Кіріспе
Қытай Халық Республикасының континентаралық баллистикалық зымырандары
Дунфэн сериясы, көбінесе "ДФ зымырандары" деп қысқартылатын, Қытай Халық Азаттық Армиясының Зымыран күштері (бұрынғы Екінші артиллерия корпусы) қолданысындағы қысқа, орта, аралық және континентаралық баллистикалық зымырандар отбасы.
Тарих
1950 жылы Қытай-Кеңес достық, одақтастық және өзара көмек туралы келісімге қол қойылғаннан кейін, Кеңес Одағы Қытайдың әскери ғылыми-зерттеу және даму жұмысына оқыту, техникалық құжаттама, өндіріс жабдықтары және кеңестік қару-жарақтарды лицензия бойынша өндіру арқылы көмектесті. Баллистикалық зымырандар саласында кеңестік R-1 (SS-1), R-2 (SS-2) және R-11F технологиялары Қытайға берілді. Қытайдың алғашқы баллистикалық зымырандары кеңестік үлгілер негізінде жасалған. Одан бері Қытай баллистикалық зымыран және ракета технологиясында көптеген жетістіктерге қол жеткізді. Мысалы, ғарышқа ұшыруға қолданылатын "Ұзақ жол" ракеталарының бастауы "Донгфенг" зымырандарында.
Дунфэн 1 (SS-2)
Дунфэн зымыраларының біріншісі DF 1 (SS 2, кодтық атауы '1059', бастапқыда 'DF 1', кейіннен неміс V 2 зымыранының негізінде DF 3 құрылды. DF 1 бір RD 101 зымыран қозғалтқышымен жабдықталған, отын ретінде спирт, ал тотықтырғыш ретінде сұйық оттегі (LOX) қолданылды. Зымыраның максималды ұшу қашықтығы 550 км, ал жүк көлемі 500 кг құрады. 1960 жылдары DF 1 зымыраларының шектеулі саны өндірілді және кейіннен пайдаланудан алынды. Батыс сарапшылары DF 2 зымырасының советтік R 5 Pobeda (SS 3 Shyster) зымырасының көшірмесі болуы мүмкін екенін ұзақ уақыт бойы атап өтті, себебі олардың сыртқы түрі, қашықтығы, қозғалтқышы және жүк көлемі толық сәйкес келеді. R 5 зымырасының барлық құжаттамасы 1950 жылдардың соңында Кеңес Одағынан Қытайға жеткізілді. Алайда, кейбір батыс авторлары бұл жобаны қытайлық мамандар Кси Гуанчуан, Лян Сили, Лю Чуанру, Лю Юань, Лин Шуан және Рен Синьминге жатқызады. DF 2 зымырасының алғашқы сынақ ұшырылысы 1962 жылы сәтсіз аяқталды, нәтижесінде DF 2A зымырасы жасалды. DF 2A 1966 жылғы 27 қазанда Қытайдың ракетамен жарылатын соғыс бас бөлігін сынақтан өткізу үшін пайдаланылды (жарылыс Лоп Нор аймағының үстіндегі атмосферада болды) және 1960 жылдардың соңынан бері операциялық қызметте болды. DF 2 зымыраларының барлығы 1980 жылдары активті қызметтен шығарылды.
