Кіріспе

Hans Werner Henze) - неміс композиторы (1926–2012). 1 шілдеде 1926 жылы дүниеге келген. Оның кең көлемді шығармашылығы стилі жағынан өте алуан түрлі, оған сериалдық музыка, атональдық, Стравинский, итальяндық музыка, араб музыкасы және джаз, сондай-ақ неміс композициясының дәстүрлі мектептері әсер еткен. Әсіресе, оның сахналық туындылары «өмір бойы театр музыкасын дамытуға берілгендігін» көрсетеді. Хензе саяси нанымымен де белгілі болды. Ол 1953 жылы Германиядан Италияға солшыл саясатына және гомосексуализміне қатысты төзбеушілік сезімінен туған наразылықпен кетті. Өмірінің соңында ол Италияның орталық Лацио аймағындағы Марино ауылында тұрды, және соңғы жылдары жұмысының аясында, әсіресе Ұлыбритания мен Германияға кеңінен саяхаттады. Өзінің марксистік көзқарастары бар және Италия Коммунистік партиясының мүшесі болған Хензе Хо Ши Мин мен Че Гевараға арнап шығармалар жазды. 1968 жылы Гамбургте Че Гевараға арналған «Медузаның саласы» (Das Floß der Medusa) атты реквиемінің премьерасында сахнаға қойылған қызыл ту көтеріліске және либретто авторының ішінде бірнеше адамның қамауға алынуына себеп болды. Хензе 1969-1970 жылдары Кубада оқытушы болып жұмыс істеді.

Алғашқы жылдар

Гензе Вестфалияның Гютерслох қаласында мұғалімнің алты баласының үлкені ретінде дүниеге келді. Оның ерте жасынан өнер мен музыкаға қызығушылығы болды, бұл оның консервативті әкесімен қақтығысқа әкелді. Гензенің әкесі Франц Бірінші дүниежүзілік соғыста қызмет етіп, Верденде жараланған. Ол Бьелефельдтегі прогрессивті бағыттағы мектепте мұғалім болып жұмыс істеді, бірақ 1933 жылы үкіметтік бұйрықпен жабылды, себебі оның прогрессивті стилі ресми көзқарастарға қайшы келді. Франц Гензе Бунде қаласына жақын орналасқан Дюнне деген шағын ауылға көшті, онда ол нацистік үгіп-насихаттың ықпалына түсті. Гензелер үйінде еврей және христиан авторларының кітаптары нацистік идеологияны көрсететін әдебиеттермен алмастырылды, және отбасының барлық мүшелері Францтың жаңа ойларына сәйкес болуы күтілді. Үлкен ұлдары, Ханс қоса, Гитлер жастарының қатарына қосылды. Гензе үйінде ағымдағы оқиғалар туралы көп әңгіме болғанымен, Ханс классикалық музыканы (әсіресе Моцартты) тыңдай алды, соңында әкесі оның музыкант болуға шақырылғанын түсінді. 1942 жылы Гензе Брауншвейг мемлекеттік музыка мектебіне қабылданды, онда фортепиано, соққы аспаптары және теорияны оқыды. 1943 жылы Франц Гензе қайтадан әскерге шақырылып, Шығыс майданға жіберілді, онда қаза тапты. 1944 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында Гензе әскерге шақырылып, оқуын тоқтатуға мәжбүр болды. Ол радиооператор ретінде дайындалды. Ұзақ өтпей ол британдықтарға тұтқынға түсіп, соғыс аяқталғанға дейін тұтқын лагерінде болды. 1945 жылы ол Билефельд қалалық театрында аккомпаниатор болып жұмыс істеді және 1946 жылы Гейдельберг университетінде Вольфганг Фортнердің басшылығымен оқуын жалғастырды. Гензе Дармштадтта сәтті өнер көрсетті, соның ішінде 1946 жылы фортепиано, флейта және скрипкаларға арналған нео-барокколық туындысы Schott музыка баспасының назарына ілікті. Ол сондай-ақ авангардтық техникаларды таратудың маңызды құралы болған Дармштадт жаңа музыкалық жазғы мектебіне қатысты. 1947 жылғы жазғы мектепте Гензе сериалдық техникаға көшті. Оның ерте жылдарында ол он екі тондық техникамен жұмыс істеді, мысалы, 1947 жылғы оның Бірінші симфониясы мен Бірінші скрипкалық концертінде. 1948 жылы Гамбургке Садлер Веллз балеті келді, бұл Гензені хореографиялық поэма, «Балет вариациялары» жазуға шабыттандырды, ол 1949 жылы аяқталды. Ол алғаш рет Фредерик Эштонның «Сцены балеті» қойылымын көрді. Ол Эштонға 22 жасар композитор ретінде өзін таныстырып, алғыс айтқан хат жазды. Келесі жолы ол Эштонға «Балет вариациялары» партитурасын қоса тіркеді, Эштон оған қызығушылық танытады деп үміттенді. Бұл туынды алғаш рет 1949 жылдың қыркүйегінде Дюссельдорфта орындалды және 1958 жылы Вупперталда сахналанды. 1948 жылы ол Констанцтағы Deutscher театрында музыкалық көмекші болып жұмыс істеді, онда Сервантестің шығармалары негізінде оның алғашқы операсы жарық көрді. 1950 жылы ол Висбадендегі Гессис штаттс-театрында балет дирижері болды, онда ол радио үшін екі опера, оның бірінші фортепиано концерті және джаз әсерімен жазылған, дәстүрлі «Манон Леско» оқиғасының заманауи нұсқасы – «Бульвар жалғыздығы» атты алғашқы сахналық туындысын жазды. Оның «Ондейн» балеті 1958 жылы Англия Корольдік балеті үшін жазылып, Эштонның хореографиясымен қойылды.

