Кіріспе

Англиядағы дөңгелектегі сурет

Вестбери ақ аты немесе Браттон ақ аты – Англияның Уилтшир округындағы Вестбериден шамамен 1,5 миль (2 км) шығысқа қарай орналасқан Солсбери жазығының тіктеу бетіндегі дөңгелектегі сурет. Браттон Даунс төбесінде орналасқан және темір ғасырындағы төбешік бекінісінің астында жатқан бұл сурет, Уилтширде жасалған бірнеше ақ жылқының ең ежелгісі. Ол 1778 жылы қайта жаңартылды, бұл іс-әрекет сол беткейде болған басқа жылқыны жойған болуы мүмкін. 1772 жылға жуық уақытта жасалған бір гравюрада қазіргі суреттен кішірек және қарама-қарсы бағытқа қарап тұрған жылқы бейнеленген. Дегенмен, 1772 жылға дейін Вестбериде саз жылқының болғанына қатысты ешқандай құжат немесе басқа дәлел жоқ. Жылқының биіктігі 180 фут (55 м), ені 170 фут (52 м) және ол Вестбери қаласының символы ретінде қабылданды, сәлемдесу тақталарында және туристік ақпарат орталығының логотипінде қолданылады. Бұдан өзге, ол бүкіл Уилтширдің де символы саналады.

Шығу тегі

Уилтширдің ақ жылқыларының ең көнесі болғанымен, Уэстбери ақ жылқысының шығу тегі бұңғыр. Жергілікті дәстүр бойынша, қазіргі ақ жылқыны 1778 жылы мистер Ги кескен, ол бұрынғы, кішкентай, сазды фигураны жапқан, ол да жылқы болған деп саналады. Оның сақталған жалғыз суреті 1772 жылға дейін жетеді және фигураның ұзын құйрығымен қарсы бағытта қарап тұрғанын көрсетеді. 19-шы және 20-шы ғасырлардың басында бұл сурет мерзімімен қайта жаңартылып, жөнделді. Пол Ньюман өзінің "Альбионның жоғалған құдайлары" (2009) кітабында бұл жылқының 18-шы ғасырдағы әдемі ғимараттардың танымалдылығынан шабыттанған болуы мүмкін екенін айтады. Уилтшир халық аңызында жақын орналасқан Браттон шіркеуінің сағаты түнгі жарты сағатты соққанда, ақ жылқы төбеден төмендегі Брайдуэлл бұлағына су ішуге түседі делінеді.

