Кіріспе
Чарльз Дарвиннің бұрынғы үйі
Чарльз Дарвиннің үйі
Charles Darwin's house
Down House – ағылшын натуралисі Чарльз Дарвиннің және оның отбасының бұрынғы үйі. Дарвин табиғи іріктеу арқылы эволюция теориясы осы үй мен бақта жасады, бұл теорияны ол Лондонға көшер алдында ойлап тапқан болатын. I санаттағы ғимарат Лондонның Charing Cross-ының оңтүстік-шығысындағы Даун ауылының оңтүстігінде, Luxted Road көшесінде орналасқан. Дарвин 1842 жылы осы жерге көшіп келген кезде, ауыл әлі де Даун деп аталған. Оның заманында Даун Кент графтығындағы приход болды, бірақ кейін Бромли ауылдық округінің құрамына кірді. 1965 жылдан бері ол Лондонның Бромли ауданының ішінде. Үй, бақ және жер аймағы Англия мұрасының қорғауында. Олар қалпына келтіріліп, қауымға ашық.
16511842: ерте тарихы
1651 жылы Томас Маннинг Кенттен шыққан шаруа отбасының мүшесі Джон Ноу ескіге жер учаскесін 345 фунт стерлингке (қазіргі күнгі сомаға тең) сатты. Бұл бағаға үй кірген-кірмегені күмәнді, бірақ егер кірмесе, Ноу осы жердегі алғашқы шаруа үйін салған. Кейбір сақталған кремний қабырғалар осы кезеңге жатуы мүмкін. 1653 жылы Джон Ноу үйді ұлы Роджерге, мүмкін, үйлену тойына сыйлық ретінде берді. 1743 жылы Мэри Ноудың үйленуімен мүлік Вельдтегі Батыс Пекхэмдегі Бартоломей отбасына өтті. 1751 жылы Леонард Бартоломей бұл үйді Хатон Гардендегі Чарльз Хейске сатты. 1778 жылы мүлікті бизнесмен және жер иесі Джордж Батлер сатып алды, ол үйді қайта салып, кеңейтті деп есептеледі. 1781 жылы ол ауылдағы ең жоғары терезе салығын төледі. Сол кезде бұл үй Ұлы үй деп аталды. 1783 жылы Батлер қайтыс болғаннан кейін мүлік бірнеше рет қожайынын ауыстырды. 1819 жылы ол лейтенант-полковник Джон Джонсонға, К.Б., Шығыс Индия компаниясының Бомбейдегі инженерлер полкінің полковнигіне тиесілі болды. 1837 жылы Джонсон «Жоғарғы Канададағы Данвиллдің жанындағы Эри көліне» көшіп, қазір Даун Хаус деп аталатын мүлікті шіркеудің пасторы, Рев. Джеймс Драммондқа берді. Үйдің шатыры қайта жабылып, жақын жерде тұратын сәулетші Эдвард Крессидің қадағалауымен жақсы күйге келтірілді. 1840 жылы Драммонд мүлікті бос қалдырып, аукционға шығарды, бірақ ол сатылмады және екі жыл бойы бос тұрды. Чарльз бен Эмма Лондоннан шамамен 32 шақырым қашықтықта, теміржолға жақын жерде, мысалы, Беркширдегі Виндзорда үй іздеді және Чобхэмде (Суррей) үй сатып алуға жақын болды. 1842 жылдың 22 шілдесінде Чарльз бен Эмма Даун Хаусты көрді. Олар ауылдағы «шағын пивоханада» түндеді, ол сонымен қатар «базар дүкені және үй иесінің шеберханасы» болды, сенбі күні түстен кейін Лондонға оралды, ал жексенбі күні Дарвин апасына алғашқы әсерлерін жазды. Лондоннан ең жақын станцияға дейін 16 шақырымдық (10 миль) теміржол желісінде көп пойыздар болғанымен, Даунға дейін сонарлы, баяу және төбелі 14 шақырымдық (8,5 миль) жол болды. Кішкентай тыныш ауыл негізгі жолдардан алыс болды, ал жергілікті пейзаж жақсы күндері әдемі болғанымен, үй «біраз биік жазықта орналасқандықтан, біршама шұғылалы көрінеді». Дарвинге