Дунфэн 3 (CSS-2)
DF 3 (CSS 2) Қытайдың алғашқы "ұлттық" аралық қашықтықтағы баллистикалық зымырасы (IRBM) саналады. Жалпы ЗҚС (ICBM) дизайны кеңестік R 14 Chusovaya зымырасының ықпалында болды, ал бірінші сатыдағы қозғалтқыш Алексей Исаевтың ОКБ 2-де (НИИ 88) әзірлеген С.2.1100/С.2.1150 La 350 бустерлік қозғалтқышының тікелей көшірмесі болды. Дизайнды басқару Ту Шуе мен Сун Цзядоңқа жүктелді. Зымыра 211 зауытында (Капитал Астронавтика Co., [首都航天机械公司], сондай-ақ Капитал Машина Зауыты, [首都机械厂] деп те аталады) өндірілді. 2500 км қашықтықтағы DF 3 бастапқыда 2000 кг жүк тасымалдауға арналған, оның ішінде атомдық (кейін термоядролық) оқ-дәрілер болды. 1981 жылы 3000 км қашықтықтағы (жүктемесі азайтылғанда ~4000 км) DF 3A жаңадан жасалды және дәстүрлі жарылғыш оқ-дәрілермен Сауд Арабиясына экспортталды. DF 3-тің 2810 км қашықтығы Гуамды нысанаға алуға жеткіліксіз, бірақ 2012 жылғы Қытайдың әскери күші туралы АҚШ Қорғаныс министрлігінің баяндамасында олардың қашықтығы 3300 км деп көрсетілген, бұл Гуамды нысанаға алу үшін жеткілікті. 2013 жылғы Пентагонның Қытайдың әскери күші туралы баяндамасы DF 3-тің 3300 км қашықтығын растайды, ал карталары Гуамның DF 3-тің қашықтығында екенін көрсетеді. Барлық DF 3/DF 3A зымыралары 2010 жылдардың ортасына дейін қолдан шығарылды және DF 21 зымырасымен алмастырылды.
Дунфэн 4 (CSS-3)
DF 4 (CSS 3) "Chingyu" - Қытайдың алғашқы екі сатылы баллистикалық зымырасы, қашықтығы 5,550-7,000 км және 2,200 кг жүк көтеру қабілетімен (3 Мт ядролық оқ-дәрі). Ол 1960 жылдардың соңында Мәскеу және Гуамға қарсы соққы беру қабілетін қамтамасыз ету мақсатымен әзірленді. DF-4 зымырасы Қытайдың алғашқы ғарышқа ұшыратын құралы - Чан Чжэн 1 (Ұзақ наурыз 1) құруға да негіз болды. Шамамен 20 DF-4 зымырасы әлі де қолданыста, және 2010-2015 жылдар аралығында DF-31 зымырасымен ауыстырылуы жоспарланған.
Дунфэн 5 (CSS-4)
DF 5 (CSS 4) – 3 мегатонналық (Mt) ядролық оқ-дәрілерді 12 000 км қашықтыққа жеткізуге арналған континентаралық баллистикалық зымыран (ICBM). DF 5 – екі сатылы, шахтада орналасқан зымыран, және оның ракетасы спутниктік аппараттарды ұшыруға қолданылған Fengbao Tempest (FB 1) ғарыш зымыранының негізі болды. Зымыран 1960-шы жылдары әзірленген, бірақ 1981 жылға дейін қолданысқа енгізілмеді. 1990-шы жылдардың ортасында қашықтығы жақсартылған DF 5A жетілдірілген нұсқасы өндірілді (>13 000 км). Қазіргі таңда Қытайдың басты ICBM күштері ретінде шамамен 24-36 DF 5A зымыраны қызметте. Егер DF 5A Цинхай провинциясының шығыс бөлігінен ұшырылса, Лос-Анджелес, Сакраменто және Сан-Франциско сияқты қалаларға жете алады. Ал егер ол солтүстік-шығыс провинцияларының ең шығыс бөліктерінен ұшырылса, АҚШ құрлығының барлық аймағын қамтуы мүмкін.
