HMS Achates эсминецінің тарихы және сипаттамасы

Кіріспе

HMS Achates – 1920 жылдардың соңында Корольдік теңіз күштері үшін салынған эсминец. 1930 жылы құрылысы аяқталған ол бастапқыда Жерорта теңізі флотында қызмет етті. 1942 жылдың 31 желтоқсанында Баренц теңізі шайқасында батып кетті.

Дизайн және сипаттама

1920-ші жылдардың ортасында Корольдік теңіз күштері екі түрлі құрылысшыдан екі эсминецке тапсырыс берді: "Ярроу" компаниясы салып біткен және "Торникрофт" компаниясы салып біткен. Бұл эсминецтер Бірінші дүниежүзілік соғыстан алынған сабақтарды болашақ сыныптардың прототиптері ретінде пайдалану үшін жасалған. "А" класындағы эсминецтер "Амазонка" эсминцінің негізінде салынды, сәл үлкейтіліп, тағы екі торпеда түтігі қосылды. Олар стандартты жүктемемен және толық жүктемемен ауысады. Кемелердің жалпы ұзындығы 98 метр, ені 10 метр, суға бату тереңдігі 4 метр болатын. "Акаста" кемесі екі "Браун-Кертис" тісті бу турбиналарымен жабдықталған.

Олардың негізгі қару-жарағына төрт 120 мм QF 4.7 дюймдік Mk IX зеңбірегі кірді, олар көпірдің алдында және үстін құрылысының артында екі жұптап орналасқан. Әуе шабуылынан қорғану үшін кемелерде екі 2 фунттық QF 2 фунт Mk II зениттік пулеметі орнатылған. Кемелерге торпедаларды орналастыру үшін екі төрттік су үстіндегі ұстағыш орнатылды. Артындағы палубада мина іздеу паравандарын орналастыру тереңдік зарядтарын салуға арналған үш шахтамен шектелді, әр шахтаға екі зарядтан берілді. "А" класындағы эсминецтерге ASDIC жүйесі үшін орын қарастырылған, бірақ ол бастапқыда орнатылмады.

Өзгерістер

Норвегиялық кампаниядан алынған тәжірибе нәтижесінде Корольдік теңіз күштері эсминецтерді жаңғырту бағдарламасын бастады. А класындағы кемелердің артқы торпедалық аппараттары бір 12 фунттық (3 дюймдік (76 мм)) зениттік қарумен алмастырылды. 1940 жылдың қазанына дейін А класының барлық кемелері жаңғыртылды, бірақ оқ-дәріні бақылау құралдарының болмауы қарудың тиімділігін шектеді. Екінші дүниежүзілік соғыстың басында 35 зарядтан тұратын тереңдік бомбасы жиынтығы қолданылды, бірақ 1941 жылдың сәуіріне қарай бұл көрсеткіш 42 зарядқа дейін өсті, оларды бес зарядтық схемамен тастауға болатын. 1941 жылдың соңында Y қаруы (ең артқы 4,7 дюймдік қару) ауыр тереңдік бомбасы жиынтығына орын босату үшін алынып тасталды, қосымша бомба тастағыштар мен рельстер орнатылды, бұл он зарядтық схемамен тереңдік бомбаларын тастауға мүмкіндік берді, ал кемеде 60 тереңдік бомбасы болды. А қаруы (ең алдыңғы 4,7 дюймдік қару) «Едігеге» қарсы суастына қарсы қарумен алмастырылды. 1931 жылдың басында «Ахатес» ұшақ тасымалдаушымен бірге Аргентинаның Буэнос-Айрес қаласына Британ империясының сауда көрмесін қолдау үшін сапар шекті, сондай-ақ Монтевидео мен Рио-де-Жанейро қалаларын да аралады. 1931 жылдың қазан айында Кипрдегі тәртіпсіздіктер Корольдік теңіз күштерін британдық протекторатқа соғыс кемелерін жіберуге мәжбүр етті, «Ахатес», бауырлас кемесі және крейсерлер 22 қазанда Криттен Кипрге жол тартты. 1932 жылдың 4 сәуірінде «Ахатес» және «Актив» эсминецтері Сен-Тропе жағалауында соқтығысып, «Активке» Мальтада жөндеу қажет болды. 3-ші флотилияның кемелері 1932 жылдың жазында британдық кемежайларда қайта жабдықталды, «Ахатес» 1932 жылдың қазанында Девонпортта қайта жөндеуді аяқтады, содан кейін Жерорта теңізіне оралып, 1932 жылдың 4 қарашасында Гибралтарға бет бұрды. «Ахатес» қоса алған флотилия 1935 жылдың 22 сәуірінде Жерорта теңізінен үй портына қайтты. 23 шілдеде Девонпортта жаңа экипажбен қайта іске қосылған «Ахатес» сол айдың соңында Жерорта теңізіне оралды, флотилия бір ай бойы Гибралтарда жаттығулар жасап, Мальтаға ауысуға дайындалды. 1937 жылдың 13 қаңтарында «Ахатес» испандық «Арагон» пароходының экипажын жинады, оны неміс крейсері «Адмирал Граф Шпе» немец кемесі «Палосқа» қарсы испандық республикалық әрекеттерге жауап ретінде басып алған, содан кейін «Арагон» экипажын Малагаға қайтарды. «Ахатес» және А класының қалған кемелері 3-ші флотилияда I класының кемелерімен алмастырылды. 1937 жылдың қазан айында «Ахатес» Портлендте орналасқан 1-ші суастына қарсы флотилияның бас кемесі ретінде эсминецті алмастырды. 1938 жылдың шілдесінде «Ахатес» 1-ші суастына қарсы флотилияның бас кемесі ретінде «Вулстоннан» ауыстырылды және Девонпорттағы эсминецтің резервтік кемесі қызметін атқаруын тоқтатты. 1939 жылдың мамыр айында «Ахатес» Портлендте орналасқан 6-шы суасты флотилиясына қосылды.