осы жердің ең тартымды тұсы – ең болмағанда бір немесе бірнеше жолдармен қиылысатын көптеген егістіктердің болуы еді. Ол басқа елде мұндай көптеген жолдарды көрмеген. Үш қабатты үй «кішкентай жолға тым жақын және басқа адамның егісіне жақын» болды және «жаман, ескі де, жаңа да емес» көрінді, бірақ бірінші қабатта «тамаша кабинет» және шығысқа қараған асхана, батысқа қараған үлкен қонақ бөлмесі және жоғары қабатта көптеген жатын бөлмелері болды. Дарвин үйдің бағасы шамамен 2200 фунт стерлинг (қазіргі күнгі сомаға тең) екенін есептеді және оны сынап көру үшін бір жылға жалға алуға болады. Бұл жұма күні суық және көңілсіз болды, ал Эмма алдымен «шұғылалы» пейзажға көңілі қалды, сондай-ақ сол күні кешке «тісі ауырды, басы ауырды», бірақ үйді және оның аумағын Чарльзден жақсы көрді, оны «басқа үйлерден тым жақын немесе тым алыс емес» деп тапты. Сенбі күні ауа-райы өзгерді, және «Дауннан алғашқы бірнеше шақырымдағы пейзажға оның қатты қуанғаны үлкен өзгеріс жасады». Үйдің кемшіліктері болды, бірақ екеуі де үй іздеуден шаршады, ал ол арзан болды. Эмма Суррейдегі қымбат үйді артық көрді және Дарвиннің әкесі қарызды көтереді деп үміттенген болуы мүмкін, бірақ адамдар көп, лас Лондон өмірі жағымсыз болып кетті және ол жүкті болды, сондықтан сол жылы іздеуді жалғастыра алмады. Архитектор және геодезиялық зерттеуші Эдвард Крессидің кеңесімен Дарвин келіссөздер бастады, бірақ Рев. Джеймс Драммонд үйді жалға беруден бас тартты және ипотекасын төлеу үшін 2500 фунт стерлинг талап етті. Кресси 2100 фунт стерлинг ұсынды, бірақ Дарвин бұрынғы сәтсіз сатып алу әрекетін еске түсіріп, 2200 фунт стерлингке жуық ұсыныс жасады, ол қабылданды. Тамыз айының соңында олар көшіп кетуге дайын болды, ал Эмма 1842 жылдың 14 қыркүйегінде көшіп келді, содан кейін үш күннен кейін Чарльз келді. Эмма 23 қыркүйекте Мэри Элеонорды дүниеге әкелді, олардың бәрі жақсы өмір сүрді. Тіпті Дарвиннің ағасы Эразм бұл жерді «Ауызбен төмен» деп атау керек деп айтқан еді, бірақ 16 қазанда сәби Мэри қайтыс болғанда, олар қайғырды. Дарвин үй мен оның аумағына үлкен өзгерістер енгізді. Үйдің батыс жағынан үш қабатты да өтетін үлкен бұрышты маңдайшаны құрайтын бұрышты сарай оның үстіндегі қонақ бөлмесі мен бөлмелерді кеңейтіп, көріністер мен жарықты жақсартты: Дарвин өзінің ағасына бірінші кірпіштің 1843 жылы 27 наурызда салынғанын айтты. 27 сәуірде жолды 1 метрге дейін төмендету және жаңа кремний шекаралық қабырғалар салу жұмыстары жүргізілді, олар топырақ үйінділермен және бұталармен шығыс бағын жасыра түсті. Егістіктің бір бөлігі тәжірибелік учаскесін қамтитын бақшаға айналдырылды, кейінірек осы жерде жылыжайлар салынды. 1843 жылдың қыркүйегінде Дарвин отбасы «Эттидің» дүниеге келуімен көбейді, осы үйде олардың қалған балалары дүниеге келді: 1845 жылы Джордж, 1847 жылы «Бесси», 1848 жылы Фрэнсис, 1850 жылы Леонард, 1851 жылы Гораций және 1856 жылы дүниеге келген, бірақ 1858 жылы қайтыс болған 10-шы баласы Чарльз Уоринг Дарвин. 