Дунфэн 11 (CSS-7)
DF 11 (CSS 7, сондай-ақ экспортқа арналған M 11) – 1970 жылдардың соңында Ван Чжэньхуа Санцзян ракета корпорациясында (әрі 066 базасы деп белгілі) жасаған, көлікпен тасымалданатын қысқа радиустық баллистикалық зымыран. Бұрынғы қытайлық баллистикалық зымырандардан өзгешелігі, DF 11 қатты отынды пайдаланады, бұл ұшыруға дайындық уақытын шамамен 15–30 минутқа дейін азайтады, ал DF 5 сияқты сұйық отынмен жұмыс істейтін зымырандарға ұшыру алдында 2 сағатқа дейін дайындық қажет. DF 11-дің ұшу қашықтығы 300 км, ал пайдалы жүгі 800 кг. DF 11A жетілдірілген нұсқасының ұшу қашықтығы 825 км-ден асады. M 11-дің ұшу қашықтығы Зымыран технологиясын бақылау режимінің (MTCR) шектеулерін бұзбайды. Қызметтегі DF 11 зымырандарының саны 500-ден 600-ға дейін деп бағаланады.
Dongfeng 12 (CSS-X-15)
DF 12 (CSS X 15) – бұрын M20 деп аталған SRBM. Атаудың өзгеруі екінші артиллерия корпусына берілуін білдірді, бұл зымыранды тактикалық ядролық оқпен жарақтандыруға мүмкіндік берді. Оның суреттері ресейлік 9K720 "Искандер" зымыранына ұқсайды, Қытай Ресейден сатып алмағанмен, бұрынғы Кеңес мемлекеттерінен алынған болуы мүмкін. "Искандер" сияқты, DF-12 зымыранға қарсы қорғаныс жүйелеріне қарсы тиімді болу үшін терминалдық маневрлеу сияқты кіріктірілген қарсы шараларға ие екендігі хабарланды. Реттік қашықтығы – аралығында, бірақ MTCR шектеулерін ескере отырып, нақты максималды қашықтығы 400 км-ге дейін жете алады. Инерциялық навигация және Бейду жүйесімен басқарылатын зымыранның дәлдігі 30 метр CEP құрайды; зымыран ұшу траекториясының бойында толық бақылауда болғандықтан, оны ұшу барысында қайта бағыттауға болады. DF-12 зымыраны 6,3 метр ұзын, диаметрі 0,65 метр, ұшу салмағы 600 кг және кластерлік, жоғары жарылғыш фрагменттік, тегіс енуге арналған немесе жоғары жарылғыш тұтандырғыш оқ-дәрілерді жеткізе алатын 150 кг салмақты жарылғыш бөлігіне ие. Олар екі зымыранды сыйдыра алатын 8x8 көліктік-қою-іске қосу қондырғысынан (TEL) ұшырылады. M20-нің кемеге қарсы баллистикалық зымыраның экспорттық нұсқасы A/MGG 20B (M20B) 2018 жылғы Чжухай авиашоуында таныстырылды.
Дунфэн 15 (CSS-6)
DF 15 (CSS 6, сондай-ақ экспортқа арналған M 9) Қытай аэроғарыш ғылым және технология корпорациясы (CASC, бұрын 5-ші аэроғарыш академиясы) зымыран қозғалтқыштары технологиясы академиясы (ARMT, сондай-ақ 4-ші академия деп те аталады) тарапынан әзірленген. Зымыран бір сатылы, қатты отынмен жұмыс істейтін, 600 км қашықтыққа ұша алатын және 500 кг пайдалы жүк тасымалдайтын тактикалық-оперативтік зымыран болып табылады. 1995-1996 жылдардағы Тайвань бұғазы дағдарысы кезінде ҚХА Тайвань маңында алты DF 15 зымыранын сынақтан өткізіп, оның мүмкіндіктерін көрсетті. DF 15 экспортқа ұсынылғанымен, оның қашықтығы Зымыран технологиясын бақылау режимі (MTCR) келісімін бұзуы мүмкін, сондықтан осы күнге дейін экспортталған жоқ. ҚХА-ның зымыран күштерінде шамамен 300-350 DF 15 зымыраны қолданыста бар.