As a result of experience from the Norwegian campaign, the Royal Navy launched a programme of modifying its destroyers by adding high angle anti aircraft guns, with the A class replacing the aft set of torpedo tubes with a single 12 pounder (3 inch (76mm)) gun, with all of the A class modified by October 1940, although the lack of any fire control equipment meant that the gun was of limited use. Early in the Second World War, a depth charge outfit of 35 charges was carried, but this had increased to 42 charges, which could be dropped in a five charge pattern, by April 1941. In late 1941, Y gun (the furthest aft 4.7 inch weapon) was removed to accommodate a heavier depth charge armament, with additional depth charge throwers and rails fitted to allow a ten charge depth charge pattern to be dropped, with 60 depth charges carried, while A gun (the furthest forward 4.7 inch gun) was replaced by a Hedgehog anti submarine weapon. In early 1931, Achates accompanied the aircraft carrier on a visit to Buenos Aires, Argentina to support a British Empire Trade Exhibition, also visiting Montevideo and Rio de Janeiro. In October 1931, rioting in Cyprus led to the Royal Navy sending warships to the British protectorate, with Achates, sister ship and the cruisers and ordered to Cyprus from Crete on 22 October. On 4 April 1932, Achates and the destroyer collided off Saint Tropez, with Active requiring repair at Malta. The ships of the 3rd Flotilla were refitted in British dockyards in the summer of 1932, with Achetes completing her refit at Devonport in October 1932, before returning to the Mediterranean, leaving for Gibraltar on 4 November 1932. The flotilla, including Achates again left the Mediterranean for home ports on 22 April 1935, with Achates recommissioning with a new crew at Devonport on 23 July before returning to the Mediterranean later that month, with the flotilla expected to work up and train at Gibraltar for a month before transferring to Malta. On 13 January 1937, Achates collected the crew of the Spanish steamer Aragon, which had been seized by the German cruiser Admiral Graf Spee in retaliation against Spanish Republican actions against the German ship Palos, and repatriated Aragons crew to Málaga. Achates, with the rest of the A class, which was replaced in the 3rd Flotilla by the ships of the I class, returned to Britain in March 1937 and was paid off at Devonport. In October 1937, Achates replaced the destroyer as parent ship of the 1st Anti Submarine Flotilla based at Portland. In July 1938, Achates was relieved by Woolston as parent ship of the 1st Anti Submarine Flotilla, and relieved as emergency destroyer at Devonport. By May 1939, Achates was attached to the 6th Submarine Flotilla, based at Portland.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1939 жылы қыркүйекте Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, «Ахатес» Портсмут командалығының 18-ші эсминец флотилиясына қосылды, Англия жоғалауында суасты қайықтарға қарсы патрульдеу және конвойды сүйемелдеу міндеттерін орындады. 1940 жылдың шілдесінде «Ахатес» Харвичте орналасқан 16-шы эсминец флотилиясына қосылды, Солтүстік теңізде патрульдеу және сүйемелдеу қызметтерін атқарды. 1940 жылдың қарашасында «Ахатес» 4-ші эскорт тобына қосылды. «Ахатес» 1940 жылдың 30 желтоқсанында 4-ші эскорт тобының құрамында болды. 1941 жылы ол «Үйдегі флоттың» бөлігі болған 3-ші эсминец флотилиясына қосылды.

