Қағаз карталардағы бейнеленген тұлғалар

Кіріспе

Адам бейнеленген ойын картасы

Ойын карталары жинағында "бет картасы" (АҚШ) немесе "сарбаз картасы" (Ұлыбритания және АҚШ), кейде "патшалық карталар" термині көбінесе адам бейнеленген картаны сипаттау үшін қолданылады, ал қарапайым нүсқалы карталардан өзгешеленеді. Стандартты 52 картадан тұратын ағылшын үлгісіндегі жинақта бұл карталар - король, патшайым және валет. "Сурет картасы" деген термин де жиі қолданылады, бірақ бұл термин кейде туз карталарын да қамтиды. Ағылшын тілінде сөйлейтін елдерден тыс аймақтардағы стандартты жинақтарда бет немесе сарбаз карталары әртүрлі болуы мүмкін. Мысалы, итальяндық және испандық жинақтарда патшайымның орнына рыцарь немесе кавалер болады. Француздық жинақтағы кавалер төртінші сарбаз картасы болып табылады. Ал неміс жинақтарында әдетте офицер немесе "Обер" деп аталатын билеуші, сондай-ақ сержант немесе "Унтер" деп аталатын шаруа бейнеленеді. 20-шы ғасырдың басына дейін "көктемдік карта" деген термин де қолданылып келген.

Тарих

Ойын карталары Қытайда ойлап табылғанмен, қытай ойын карталарында беттік суреттері болмайды. Карталар Иранға келгенде, парсылар алғашқы беттік суреттерді жасады. Ең жақсы сақталған жиын Топкапы сарайында сақтаулы. Адам бейнесін көрсетуден аулақ болу үшін, карталарда абстрактілі суреттер немесе каллиграфия қолданылды – малик (патша), на'иб малик (вице-патша немесе патшаның орынбасары) және тани на'иб (екінші немесе төменгі орынбасар) үшін. Топкапы жиыны, әдетте көрсету үшін жасалған қымбат зат болғандықтан, қарапайым халықтың қолданған карталарын көрсетпеуі мүмкін. Арзан жиындардан адам бейнелерін көрсететін мамлюк сотының карталарының фрагменттері табылды, бұл индо-парсы және еуропалық карталарда отырған патшалар мен атқа отырған ер адамдардың неге пайда болғанын түсіндіреді. Мамлюк және қазіргі еуропалық жиындар әрбір түске үш беттік суреттен немесе төрт түсті жиынға он екі беттік суреттен құралады. Үшінші сот картасының ерекше рөлі болуы мүмкін, себебі испандықтар, француздықтар және итальяндықтар жаңадан енгізілген карталарды араб тіліндегі Канжифа атауына қарамастан, сәйкесінше наипе, нахипи және наиби деп атады. 1377 жылы Джон Рейнфельден карталарды сипаттағанда, ең көп таралған жиындар қазіргі заманғы 52 карталық жиынмен бірдей құрылымға ие болды. Әрбір түсте отырған патша және екі маршал болды, біреуі түс символын жоғары, ал екіншісі төмен ұстады. Маршалдар қазіргі неміс және швейцариялық ойын карталарындағы Обер және Унтер дәрежелеріне сәйкес келеді. Маршалдар ат әскерінің командирлері болғандықтан, екі шен де қазіргі замандағыдан айырмашылығы болуы мүмкін. Аз танымал жиындарда екі патша патшайымдармен ауыстырылды, барлық патшалар патшайымдармен ауыстырылды, патшайымдар мен қызметшілер қосылды, сондықтан әрбір түске 15 картадан жасалды, сондай-ақ тек патшалар мен екі маршалдық шендері бар 5 немесе 6 түсті жиындар болды. Италия мен Испанияда Унтер мен Обер 1390 жылға дейін тұрған шапанды және атқа отырған рыцарьмен ауыстырылды, мүмкін оларды визуалды жағынан ажырату үшін. Испан тілінде сота сөзі "төмен" дегенді білдіреді. 15 ғасырдағы Францияда рыцарь шенінен бас тартылып, патшайым шені таңдалды. 15 ғасырдағы итальяндық трионфи ойыны, кейін таро деп аталған, сондай-ақ патшайымдарды қосты. Кэри Йель жиынында ең көп – алты шен болды: патша, патшайым, рыцарь, атқа отырған ханым, шапанды және қыз немесе қызметші қыз, барлығы 24. Кэри Йель жиыны нақты ойын үшін жасалмаған болуы мүмкін, өйткені ол қымбат той сыйлығы болған және ешқашан ойналмаған. Тұрған патшалар – испандық жаңалық, оны француздықтар көшірді. Тарихының көп бөлігінде беттік суреттер екі жақты болмады. Ойыншылар картаны оң жағымен жоғары қаратып аударса, кездейсоқ түрде беттік суреті бар екенін жасырауы мүмкін. 18 ғасырда Trappola және Tarocco Bolognese жиындары ең алғаш рет екі жақты болды. Екі жақты карталарға деген үрдіс 19 және 20 ғасырларда жалғасты. Кейбір үлгілер жаңалыққа қарсы тұрды, әсіресе испандық жиындар, онда толық бейнеленген соттар басым болып қала береді.

While playing cards were invented in China, Chinese playing cards do not have a concept of face cards. When playing cards arrived in Iran, the Persians created the first face cards. The best preserved deck is located in the Topkapı Palace. To avoid idolatry, the cards did not depict human faces and instead featured abstract designs or calligraphy for the malik (king), nā'ib malik (viceroy or deputy king) and thānī nā'ib (second or under deputy). It is possible that the Topkapı deck, a custom made luxury item used for display, does not represent the cards played by commoners. There are fragments of what may be Mamluk court cards from cheaper decks showing human figures which may explain why seated kings and mounted men appear in both Indo Persian and European cards. Both Mamluk and modern European decks include three face cards per suit, or twelve face cards in a deck of four suits. The third court card may have had a special role to play since the Spanish, French, and Italians called the newly introduced cards naipe, nahipi, and naibi respectively as opposed to their Arabic name of Kanjifah. In a 1377 description of cards by John of Rheinfelden, the most common decks were structurally the same as the modern 52 card deck. Each suit contained a seated king and two marshals, one holding the suit symbol upwards while the other downwards. The marshals correspond to the Ober and Unter ranks in modern day German and Swiss playing cards. As marshals were cavalry commanders, both ranks may have been mounted unlike their modern counterparts. Less popular decks included ones in which two kings were replaced with queens, all the kings replaced by queens, queens and maids added so as to make 15 cards per suit, and 5 or 6 suited decks with only the kings and two marshal ranks. In Italy and Spain, the Unter and Ober were replaced by the standing Knave and the mounted Knight before 1390, perhaps to make them more visually distinguishable. The Spanish rank of Sota means "under". In 15th century France, the knight was dropped in favour of the queen. The 15th century Italian game of trionfi, which later became known as tarot, also added queens. The Cary Yale deck had the most with six ranks: king, queen, knight, mounted lady, knave, and damsel or maid for a total of 24. It is unlikely that the Cary Yale deck was designed for a game in mind as it was an expensive wedding gift and was probably never played. Standing kings are a Spanish innovation which was copied by the French. Throughout most of their history, face cards were not reversible. Players may accidentally reveal that they hold a face card if they flip them right side up. During the 18th century, Trappola and Tarocco Bolognese decks became the first to be reversible. The trend towards double headed cards continued throughout the 19th and 20th centuries. Some patterns resisted the innovation, most notably Spanish suited decks where full figured courts remain dominant.