Кіріспе

Американдық журналист, эссеші, әңгімеші, романист және саяси белсенді Кэтрин Энн Портер (15 мамыр 1890 жыл – 18 қыркүйек 1980 жыл) – американдық журналист, эссеші, әңгімеші, романист, ақын және саяси белсенді. Оның 1962 жылғы «Ақымақтар кемесі» романы сол жылы Америкада ең көп сатылған роман болды, бірақ оның әңгімелері сыншылар тарапынан одан да көп мақтауға ие болды. 1966 жылы ол көркем әдебиет саласындағы Пулитцер сыйлығына ие болды. Портер өзінің шежіресі мен отбасы тарихына қатты қызығушылық танытты және жылдар бойы ата-тегінің «шартты ресми» нұсқасын жасады, Вильгельм Басқыншының серігінен таратынын мәлімдеді, бірақ «оның мақтан тұтқан генеалогиялық байланыстарының көп бөлігі жоқ еді». Жазушы О. Генри (Уильям Сидней Портер) оның әкесінің екінші туысы деп есептелді, бірақ кейінірек жүргізілген зерттеулер «тек атының сәйкес келуінен» басқа ешқандай байланыс жоқ екенін анықтады. Портер отбасы тарихына ден қойғанмен, Америка Құрама Штаттарының 36-шы президенті Линдон Б. Джонсонмен туыстығын анықтауға қол жеткізбеді, оның әжесі Портердің күйеуінің қарындасы болған. Портердің қалған отбасы оның шежірелік әшекейлерін жеңіл қабылдамады, оларды «шебер әңгімеші» ретінде оның мінезінің бір бөлігі деп есептеді. 1892 жылы, Портер екі жаста болғанда, анасы бала туғаннан кейін екі айдан кейін қайтыс болды. Портердің әкесі өзінің төрт аман қалған баласын (үлкен ағасы нәресте кезінде қайтыс болған) Техас штатының Кайл қаласында анасы Кэтрин Энн Портермен бірге тұруға алып кетті. Әжесінің оған қаншалықты әсер еткенін Портердің кейінірек оның есімін қабылдауынан білуге болады. Оның әжесі 11 жасар Кэллиді Техас штатының Марфа қаласындағы туыстарына бара жатып қайтыс болды. Әжесі қайтыс болғаннан кейін, отбасы Техас және Луизиана штаттарының бірнеше қалаларында туыстарымен немесе жалға алынған бөлмелерде тұрып, көшіп-қонып жүрді. Ол отбасы тұрған жердегі тегін мектептерде оқыды, ал 1904 жылы бір жыл бойы Техас штатының Сан-Антонио қаласындағы жеке методист мектебі – Томас мектебінде білім алды. Бұл оның грамматикалық мектептен кейінгі жалғыз ресми білімі болды.

Жас ересек және ауру

1906 жылы он алты жасында Портер үйден кетіп, Техас штатының Луфкин қаласында Джон Генри Кунцке үйленді. Кейіннен ол оның дініне, Рим католик дініне, өтті. Техастағы бай шопан отбасының ұлы Кунц физикалық зорлық көрсетті; бірде мас күйінде оны баспалдақтан құлатып, білегін сындырды. Олар 1915 жылы ресми түрде ажырасты. 1918 жылы ол Денвердегі «Rocky Mountain News» газетінде жұмыс істеді. Сол жылы Кэтрин Денверде 1918 жылғы тұмау пандемиясы кезінде өлімге жуық болды. Бірнеше айдан кейін ауруханадан шыққанда, ол әлсіз және толығымен шашы түскен күйде болды. Шашы қайта өскенде, ол ақ түсті болды және қалған өмірі бойы солай қалды.

Нью-Йорк пен Мексика: алғашқы әдеби шығармалар

1919 жылы Портер Нью-Йорк қаласындағы Гринвич-Виллиджге көшіп, арбалы жазу, балаларға арналған әңгімелер жазу және кинокомпанияның жарнамалық жұмыстарын істеу арқылы күнкөрісін тапты. Нью-Йоркте өткен жыл оны саяси жағынан радикалдыландырды; 1920 жылы ол Мексикадағы журнал баспасында жұмыс істеді, онда ол Мексиканың солшыл қозғалысының мүшелерімен, соның ішінде Диего Риверамен танысты. Бірақ, кейін Портер революциялық қозғалысқа және оның көшбасшыларына көңілі тоймады. 1920 жылдары ол дінге қатысты сыншыл болды және өмірінің соңғы он жылдығына дейін солай болды, содан кейін Рим католик шіркеуіне қайта оралып, сенімін жаңартты. 1920-1930 жылдар аралығында Портер Мексика мен Нью-Йорк арасында сапарлап, әңгімелер мен эсселер жариялай бастады. Оның алғашқы жарияланған әңгімесі "Мария Консепсьон" – "The Century Magazine" журналында жарық көрді. (Калдер Уиллингхэмнің 1960 жылдардағы "Провиденс аралы" романында Джим кейіпкері өзінің арман сүйіктісін елестетеді және оны Мария Консепсьон Диаз деп атайды.) Кейбір зерттеушілер Портер бірнеше рет жүктіліктен айырылып, аборт жасағанын болжайды. 1926 жылдың жазында Портер Жозефин Хербст, Джон Херрман және ағылшын суретшісі Эрнест Сток сияқты басқа жазушылар мен суретшілермен бірге Коннектикутқа сапар шекті.