Дания тұзағының шайқасы

22 мамыр күні, түнгі жарық кеткен соң, «Ахатес» эсминецтері , , , , және , «Худ» броненосецін және «Уэльс принці» линкорларын Атлант мұхитына қашып кетуге тырысқан неміс «Бисмарк» броненосеці мен «Принц Эйген» крейсерінен қорғау үшін Атланттың солтүстік жақтарын күзетуге шықты. Мақсат – күштің Дания боғазын бақылауы және крейсерлерге қолдау көрсетуі еді. 23 мамыр күні кешке ауа райы нашарлай бастады, эсминецтер «Худ» пен «Уэльс принцімен» бірге жүруге қиналды. 24 мамыр күні таңғы сағат 02:03-те эсминецтерге солтүстікке қарай іздеуді жалғастыруға бұйрық берілді, ал екі бас кеме оңтүстікке бұрылды. Шамамен сағат 06:00-де «Худта» зор жарылыс болды, кеме үш-төрт минут ішінде суға батып кетті. «Худ» кемесінен кейін «Норфолк» кемесіндегі адмирал Уэйк Уокер эсминецтерге аман қалғандарды іздеуге бұйрық берді, ал екі крейсер неміс кемелерін қадағалауын жалғастырды. Бірінші эсминец, «Электра», «Худ» суға батқаннан кейін екі сағаттан соң келді. Олар көптеген аман қалғандарды табуды күтті, құтқару торларын және арқандарды орнатты, және құтқару белбеулерін палубаға орналастырды, оларды тез тастауға болатын жерге, бірақ тек үш аман қалған адам табылды. «Электра» осы аман қалғандарды құтқарып, іздеуді жалғастырды. Басқа ешкім табылған жоқ, тек ағаш сынықтары, қиындықтар мен құжаттарға толы жәшік табылды. Бірнеше сағат іздегеннен кейін олар сол аймақтан кетіп қалды.

Киркенес пен Факел

1941 жылғы 23 шілдеде Киркенес пен Петсамоға шабуылға қатысуға дайындалған күштер Исландияда жиналғанда, «Ахатес» британдық минаға шағылысып, ауыр зақым алды. Нәтижесінде, эсминецтің мұрты, «A» зеңбірегімен бірге, жарылып кетті, 63 теңізші қаза тауып, 25-і жараланды. «Ахатес» «Энтони» эсминецімен бірге Сейдисфьордқа сүйреліп әкелінді. Уақытша жөндеуден кейін, 7 тамызда «Ассиранс» буксирінің сүйреуімен Исландиядан қайта кетті. Бірақ 10 тамыздағы дауылдан қосымша зақымдар келді – бойлық конструкциялық элементтері сынды, жоғарғы палубасы жарылды. Кемелер Фарер аралдарындағы Скаглефьорд портына кіруге мәжбүр болды, онда тағы да уақытша жөндеу жұмыстары жүргізілді. «Ахатес» 1941 жылғы 24 тамызда Тайнға жетті. Эсминец сегіз ай бойы жөндеуден өтті, содан кейін қайтадан қызметке кірісті. «Ахатес» 26 маусымда Архангельск портынан шыққан QP 13 конвойының құрамында британ суларына оралды. «Ахатес» 1942 жылғы 7 шілдеге дейін конвоймен бірге болды. 1942 жылғы қыркүйекте «Ахатес» Арктика конвойы PQ 18-дің «Океандық эскорт» тобына қосылды, 7 қыркүйекте конвойге қосылып, 21 қыркүйекте Архангельскке жеткенге дейін оны сүйреп жетеді. Барлығында, неміс суасты қайықтары мен авиациясының шабуылынан 13 сауда кемесі батты, ал конвойдың эскорт кемелері үш суасты қайықты жойды. 1942 жылғы қарашада «Ахатес» «Шамыл» операциясына қатысты, ол ағылшын-американдықтардың Солтүстік Африкаға басып кіруі болды. Сол күні Оран жағасында «Ахатес» және эсминец француздық «Аргонавт» және «Актеон» суасты қайықтарын баттырды.

