басым болған қалалық округтерде кем дегенде он кандидатты тіркеді. (Бұл партияның бұрынғы саясаткерлері мен белсенді мүшелерінің көпшілігі Саскачеван партиясын құрды немесе оған қосылды.) Прогрессивті консервативтік партия содан бері өзін «қайта жаңғыртуға» тырысып келеді және өз кандидаттарын қағаз кандидаттар деп санамайды. Алайда, олар ұлттық консервативтік партияға мүше кандидаттар провинциялық сайлауларда көбінесе Прогрессивті консервативтік партияның туымен қатысады. Көршілес Альбертада Біріккен консервативтік партия Прогрессивті консервативтік және Wildrose партияларының «бірігуінен» құрылды. Алайда, Альбертаның сайлау заңы партиялардың ресми түрде бірігуіне рұқсат бермегендіктен, екі партия да UCP басшылығымен қағаз жүзінде өмір сүруін жалғастырды. Альбертаның сайлау заңы партияның тіркелуін сақтау үшін бір ғана үміткерді тіркеуін талап етеді, сондықтан 2019 жылғы провинциялық сайлауда әр партия Эдмонтон Стратконада бір үміткерді тіркеді, бұл сол кездегі Жаңа демократиялық партияның премьер-министрі Рэйчел Нотлидің сайлау округі, ол НДП-ның ең қауіпсіз орны деп саналады. ПК кандидаттары төртінші орынды иеленді, ал Альберта либералдық партиясы сияқты «нақты» науқандарды жүргізетін партиялардың кандидаттарынан озып кетті. Квебек провинциясындағы қағаз кандидаттар («poteau» - канад тілінде, кандидат тек коммуналдық бағаналарда көрінеді), әсіресе бюллетеньдегі атаулар, кандидаттың партиясына, әсіресе олар сайлауға қолайлы перспективаға айналса, қажетсіз назар аударуы мүмкін. Мысалы, 2011 жылғы федералды сайлауда, Квебек провинциясында тарихи тұрғыдан аз қатысқан Жаңа демократиялық партияның пікірлер бойынша қолдауының күрт өсуі, осы партияның төменгі бейінді Квебек кандидаттарының кейбірін тексеруге әкелді. Осындай кандидаттардың бірі, Рут Эллен Броссо, Бертье-Маскиноңге сайлау округінен жүздеген шақырым қашықтықта бармен болып жұмыс істеді. Ол өзінің сайлау округіне ешқашан бармағанына, науқанына ешқандай шығын жұмсамағанына және оның басым тілінде (канад тілінде) нашар сөйлегеніне қарамастан жеңіп алды. Алайда, Броссо 2015 жылғы сайлауға дейін бұл белгіні жоғалтты, өйткені ол өзінің округінде үлкен қолдауға ие болған еңбекқор депутат ретінде танылды. Ол 2019 және 2021 жылғы сайлауларда шамалы айырмамен жеңіліске ұшырады. Федералдық Прогрессивті консервативтік партияның 1984 жылғы тарихи сайлауда көп дауыспен жеңіске жеткенде бірнеше қағаз кандидаттары сайланды, мысалы, Томас Сулук Нунатсияқта. Қағаз кандидаттың ең экстремалды түрі - «Бюллетеньдегі аты» (Name on Ballot), көбінесе «NoB» аббревиатурасымен белгіленеді. Көптеген NoB кандидаттары тек науқандық плакаттарды орналастырады, ал кейбіреулері тіпті науқан жүргізбейді. Көбінесе кандидаттың сайлау комиссиясының кеңсесіне бірнеше минутқа келіп, ант қабылдауы және талап етілген тіркеу алымын төлеуі ғана қажет. Альбертада кандидаттар сайлау комиссиясының өкілімен сөйлесу үшін келуі міндетті емес, партия өкілі қажетті құжаттарды және қаражатты тапсырса жеткілікті. Кішкентай партиялардың көпшілігі, мысалы, Принц Эдуард аралдарының Жаңа демократтары, әрбір сайлауда өз кандидаттарының көп бөлігін NoB ретінде тіркеуі мүмкін. Бұл термин партияға адалдықтың белгісі ретінде жиі мақтан тұтылады. PEI Жаңа демократы, доктор Боб Перри, бұрын көп рет NoB болған, сайлау кезінде өзін «Доктор NoB» деп атайды.