Кіріспе

Қауіпті материалдармен жүргізілетін соғысқа қарсы қорғау шаралары
цианоген бромидінің молекулалық формуласы

Химиялық, биологиялық, радиологиялық және ядролық қорғаныс (CBRN қорғаныс) немесе Ядролық, биологиялық және химиялық қорғау (NBC қорғаныс) – химиялық, биологиялық, радиологиялық немесе ядролық (соның ішінде терроризм) қауіптердің болу мүмкіншілігі бар жағдайларда қолданылатын қорғау шаралары. CBRN қорғанысы CBRN пассивті қорғанысын, ластанудан сақтануды және жаппай қырып-жою қаруының зиянын азайтуды қамтиды. CBRN оқиғасы, қауіпті материалдар оқиғасынан ауқымы (яғни CBRN жаппай зардап шегуге алып келуі мүмкін) және мақсаты жағынан ерекшеленеді. CBRN оқиғаларына қасақана және зұлымдықпен жасалған деп қаралады; куәліктерді сақтау және кінәліні ұстау, қауіпті материалдармен айналысатын топтардың оқиғаларына қарағанда маңыздырақ. 2011 жылғы болжам бойынша, әлемдік үкіметтердің CBRN қорғаныс өнімдері мен қызметтеріне жұмсаған қаражаты сол жылы 8,38 миллиард АҚШ долларына жетеді.

Этимология

Ағылшын тілінде 1990 жылдардағы CBRN (химиялық, биологиялық, радиологиялық және ядролық) термині 1960-1980 жылдардағы NBC (ядролық, биологиялық және химиялық) терминін алмастыру үшін жасалды, ол бұрын 1950 жылдардағы ABC (атомдық, биологиялық және химиялық) терминін алмастырған еді. R (радиологиялық) әрпінің қосылуы радиологиялық қарудың ("қоқыс бомбалар" деп те аталады) жаңа қауіпінің салдарынан туындады. 2000 жылдары CBRN терминіне жарылғыш (E) әрпін қосып, CBRNE (химиялық, биологиялық, радиологиялық, ядролық және жарылғыш) термині пайда болды, бұл күшейтілген (импровизацияланған) жарылғыштардың қаупін ескеруге байланысты. Испан тілінде NRBQ (Nuclear, Radiológico, Bacteriológico y Químico) термині NBQ терминін ығыстырды.

Аргентина

Аргентина қарулы күштерінің құрамында Аргентина армиясының Batallón de Ingenieros QBN 601 батальоны бар, ол 1990 жылдары елдің жедел орналастыру күшінің бір бөлігі ретінде құрылған алғашқы CRBN жауап тобы болды. Аргентина Федералдық полициясының құрамында "Бригада de Riesgos Especiales" бар, бұл бөлімше CBRN/HAZMAT оқиғаларына ұлттық деңгейдегі жалғыз жауап беруші. Сонымен қатар, олар Riesgo Quimico y Biológico, Riesgo Radiológico y Nuclear және Protección QBNR деп аталатын үш бөлімшенің, сондай-ақ тактикалық жауап беру бөлімін қамтиды.

Бразилия

Бразилиялық өрт сөндірушілер NBC жағдайларына дайындалған. 2016 жылғы жазғы Олимпиада кезінде С.Паулудағы GATE, Федералдық полиция және Ұлттық қоғамдық қауіпсіздік күштері сияқты полиция күштері дайындықтан өтті. Әскерилерде CBRN жабдықтары мен мамандары бар. Бразилия армиясының екі арнайы құрамасы бар: 1-Химикалық, биологиялық, радиологиялық және ядролық қорғаныс батальоны, ол Рио-де-Жанейрода орналасқан және әскери техниканы, қару-жарақ пен жеке құрамды залалсыздандыруға жауапты, сондай-ақ Гойанияда орналасқан Химиялық, биологиялық, радиологиялық және ядролық қорғаныс компаниясы, ол Бразилияның арнайы операциялар күштерінің құрамында CBRN жағдайларында залалсыздандыру және қорғаныс шараларын жүзеге асырады. Бразилия президентінің күзеті және әскери полициясының да CBRN бөлімшелері бар. Бразилия теңіз корпусының CDefNBQR (Ядролық, биологиялық, химиялық және радиологиялық қорғаныс орталығы) бар, ол Сан-Паулу, Иперо қаласындағы ARAMAR ядролық, биологиялық, химиялық және радиологиялық қорғаныс батальонын басқарады, оның міндеті физикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету және Бразилия теңіз күштерінің ядролық зерттеулерін жүргізетін Centro Experimental Aramar орталығында CBRN төтенше жағдайларын басқару; Рио-де-Жанейродағы Итагуаи қаласындағы Итагуаи ядролық, биологиялық, химиялық және радиологиялық қорғаныс батальоны, ол Бразилия теңіз күштерінің алғашқы ядролық суасты қайығының орналасқан жері болады; және Рио-де-Жанейродағы Дуке де Кашиас қаласындағы ядролық, биологиялық, химиялық және радиологиялық қорғаныс компаниясы. Әуе күштері CBRN шабуылдарынан/апаттарынан зардап шеккендерді тасымалдау үшін арнайы топтар құруда.