Баренц теңізіндегі шайқас

1942 жылдың 25 желтоқсанында «Ахатес» Лох-Евтен Мурманскке бағытталған JW 51B конвойының эскортына қосылды. 1942 жылдың 31 желтоқсанында конвойға Баренц теңізіндегі шайқаста неміс ауыр крейсерлері «Адмирал Хиппер» және «Лютцов», сондай-ақ алты ірі эсминец шабуыл жасады. Неміс жоспары шабуыл тобын бөлу болды: «Хиппер» және үш эсминец конвойға солтүстік-батыстан шабуылдап, эскортты алшастату үшін, ал «Лютцов» оңтүстіктен конвойға кедергісіз шабуыл жасауға мүмкіндік алсын. Неміс шабуылы шамамен сағат 9:15-те басталғанда, «Ахатес» бұрынғыдан берілген бұйрыққа сәйкес, конвойды шабуылдаушы күштерден жасыру үшін түтін экрандарын жасауға орналасты, ал эскорттың жаңа эсминецтері жауға қарсы тұруға тиіс болды. Шайқас басталғанда «Хипперден» келген жақын снарядтан «Ахатес» зақымданып, қабық сынықтарынан су жинала бастады, бірақ эсминец түтін шығаруын жалғастырды. Сағат 11:15-те «Ахатеске» ауыр зақымдалған «Арсеналға» қосылуға бұйрық берілді, бірақ ол өзінің түтін экранынан шыққанда «Хиппер» оны байқап, қатты соқтығысты, нәтижесінде 40 теңізші, соның ішінде «Ахатес» командирі лейтенант-коммандер А.Х.Т. Джонс қаза тапты және су жиналу күшейді. Эсминецтің орынбасары лейтенант Лофтус Пейон Джонс басқаруды өз қолына алды. Зақымға қарамастан, «Ахатес» конвойды қорғау үшін түтін шығаруын жалғастырды, ал су жиналу және одан туындаған қисайю біртіндеп артты. Шамамен сағат 13:00-де қуат жойылды, «Ахатес» HMT «Northern Gem» траулеріне көмекке шақырды. Алайда, сағат 13:30-да «Northern Gem» жақындағанда, «Ахатес» кенеттен аударылып кетті. «Northern Gem» «Ахатес» экипажының 81 мүшесін құтқарып алды, олардың бірі кейін траулерде қайтыс болды. «Ахатес» экипажының барлығы 113 адамы қаза тапты. Қарсыластары қару-жарағы жағынан басым болғанына қарамастан, капитан Р. Сент-Винсент Шербруктың басшылығымен эскорт шабуылдарды тойтарып, көмекке келген крейсерлерге дейін тұрды. «Шеффилд» «Хипперді» зақымдап, неміс эсминеці Z16 «Фридрих Эккольдтті» батырып, немістерді шабуылды тоқтатуға мәжбүр етті. Ешқандай сауда кемесі батпады. Пейтон Джонс шайқастағы рөлі үшін «Еңбегі үшін орденмен» марапатталды, ал «Ахатес» экипажына басқа да марапаттар берілді, соның ішінде «Батылдығы үшін медаль», «Еңбегі үшін айқас» және жеті «Еңбегі үшін медаль» (Ұлыбритания). Он алты теңізші бұйрықтарда есімдері тізілді, оның ішінде Джонс постұлымдық түрде марапатталды.

On 25 December 1942, Achates joined the escort of Convoy JW 51B en route from Loch Ewe to Murmansk. On 31 December 1942, the convoy was attacked by the German heavy cruisers German cruiser Admiral Hipper and Lützow together with six large destroyers in the Battle of the Barents Sea. The German plan was to divide the attacking force, with Hipper and three destroyers attacking the convoy from the northwest, drawing the escort off, so that Lützow could attack the convoy unhindered from the south. When the German attack began at about 9:15 hr, Achates, following standing orders, positioned herself to lay smoke screens to obscure the convoy from attacking forces while the more modern destroyers of the escort would intercept the enemy force. Achates was damaged by a near miss from Hipper early in the action, with shell splinters causing flooding, but the destroyer continued to lay smoke. At 11:15 hr Achates was ordered to join the badly damaged , but as she pulled clear of her own smoke screen, was spotted by Hipper and badly hit, killing 40 men, including Achates commanding officer, Lieutenant Commander A. H. T. Johns, and causing increased flooding. Command was assumed by the destroyer's second in command, Lieutenant Loftus Peyon Jones. Despite the damage, Achates continued to lay smoke to protect the convoy, while flooding and the resultant list gradually increased. At about 13:00 hr, power was lost, and Achates signalled the trawler HMT Northern Gem to come to her assistance. However, at 13:30 hr, as Northern Gem approached, Achates suddenly capsized. Northern Gem rescued 81 of Achates crew, one of whom later died on the trawler. A total of 113 of Achates crew were killed. Despite being heavily outgunned the escort, under the command of Captain R. St. Vincent Sherbrooke, VC, held off the attacks until the covering cruisers and came to the escort's aid. Sheffield damaged Hipper and sank the German destroyer German destroyer Z16 Friedrich Eckoldt, causing the Germans to break off the attack. No merchant ships were sunk. Peyton Jones was awarded the Distinguished Service Order for his role in the battle, with other awards to Achates crew including a Conspicuous Gallantry Medal, a Distinguished Service Cross and seven Distinguished Service Medal (United Kingdom)s. Sixteen men were Mentioned in dispatches, eleven, including Johns, posthumously.