1845 және 1846 жылдар арасында Дарвин негізгі ғимараттың оңтүстігіндегі қызметтік қанатын өзгертіп, ас үй аймағын аспазшының қоймасымен және жоғарғы қабаттардағы оқу бөлмесімен және екі кішкентай жатын бөлмесімен қайта жасатты. Шаруашылық ғимараттары қайта салынды, ал батыс жағындағы үйінді алынып, шығыс жағына желден қорғау үшін жаңа үйінді салынды. 1846 жылы Дарвин сэр Джон Уильям Люббоктан Даун Хаус аумағының оңтүстік-батысында орналасқан тар жер учаскесін жалға алды және оны екті. Ол бұл жерді «Құмды орман» деп атады. Бір жағы эмен ағаштары бар ескі шатырмен көлеңкеленген, ал екінші жағы қоршауға қарап, әдемі аңғарға ашылған. Дарвин түрлі ағаштарды отырғызды және периметр бойынша «құмды жол» деп белгіленген жоталы жол жасауды тапсырды. Дарвиннің осы жолдың айналасында бірнеше айналымдар жасауы дене шынықтыруға және ойларға берілуге мүмкіндік берді. Ол жолдың бір жеріне бірнеше кішкентай тастарды орналастырды, осы жолдан өтетін сайын тасты итеріп жіберіп, күніне жасаған айналымдар санын санау қажеттігінен аулақ болды. Құмды жол оның балалары үшін ойын алаңы ретінде де қызмет етті. Құмды жолдың төменгі жағында ағаштан жасалған жазғы үй салынды. Дарвин 16 жыл бойы жылыжайында күнжабақтар мен басқа да етжегіш өсімдіктерді өсірді, оларды кептірілген ет және қайнатылған жұмыртқа сияқты белоктармен қоректендірді. Бұл зерттеу оның «Insectivorous Plants» (1875) атты новаторлық кітабының негізі болды. 1872 жылы жаңа қонақ бөлмесінің батыс жағына веранда қосылды, ал 1877 жылы осы блоктың шығыс жағына бильярд бөлмесі салынды, дәліз кеңейтіліп, шығысқа қараған жаңа кіреберіс холы мен георгиан стиліндегі шатыр жасалды. Жаңа бильярд бөлмесі 1881 жылы жаңа кабинетке айналдырылды. 1900 жылдан 1906 жылға дейін Джордж Дарвин үйді Даун қаласындағы алғашқы автомобиль иесі болған ақылды Уайтхедке жалға берді.
1907-1922: Даун қыздар мектебі
1907 жылы ақпанда үйде қыздарға арналған пансион ашылды, оны директор Олив Уиллис (1877–1964) және оның досы Элис Карвер бірлесіп құрды. Мектеп бес мұғалім мен бір оқушыдан басталып, жақын арада сәттілікке жетіп, шамамен 60 оқушыға дейін өсті. Осы кезеңде үйдің маңына мектептің шіркеуі, спорт залы, музыкалық сыныптар және дәретханалар ретінде пайдалану үшін түрлі толқынды темірден жасалған қосымша ғимараттар салынды, бірақ олар кейіннен бұзылып алынды. Мектеп 1922 жылдың 1 сәуіріне дейін бұл үйде орналасты, содан кейін Ньюбери қаласындағы Колд Эш, Эрмитаж көшесіндегі жаңа, үлкен ғимаратқа көшірілді және қазірге дейін сол жерде қызмет етеді. Бүгінгі таңда мектеп әлі де Даун Хаус мектебі деп аталады, ал мектептің үйлерінің бірі әлі де Дарвин атымен аталады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде осы мектепте оқыған жазушы Элизабет Боуэн 1930 жылдары Даун Хаузға қайта келгеннен кейін былай деп жазды: "Мен ғылыми адамдарды осылай жақсы көре бермеймін, және олардың Чарльз Дарвин туралы ойланып, менің жастығымды білмей, құрметпен аралап жүргенін ойлау маған қынжыл кілтедей тиеді".