Канада

CBRN термині ел бойынша апат және төтенше жағдайлар қызметтері ұйымдарында жиі қолданылады. 2005 жылдың шілдесінен бастап Канада қарулы күштері радиологиялық сипаттағы «ластанған бомбаны» пайдалану қаупінің артуына байланысты NBC қорғанысының орнына CBRN қорғанысы терминін қолдана бастады. CBRNE – азаматтық және әскери ұйымдарда қолданылатын жаңа термин. Канадалық бірлескен оқиғаға жауап беру бөлімі – Канада арнайы операциялар күштерінің басшылығындағы Канада күштерінің бөлімшесі, «Канада, канадалықтар және канадалық мүдделерге CBRN қауіп-қатерлерін алдын алу, бақылау және жеңілдету үшін Канада үкіметін» қолдауға міндетті. Канада қарулы күштерінің барлық әскери қызметшілері CBRNE қорғанысы бойынша оқытылады және кемінде үш жыл сайын тексерілетін ең төменгі деңгейдегі біліктілікті сақтайды. Аймақтық деңгейде қалаларға CBRN оқытудан өткен жедел жәрдем қызметтерін ұйымдастыруға мүмкіндік беріледі. Онтариода Виндзор, Питерборо, Торонто және Оттава қалаларындағы төтенше жағдайлар қызметтері NFPA Standard 472 Level 3 техник деңгейінде CBRN сертификатын алды.

Еуропалық Одақ

2016 жылдың шілде айының ортасында Еуропалық Парламент Еуропа халқын биологиялық, химиялық және басқа да шабуылдардан қорғауға бағытталған терроризмге қарсы жаңа директива жобасын талқылады. Директиваның уақыт жоспары келесі кестеде көрсетілген: Күні немесе жоспарланған күні Әрекет4 шілде 2016 жыл Еуропалық Парламенттің Азаматтық бостандықтар, әділет және ішкі істер комитеті терроризмге қарсы директиваға түзетулерді бекітті.14 шілде 2016 жыл Талқылаулар басталды. Еуропалық Парламенттің бас келіссөзшісі Моника Холмейерге Еуропалық Кеңеспен (Еуропалық Одақтың барлық 28 елінің мемлекет басшылары) директиваның соңғы мәтінін келісу жұмысын жүргізу тапсырылды. Еуропалық Комиссия келіссөздерде жеңілдетуші рөл атқарады. 2016 жылдың күзінде келіссөздердің аяқталуы күтілуде. Директива мыналарды қылмыстық жазаға тартады: Тұрақты ҚБЖЖЖ жоспарлау тобы (ҚҚЖЖЖ) Гонконгтағы барлық ҚБЖЖЖ оқиғаларын жоспарлайды. SRPG Гонконгтағы қауіпсіздік хатшысының қолдауымен және жоғары дәрежелі бомбаларды жою офицері Доминик Бриттеннің қатысуымен құрылды. Ол 9 мемлекеттік департаменттің өкілдерінен тұрады, олар ҚБЖЖЖ қауіптеріне жауап беруді жоспарлайды. Бұл департаменттерге Полицияның жарықшаңдарды жою бөлімі, Өрттен қорғау қызметі, Ауруханалар басқармасы және Денсаулық сақтау департаменті кіреді. SRPG-нің операциялық бөлімі – ҚБЖЖЖ оқиғасы бойынша кеңесші топ (RIAG), ҚБЖЖЖ оқиғасының бастапқы кезеңдерінде телефон арқылы конференция өткізеді. RIAG бес сарапшыдан тұрады, олар оқиғаға техникалық жауап беруге көмектеседі, қатысты департаменттерге нақты уақыт кеңесі мен қолдау көрсетеді. Гонконгтың мүмкіндіктері жақсы дайындалған, жүйелі түрде ведомстволық жаттығулар өткізіледі және жыл сайын толық көлемде ҚБЖЖЖ жаттығулары ұйымдастырылады.

Үндістан

Үндістан армиясы 16 CBRN мониторингтік көлікке тапсырыс берді, олардың алғашқы 8-і 2010 жылдың желтоқсан айында қабылданып алынды. Ол Қорғаныс ғылыми-зерттеу және даму ұйымы (DRDO) тарапынан әзірленді және Орднанс Фабрикалар Басқармасы өндірді.