Дунфэн 16 (CSS-11)
DF 16 (CSS 11) – DF 15-тен (аралықта) ұзын қашықтықтағы жаңа модельді зымыран. 2011 жылдың 16 наурызында Тайвань өкілі Қытайдың зымырандарды орналастыруды бастағанына сенетінін мәлімдеді. DF 16 Тайвань үшін үлкен қауіп төндіреді, себебі оны MIM 104 Patriot PAC 3 сияқты баллистикалық ракеталарға қарсы жүйелермен тоқтату қиынырақ. Зымыранның қашықтығы артқандықтан, ол түсіп келер алдында жоғарырақ биіктікке көтерілуі керек, бұл гравитацияның қайта кіргенде оны жылдамдатуына көбірек уақыт береді, PAC 3 тиімді түрде оған шабуыл жасаудан гөрі жылдам. DF 16 – бұл бұрынғы модельдерге қарағанда ұзын және ені кеңірек MRBM, оның жарылғыш бөлігінің дәлдігі 5-тен 10 метрге дейін жетеді. Оның екі конустық жауынгерлік бөлігінің құрылымы арнайы, тереңдеуге қабілетті және соңғы кезеңде басқарылатын жарылғыш бөліктерді қосуға мүмкіндік береді. Ол DF 21-ге ұқсас 10×10 дөңгелекті ұшыру құрылғысынан (TEL) ұшырылады, бірақ "суық іске қосу" зымыран сақтау түтігінің орнына зымыранды қорғау үшін жаңа "қабық" пайдаланылады. Ядролық қаруға қабілетті. Зымыран 2015 жылы Пекинде өткен Қытайдың Жеңіс күніне арналған парадта, Екінші дүниежүзілік соғысының аяқталуына 70 жыл толуына орай, көпшілікке көрсетілді.
Дунфэн 17
DF 17 – DF ZF гипердыбыстық жылғақшы көлігін ұшыруға қолданылатын орта қашықтықтағы баллистикалық зымыран. DF ZF конвенциялық соғыс бөлігімен жарақталған, бірақ АҚШ барлау қызметі оны ядролық қабілетті деп санайды. Бұл жүйе 2019 жылдың екінші жартысында қолдануға түсті.
Дунфэн 21 (CSS-5)
DF 21 (CSS 5) – екі сатылы, қатты отынмен жұмыс істейтін МРБМ, оны 1970-ші жылдардың аяғында 2-ші Аэроғарыш академиясы (қазіргі Қытай Чанфэн механика және электроника технологиясы академиясы) әзірледі. Бұл Екінші артиллерия корпусының алғашқы қатты отынмен жабдықталған баллистикалық зымыраны болды. Зымыранның ұшы 500 кт ядролық жарылыс басымен жабдықталған, максималды ұшу қашықтығы белгілі. DF 21 сонымен қатар Xia класындағы SSBN-де қолданылатын JL 1 (CSS N 3) теңізден ұшырылатын баллистикалық зымыранды (SLBM) жасауға негіз болды. 1996 жылы DF 21A жақсартылған нұсқасы енгізілді. 2010 жылғы мәліметтер бойынша, 60-80 DF 21/DF 21A зымыраны қызметте болған, бұл көрсеткіш содан бері артқан болуы мүмкін. Көздердің хабарлауынша, Сауд Арабиясы 2007 жылы DF 21 зымыранын сатып алған. Соңғы нұсқасы – DF 21D, АҚШ Ұлттық әуе және ғарыш барлау орталығының мәліметінше, 1450 километрден асатын максималды ұшу қашықтығына ие. Бұл әлемдегі алғашқы кемеге қарсы баллистикалық зымыран (ASBM) жүйесі ретінде танымал, ол ұзын қашықтықтан қозғалыстағы әскери кемелер тобын нысанаға алуға қабілетті, құрлықта орналасқан жылдам қозғалатын зымыран ұшқыштарынан ұшырылады. DF 21D маневрлік қайта кіру ұшқыштарын (MaRV) және терминалды басқару жүйесін пайдаланады деп есептеледі. Ол 2005-2006 жылдары сынақтан өткен болуы мүмкін, сонымен қатар Jianbing 5/YaoGan 1 және Jianbing 6/YaoGan 2 спутниктерінің ұшырылуы синтетикалық апертуралық радар (SAR) және визуалды бейнелеу арқылы мақсат туралы ақпарат беруге мүмкіндік берді.