Қазіргі тарих

1872 жылы жылқының пішіні бұзылған деп есептелді, себебі сазды қайта-қайта өсіп, кесіп түзету қажет болды. 1873 жылы оны комиссия жаңартты, сонымен қатар пішіннің тағы өзгермеуі үшін периметр бойына ірі жиекті тастар орнатылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс ұшқыштарына бағытталған нүкте ретінде пайдаланбау үшін жылқының бейнесін шөппен жапты. Жақын орналасқан Вестбери теміржол торабы маңызды нысана ретінде қарастырылды. 1900 және 1950 жылдары жылқы түнде жарықпен жарықтандырылды. 1950 жылғы шарада, Екінші дүниежүзілік соғыстың іздеу шамдары қолданылғанда, Вестбери мен Браттон аудандарындағы қозғалыс баяулап, жүргізушілер тамашалау үшін азайтып жылдамдықпен өтті. 1928 жылы жылқы Шығыс Сассекстегі Литлингтон ақ жылқысының дизайнына шабыт берді, ол 1983 жылға дейін, тік тұрған бейнесінен сермейтін бейнеге ауысқанша, Вестбери жылқысына ұқсас болды. 1957 жылы жылқы бетонмен қапталды және Вестбери қалалық округі кеңесі оны ақ түспен бояды, бұл ұзақ мерзімді күтімге кететін шығындарды азайту мақсатында жасалды, себебі беткейдің тік болуына байланысты саздың беті эрозияға ұшырап, тұрақсыз болды. 1995 жылы 1957 жылғы бетон қаптамасы ауыстырылып, қайта боялды. 2010 жылы мойынның бұл бөлігін қайта ағарту қажет болды, нәтижесінде жылқының мойны қалған денесінен ақшыл болды. BBC хабарлағандай, жылқыны 2012 жылы қайта тазалау жоспарланған. Жұмыс 2012 жылдың 11 сәуірінде басталып, 2012 жылдың 19 сәуірінде аяқталды. Тазалау Елизавета II патшайымның алмаз юбилейімен сәйкес келді. Жұмыстың аяқталуын тойлау үшін жылқы тағы да іздеу шамдарымен жарықтандырылды. Елизавета II патшайымның алтын юбилейіне арналған 3 маусым 2002 жылы автокөлік тұрағына апаратын жолдың жанына, мыңжылдық маяқтарына ұқсас оттық орнатылды. Ол 2015 жылдың 8 мамырында VE күнінің 70 жылдығын атап өту үшін жағылды. 2018 жылдың маусымында BBC News телеарнасы 18 еріктінің жоғары қысымды сумен жылқыны тазалап жатқанын көрсеткен видео жариялады. Құны 3000 фунт стерлинг болды, оны Вестбери қалалық кеңесі төледі. Бұрынғы тазалау 2016 жылы жүргізілген. 2023 жылдың шілдесінде жылқы тазаланып, қайта боялды және жөнделді, сумен балдыр мен кірді кетіру үшін жобаны English Heritage қаржыландырды. Құны жарияланбады, бірақ бояудың өзі 25 000 фунт стерлингке бағаланды. Онда он бес тұрақ орыны және жылқы туралы ақпараттық тақталар бар. 1961 жылы "Көк дөңгелек" цемент зауытында жылқыдан шамамен 1,5 шақырым қашықтықта 122 метрлік мұржа салынды. Blue Circle компаниясы 2001 жылы Lafarge компаниясымен сатып алынды, ал мұржа соңғы рет 2010 жылы пайдаланылды және 2016 жылдың 18 қыркүйегінде бұзылды. Кейбіреулер оны көзге жағымсыз деп санады, ал басқалары оны жергілікті символ деп есептеді, бұл мәселе 2011 жылы BBC Wiltshire радиосы арқылы талқыланды. Мұржа жылқыдан көріністің ең басты ерекшелігі болды, кейбіреулер оның төбеден көріністі бұзады деп санайды. 2013 жылы Уилтшир кеңесі үш қатарлы айналма жол салу жоспарларын жариялады, ол жылқыдан жарты миль қашықтықта өтетін және жасыл белдеуде бизнес-парк пен 550 жаңа үй салынбақ болды. Жергілікті тұрғындардың көпшілігі, сондай-ақ қаладан тыс жерлердегі адамдар, Батыс Уилтширдің бұл бөлігінің "Свинданизациясына" қарсы болды, бірақ көптеген тұрғындар Вестберидің A350 жолында айналма жолы жоқ жалғыз қала екенін және оның ортағасырлық бөлігі ластанудан зардап шегіп, ауыр жүк көліктерімен қиындыққа тап болғанын еске салып, айналма жол қажет екенін айтты.

Этандун шайқасы ескерткіші

Ат король Альфредтің Этандун шайқасындағы жеңісін еске алу үшін жасалған болса да, Браттон лагеріне жақын төбеде жеңіске арналған ресми ескерткіш орнатылды. Ескерткіштің ресми атауы жоқ, бірақ ол Этандун шайқасының ескерткіші деп белгілі. Ол үлкен сарсен тасынан (естелік тастан) және қиыршық тас негізден тұрады, оның үстінде металл ескерткіш тақта орналасқан. Ескерткіш 2000 жылдың 5 қарашасында 7-ші Баф маркизі тарапынан ашылды. Альфред патшаның мұнарасы, Стаурхедке жақын орналасқан, король Альфредті және оның жеңісін мерекелеу үшін салынған ең танымал ескерткіш болып табылады. Бұл сәндік мұнара ақ ат жаңартылғаннан алты жыл бұрын, 1772 жылы салынды.

Танымал мәдениетте

Ақ ат Г. К. Честертонның "Ақ ат балладасы" (1911) эпостық поэмасында, Томас Б. Костайнның "Тонтин" (1955) кітабында, Кариб автор Джордж Ламмингтің "Эмигранттар" (1980) және Майкл Ондаатьедің "Англиялық науқас" (1992) романында Кип саперінің бомбаларды өшіруді үйренген жері ретінде көрсетілген. Майкл Морпурго оны "Көбелек арыстанының" шабытының бірі ретінде атады. Бұл бейне шотланд гитарисі Мидж Урдің 1996 жылғы "Breathe" әнінің музыкалық видеоклипінде көрінеді және ITV News West Country аймақтық телеарнасының кіріспесінде пайда болады. Бұған қоса, ол 2015 жылы Англия регби командасымен бірлесіп жасалған Англияға саяхатты насильдеуші жарнамада да қолданылды. Ақ ат өзінің атын Тровбридждің шетіндегі White Horse Business Park және Вестберидің шетіндегі White Horse Country Park саябақтарына берген. Ақ ат екі саябақты да қарап тұрады. White Horse Way – Вестберидегі бір көшенің атауы, ал қалалық ақпараттық орталық пен гольф клубының логотипінде де осы аттың суреті бейнеленген. Суретші Эрик Равилиус (1903–1942) оны "Поезд пейзажы" және "Вестбери аты" (1939) акварельдік картиналарында бейнелеген.