Әскер

Индонезия армиясының CBRN қорғаныс бөлімі бар, ол Kompi Zeni Nuklir, Biologi dan Kimia (қысқартылған түрі "Kompi Zeni Nubika Pusat Zeni TNI AD") – «Армия инженерлерінің Ядролық, Биологиялық және Химиялық ротасы» деп аударылады. Бөлім 1986 жылдың 22 сәуірінде Индонезия армиясының инженерлік корпусының басшылығымен құрылған. Бөлім сонымен қатар Денсаулық сақтау министрлігімен, Индонезияның ядролық энергияны реттеу агенттігімен, Ветеринариялық зерттеу агенттігімен және Ұлттық ядролық энергия агенттігімен де ынтымақтасады. Бұл Қарулы Күштерде CBRN қорғаныс қабілетін қолдана алатын жалғыз бөлім.

Полиция

Индонезия Ұлттық полициясының арнайы бөлімі – Мобильді бригада корпусы (Бримоб) Гегана отрядының құрамындағы CBR бөлімшесіне ие. Ол 2009 жылдың желтоқсанында құрылған. Бұл бөлімше халық арасында бомба және террористік қауіптерге бірінші болып ден қойып, жауап береді.

Ирландия Республикасы

Ирландия қорғаныс күштері CBRNE оқу және жабдықтар мүмкіндіктеріне ие, әсіресе, Ordnance Corps (жарылғыш заттарды жою / EOD командалары), инженерлер корпусы және армия рейнджерлері (ARW) және сұралған жағдайда азаматтық билікке көмек көрсетеді. Ирландия армиясы CBRNE қорғаныс курстарын өткізеді, іздеу құралдары мен залалсыздандыру жабдықтарына ие және барлық қызметкерлеріне жеткілікті 10 000 қорғаныш CBRN/NBC костюмін сатып алғаны хабарланды. Армия резервіндегі барлық қызметкерлер CBRN соғыс қорғанысы бойынша оқудан өтеді. Ирландияның ұлттық полиция күші, Garda Síochána, ел бойынша бірнеше CBRN жауап беру тобына ие. Топтар аймақтық деңгейде (алты аймақта: Дублин, Шығыс, Солтүстік, Оңтүстік, Оңтүстік-Шығыс және Батыс) жұмыс істейді және 2004 жылы 100 оқытылған офицермен (2009 жылға қарай ел бойынша 170 жауап беруші оқытылды) жұмыс істей бастады. Оқудан өткендер 18 ай ішінде қайта аттестациядан өтуі қажет. CBRN жауап беру топтары Garda тактикалық оқу бөлімімен оқытылады және ұлттық деңгейде Жедел жәрдем бөлімі (ERU) қолдайды. Денсаулық сақтау қызметі (HSE) және Дублин өрт сөндіру бригадасы (DFB) сияқты басқа да төтенше жағдайлар қызметтерінің CBRN тәжірибесі шектеулі, олардың құрамында қауіпті материалдар (Haz Mat) және химиялық оқиғалар бөлімдері бар.

Шри-Ланка

14 CBRN полкі (Химикалық, биологиялық, радиологиялық және ядролық полк), Шри-Ланка инженерлері – Шри-Ланка армиясының елдегі химиялық, биологиялық, радиологиялық және ядролық (CBRN) қауіптерге қарсы күреске бағытталған полкі. [1][2] Шри-Ланка Әскери-теңіз күштері мен Шри-Ланка Әуе күштері де Армияның CBRN полкіне қосымша CBRN бөлімдерін ұстап тұрады.

Малайзия

Малайзия армиясы 2002 жылдың сәуірінде CBRN бөлімін, Пеперанган Нуклеар, Биология және Химия 3 дивизионын (; PNBK 3D) құрды. Малайзия корольдік полициясының CBRN қамтамасыз етушілері бар. Пасукан Геракан Хас (PGK) құрамында HAZMAT саласындағы тәжірибесі бар екі арнайы операциялар отряды бар – 69 коммандос және Арнайы әрекеттер бөлімі. Федералды резервтік бөлімше (FRU) де CBRN бөліміне ие. PGK және FRU командалары армияның PNBK бөлімі жауап бергенге дейін CBRN шақыруларын қабылдайды.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландия Қарулы Күштерінің барлық әскери қызметшілері жауынгерлік қолдану үшін CBRN жаттығуларынан өтеді.

РНЗН

Жаңа Зеландия Корольдік Теңіз күштерінің қызметкерлері кез келген оқуға немесе орналасуға дайындық үшін Жаңа Зеландия армиясы және Корольдік Әуе күштерімен бірге оқу жаттығуларын жүргізеді.