Донгфенг 25
DF-25 – жылжымалы ұшыру платформасы бар, екі сатылы, қатты отынмен жұмыс істейтін орташа қашықтықтағы баллистикалық зымыра. Оның қашықтығы жасалу үстінде тоқтатылған деген мәлімдеме бар, 1996 жылы жоба тоқтатылған. АҚШ Қорғаныс министрлігінің 2013 жылғы Қытайдың әскери дамуы жөніндегі Конгреске ұсынған есебінде DF-25 зымырасы қолданыста екендігі туралы ешқандай ақпарат келтірмеген.
Дунфэн 26
DF 26C – бұл кем дегенде , АҚШ-тың Гуамдағы әскери-теңіз базасына жете алатын қашықтықтағы орташа қашықтықтағы баллистикалық ракета. Ақпарат аз, бірақ ол қатты отынмен жұмыс істейтін және жылға қабілетті, соның салдарынан жер асты бункерлерінде сақталып, алдын ала хабарсыз тез іске қосылуы мүмкін, демек оған қарсы тұру қиын. DF 26C, DF 21 ракетасының жаңартылған нұсқасы болуы мүмкін. Оқ-дәрілерінің арасында кәдімгі, ядролық, сондай-ақ маневрлік кемеге қарсы және гипердыбыстық сырғаналы оқ-дәрілер болуы мүмкін.
Дунфэн 27
DF-27 – бұл 5000 км-ден 8000 км-ге дейінгі ұзын қашықтықты баллистикалық зымыран, 2021 жылдан бері әзірленуде. Орташа жылдамдығы Mach 8.6 құрайды. Қытай 2023 жылдың 25 ақпанында зымыранды сынақтан өткізді, құпия құжаттарға сәйкес, ол 2100 км қашықтықты 12 минутта ұшып өтті.
Дунфэн 31 (CSS-10)
DF 31 (CSS 10) – Қытайдың 4-ші ғарыш академиясы (қазіргі ARMT) әзірлеген, қатты отынмен жұмыс істейтін, жылдам жылға қабілетті жаңа МБР. DF 31 8000 км-ден астам қашықтыққа ұша алады және 1000 кт тротил эквиваленті бар бір оқ-дәріні немесе 20 150 кт тротил эквиваленті бар үш MIRV оқ-дәріні тасымалдай алады. Жаңартылған нұсқасы, DF 31A, 11 000 км-ден астам қашықтыққа ұша алады, бұл Бейжіңнен Лос-Анджелеске жетуге жеткілікті. DF 31 Қытайдың көптеген ескі баллистикалық зымырандарын алмастыру үшін әзірленді және жаңа JL 2 (CSS NX 4/CSS NX 5) SLBM-нің негізі болды. 2009 жылы шамамен 30 DF 31/DF 31A қызметте деп есептелді, кейіннен бұл көрсеткіш өскен болуы мүмкін. 2009 жылы ҚХР құрылғанының 60 жылдығына арналған Пекиндегі әскери парадта 12 данасы көрсетілді. DF 31AG жақсартылған жылдамдығы бар жылдам ұшыру құрылғысын пайдаланады. Ол алғаш рет 2017 жылғы ҚХА күніндегі парадта ресми түрде таныстырылды.
Дунфэн 41 (CSS-20)
ДФ 41 (CSS 20) – он немесе он екі МИРВ жарылыс бөлігімен жарақтандырыла алатын, Қытайдың ядролық қарулану арсеналына жаңадан қосылған зымыран. Шамамен 12 000 – 15 000 км қашықтыққа ұша алатыны айтылады, бұл АҚШ-тың LGM 30 Minuteman ICBM зымыранының қашықтығынан асып, әлемдегі ең ұзақ қашықтыққа ұшатын зымыранға айналады деп саналады.