1927-1996: Дарвин мұражайы
1924 жылдан бастап үйде тағы бір қыздар мектебі жұмыс істеді, бірақ ол сәтті болмады және 1927 жылы жабылды. Сол жылы Британдық ғылымды дамыту қауымдастығының жылдық мәжілісінде оның президенті сэр Артур Кит жасаған үндеуден кейін хирург сэр Джордж Бакстон Браун (1850–1945) 1927 жылы Дарвиннің мұрагерлерінен Даун үйін 4250 фунт стерлингке сатып алды (қазіргі шақтағы құнымен салыстырғанда). Ол жөндеуге шамамен 10 000 фунт стерлинг жұмсады және 1929 жылдың 7 қаңтарында оны Дарвиннің естелігі ретінде сақтау үшін 20 000 фунт стерлингтік қаржымен бірге Британдық қауымдастыққа табыс етті, бұл қаржы ғылымның дамуына жұмсалып, келушілерге тегін ашық болатын еді. Даун үйі 1929 жылдың 7 маусымында ресми түрде мұражай ретінде ашылды. 1931 жылы Бакстон Браун Англия Корольдік хирургтар колледжіне (RCS England) Down House жеріне жақын жерді және жер қорын хирургиялық зерттеу станциясы – Бакстон Браун зерттеу шаруашылығын құру үшін берді. Сырттағы бейне нұсқау Дарвиннің бағын ашық зертхана ретінде қалай пайдаланғанын көрсетеді және Дэвид Аттенборо, профессор Стив Джонс және Мелвин Брэггтің видеолары бар. Дарвиннің жазбалары «Беттерді бұру» бағдарламалық құралы арқылы цифрлық форматқа келтіріліп, интернетке жүктелді. Даун үйі және оны қоршаған аумақ Ұлыбритания Мәдениет, Медиа және спорт министрлігі (DCMS) тарапынан Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізу үшін ұсынылды. 2006 жылы бұл мәселе жөнінде халықтан пікір алынып, 2007 жылдың маусым айының соңғы үш күнінде шешім қабылдануы күтілді. Алайда, ICOMOS DCMS-ке үйдің тізімдегі ғылыми орындарға қойылатын талаптарға сай келмеуі мүмкін екенін ескертті, сондықтан 2007 жылдың мамырында DCMS ұсынысты кері тартып алып, оны кейінірек қайта ұсыну ниетін білдірді. 2009 жылдың қаңтарында ұсыныс қайтадан берілді, бірақ нәтижесіз болды. Бас жатын бөлмесі жаңартылды және 2016 жылдың маусым айында алғаш рет жұртшылыққа ашылды. Жаңартуға Дарвиндердің көркем графикалық туындылар жинағын қайта жасау кірді, онда Рафаэль, Тициан және Себастьяно дель Пьомбоның Библиялық көріністері, сондай-ақ жатын бөлмедегі Рафаэльдің автопортреті және Дарвиннің кабинетіндегі Леонардо да Винчидің автопортреті, Чарльз Лайелл мен Эразм Дарвиннің портреттері болды.
Сапарға
Down House, оның бағы мен аумағы сәуірден қазанға дейін күнделікті ашық; қарашадан наурызға дейін апта соңында ашылады. Ұй мен бақша жабық кезеңдерде қалыпты консервациялық жұмыстар жүргізіледі. Ұйге Лондон орталығынан қоғамдық көлікпен баруға болады, себебі ол Лондон көлік аймағының 6-шы аймағында орналасқан. Бромли Солтүстік теміржол станциясынан (күнделікті) 146 автобус қызметі жақын жердегі Даун Виллиджде тоқтаса, ал Орпингтон теміржол станциясынан (жексенбі күндерін қоспағанда) R8 автобусы сұраныс бойынша Down House-тың алдында тоқтайды. Ең жақын Tramlink станциясы – Нью-Аддингтон.