RNZAF

Жаңазеландия Корольдік Әуе Күштері барлық қызметкерлері үшін жыл сайынғы жаттығулар жүргізді, себебі әуежайлардың жаудың CBRN шабуылына ұшырау ықтималдығы жоғары болды. Жаңазеландия Корольдік Әуе Күштерінің қауіпсіздік күштерінің қызметкерлері Жаңазеландия Корольдік Әуе Күштері үшін барлық CBRN жаттығуларын өткізеді және Ұлыбританиядағы Қорғаныс CBRN орталығында CBRN курстарын аяқтайды.

Жаңа Зеландия әскері

Жаңа Зеландия армиясы NZDF құрамындағы барлық әскери қызметшілерге дислокацияға дейінгі CBRN дайындығын өткізеді. Жаңа Зеландияның арнайы әуе күштері CBRN ортасында химиялық заттарды табу, жою және оқшаулау сияқты операцияларға дайындалады.

Пәкістан

Пәкістандық қорғаныс өнеркәсібі GIDS қорғаныс костюмдерін (NBC) шығарады, оларға жеке қорғаныс жабдықтары (IPE) – қолғаптар, етіктер және ауа сүзгілері, сондай-ақ зарарсыздандыру жиынтықтары мен химиялық қару агенттерін (CWA) анықтағыштар кіреді.

Испания

Испания армиясының 1-ші CBRN "Валенсия" полкі 2005 жылдың наурыз айында құрылды. "Грифо" (Грифин) жаттығуының басты мақсаты – жауынгерлік қолдаудың бір бөлігі ретінде CBRN агенттеріне қарсы қорғанудағы дайындық. Бұл армия жүргізетін осы сипаттағы ең маңызды жаттығу. Ұлттық полиция мен Испания азаматтық гвардиясының өздерінің CBRN бөлімшелері бар. Әскери төтенше жағдайлар бөлімі мен жедел жәрдем қызметтері CBRN дайындығынан өтеді.

Швеция

Швед қарулы күштерінің негізгі CBRN қорғаныс күштері ретінде Умеода орналасқан Ұлттық CBRN қорғаныс орталығы (SkyddC) бар. Ол бір ротадан (1-ші CBRN ротасы) тұрақты күш ретінде құрылған, бірақ SkyddC сонымен қатар сарбаздарды даярлауға жауапты, 2022-2023 жылдары 60 адамды даярлады.

Ресей

Ресей Федерациясының ядролық, биологиялық және химиялық қорғаныс әскерлері (ЯБХҚ қорғаныс әскерлері) – бұл құрлық әскерлерінің бірлестіктері мен құрамаларының жоғалуын азайтуға және радиоактивті, химиялық және биологиялық ластану жағдайындағы операциялар кезінде оларға қойылған жауынгерлік міндеттерін орындауды қамтамасыз етуге, сондай-ақ олардың тірі қалу мүмкіндігін және жоғары дәлдікті және басқа да қарулардан қорғалуын арттыруға бағытталған ең күрделі шаралар кешенін жүргізуге арналған арнайы күштер. Ресей үкіметі 2015 жылы шамамен жарты миллион бұғыны көгершін ауруына қарсы екпе салды. Ресейдің мәңгілік тоңдағында 1,5 миллионға жуық бұғының денесі жаһандық жылыну салдарынан еру қаупінде. Арктикадағы жаһандық жылыну мәңгілік тоңды ерітіп, бұғыларда жаңа инфекциялардың пайда болуына әкелуі мүмкін. 2016 жылы көгершін ауруының ошағы Ресей Қарулы Күштерінің көшпелі бұғы шаруашылығымен айналысатын тайпаны эвакуациялауына себеп болды. 2012 жылдың мамыр айында BioPrepWatch басылымы Ресейдің қауіпсіздік қызметі 100-ден астам "капсулалы бесікке" тапсырыс бергенін хабарлады. Бұл құрылғылар ядролық, химиялық, биологиялық немесе радиологиялық қауіп туындаған жағдайда адамдар нәрестелерді немесе тіпті кішкентай үй жануарларын қорғауға мүмкіндік береді. Мақалада айтылғандай, советтік әскери инженерлер 1960 жылдары осы капсулаларды ойлап тапқан. Қазіргі уақытта Ресейдегі бір зауытта компания капсулаларды өндіріп шығаруда.

CBRN өнімдері

Сандар әртүрлі болғанымен, жаңалықтар мен нарық болжамдарында 2013 және 2014 жылдардағы КБРН өнімдері нарығы 8,7–8,8 миллиард АҚШ доллары аралығында деп көрсетілген. КБРН өнімдері нарығы 2023 жылға қарай 13 миллиард АҚШ долларынан асып түсуі күтілуде.