Өлім

Кэтрин Энн Портер 1977 жылы ауыр инсульт алды. Психиатрлар тексергеннен кейін Портердің әрекетке қабілетсіз деп танылды, және сот оның жүрегі жақын туысы Пол Портерді қамқоршысы етіп тағайындады. Портер 1980 жылдың 18 қыркүйегінде Мэриленд штатының Сильвер-Спринг қаласында 90 жасында қайтыс болды, ал оның күлі Техастағы Индиан-Крик зиратында анасының қасына жерленді. 1990 жылы Портердің өмірі мен шығармашылық жолын құрметтеу үшін Техас штатының Браун округіне 2905 нөмірімен тіркелген Техас тарихи ескерткіші орнатылды.

Қысқа әңгімелер жинағы

Гүлденген Яһуда (Харкорт, Брейс: 1930). Портердің ең алғашқы сегіз әңгімесі кіреді. Гүлді Яһуда және басқа да әңгімелер (Харкорт, Брейс: 1935). Алдыңғы басылымның мазмұнымен қатар төрт қосымша әңгіме бар. Сұр ат, сұр салт атты: үш қысқа повесть (Харкорт, Брейс: 1939). Портердің қысқа повесть деп атаған үш әңгімесін қамтиды: «Ескі өлім», «Орша шарап» (Америка радиосы, 1948; Америка теледидары, 1966; Америка теледидары, 1985) және «Бейірткіш жылқы, бейірткіш салт атты» (Америка радиосы, 1950; Канада теледидары, 1963 және Ұлыбритания теледидары, 1964). Еңкейген мұнара және басқа да әңгімелер (Харкорт, Брейс: 1944). Портердің тоғыз әңгімесі кіреді. Ескі тәртіп: Оңтүстік туралы әңгімелер (Харкорт, Брейс: 1955). Портердің бұрын жарық көрген он әңгімесін қамтиды, олардың барлығы Американың Оңтүстігінде өтеді. Кэтрин Энн Портердің жинағы: әңгімелер (Харкорт, Брейс: 1964). Портердің бұрын жарық көрген жиырма алты әңгімесін, оның ішінде ол қысқа повесть деп атаған үш әңгімені, сондай-ақ төрт қосымша әңгімені қамтиды.

Роман

Ақымақтар кемесі, (Литл, Браун және компаниясы: 1962; (Америкалық фильм, 1965).

Шығармашылық емес

Алдыңғы күндер (Харкорт, Брейс: 1952). Портердің көптеген кітаптарына шолулар, сын-эсселері, естеліктері және басқа да жазбаларын қамтиды. Кэтрин Энн Портердің жинақталған эсселері мен эпизодтық жазбалары (Delacorte: 1970).

Өлгеннен кейін жарық көрген еңбектері

Кэтрин Энн Портердің хаттары (Atlantic Monthly Press: 1990), Изабел Бейли редакторы. Портердің 1930-1966 жылдар аралығында алпыстан астам корреспондентке жазған 250-ден астам хатының бөліктерін қамтиды. "Бұл таңғажайып, ескі әлем" және Кэтрин Энн Портердің басқа кітап шолулары (Джорджия университетінің баспасы, 1991), Дарлин Харбор Унру редакциялаған. Портер өмірінде әртүрлі мерзімді басылымдарда жариялаған шамамен 50 кітап шолуын қамтиды. Кэтрин Энн Портердің жинақталмаған ерте прозасы (Техас университетінің баспасы: 1993), Рут М. Альварес және Томас Ф. Уолш редакциялаған. Бұрын жарық көрген басылымдарға енбеген Портердің 29 көркем және ғылыми-публицистикалық прозалық туындысын қамтиды. Кэтрин Энн Портердің поэзиясы (Оңтүстік Каролина университетінің баспасы: 1996), Дарлин Харбор Унру редакциялаған. Портердің өмірінде мерзімді басылымдарда жариялаған барлық 32 өлеңін қамтиды. Портер: Жинақталған әңгімелер және басқа жазбалар (Library of America: 2008). "Кэтрин Энн Портердің жинақталған әңгімелері" (Harcourt, Brace 1964) толық мәтінімен қатар, оның бұрынғы екі ғылыми-публицистикалық жинағына енген көптеген туындыларды қамтиды. Кэтрин Энн Портердің таңдалған хаттары: Заманауи әйелдің тарихнамасы (Миссисипи университетінің баспасы: 2012), Дарлин Харбор Унру редакциялаған. Портердің 1916-1979 жылдар аралығында жетпістен астам корреспондентке жазған 130-дан астам толық хатын қамтиды.

Басқа басылымдар

Мэй Франкингтің «Менің қытай некемі», Портердің көлеңкелі жазуымен (Duffield & Co: 1921). Мексика халықтық өнері мен қолөнерінің шолуы (Young & McCallister: 1922). Кэтрин Энн Портердің француз әндері жинағы (Париждің Харрисон баспасы: 1933). Құрамында он жеті француз әні және Портердің ағылшын тіліне аудармалары бар. Рождестволық әңгіме (Delacorte: 1967). Портердің бұрын жарық көрген, оның қызы Мэри Элис Хиллендаль туралы әңгімесі. «Созылмаған қателік» (Little, Brown & Co.: 1977). Портердің 1927 жылы Никола Сакко мен Бартоломео Ванцеттитің өлім жазасына кесілуі туралы ойлары.