Италияға көшіп бару

Гензе 1953 жылы Германиядан гомофобия мен елдің жалпы саяси ахуалына наразылық білдіріп кетіп қалды. Оның баспасы, Schott's, Хензеге авторлық гонорарының бір бөлігін алдын ала ұсынды, бірақ ол композицияға толыққанды көңіл бөлу үшін дирижерлік қызметінен бас тартты. Бұл қаржылық мүмкіндік Хензеге Италияға көшуге жол берді, ол өмірінің көп бөлігін сонда өткізді. Ол Неаполь шығанағындағы Ишия аралына қоныстанды. Аралда жас неміс композиторына қызығушылық танытқан композитор Уильям Уолтон мен оның әйелі Сусана да тұрды. 1955 жылы оркестрге арналған "Quattro poemi" шығармасы Хензенің Дармштадт авангарды қағидаларынан алыстағанын көрсетті. 1956 жылдың қаңтарында ол Ишиядан Неапольге көшіп келді. Бастапқыда ол Карло Гоццидің мәтініне негізделген "König Hirsch" операсының және Лучино Висконтидің либреттосымен жазылған "Maratona di danza" балетінің әдемі емес премьераларынан көңілі қалды. Алайда, ол ақын Ингеборг Бахманмен ұзақ және жемісті шығармашылық серіктестікке кірісті. Ол онымен либреттошы ретінде жұмыс істеп, Генрих фон Клейсттің мәтініне негізделген "Дер Принц фон Хомбург" (1958) және Вильгельм Хауфтың "Дер юнге Лорд" (1964) операларын, сондай-ақ "Серенадалар мен ариялар" (1957) және "Хоральдық фантазиясы" (1964) шығармаларын жазды. Ол Неапольге келгеннен кейін көп ұзамай Дитрих Фишер-Дискау үшін "Бес неаполитан әнін" жазды. Грекияға сапары оған Бенджамин Бриттенге арналған "Kammermusik 1958" шығармасын аяқтауға мүмкіндік берді, оны тенор Питер Пирс, гитарист Джулиан Брим және сегіз мүшелі камералық ансамбль орындады. 1961 жылы Хензе Римнің оңтүстігіндегі Тибр өзеніне қарап тұрған Марино төбелеріндегі "Ла Лепрара" атты усақ виллаға көшіп барды. Бұл кезде ол дауысты музыкаға ерекше қызығушылық танытты. 1962 жылдан 1967 жылға дейін Хензе Зальцбургтегі Моцартеумда композиция бойынша шеберлік кластарын өткізді, ал 1967 жылы Нью-Гэмпширдегі Дартмут колледжінде қонақ профессор болып жұмыс істеді. Оның ең үлкен жетістіктерінің бірі – Зальцбург фестивалінде "Бассаридендер" операсының премьерасы болды. Келесі кезеңде ол саяси белсенділігін күшейтті, бұл оның музыкалық шығармашылығына да әсер етті. Мысалы, Гамбургтегі "Das Floß der Medusa" ораториясының премьерасы оның Батыс Берлиндегі әріптестерінің Че Гевараның портретінің алдында өнер көрсетуден бас тартуы және сахнаға революциялық ту қойылуы салдарынан сәтсіз аяқталды. Оның саясаты сондай-ақ оның Алтыншы симфониясына (1969), Екінші скрипкалық концертіне (1971), "Дауыстарға" (1973) және кубалық автор Мигель Барнеттің Кубаның отаршылдық кезеңінде қашқан қара құлдар туралы кітабына негізделген "El Cimarrón" шығармасына да ықпал етті.

Белгілі композитор

Оның саяси сын-пікірлері 1976 жылы «Біз өзенге келдік» операсының премьерасымен ең биік деңгейге жетті. Сол жылы Хензе жаңа музыканы насихаттау үшін Монтепульчанода Cantiere Internazionale d'Arte-ді құрды, онда 1980 жылы оның балалар операсы Pollicino премьерасы өтті. 1980 жылдан 1991 жылға дейін ол Кельн музыка мектебінде композиция класын басқарды. 1981 жылы ол Австрияның Штирия аймағында Мюрцаль шеберханаларын құрды, ал 1984 жылы Дүйчландсберг жастар музыка фестивалін ұйымдастырды. 1988 жылы ол Мюнхен биенналесін құрды, ол «жаңа музыка театрының халықаралық фестивалі» болды және оның көркемдік директоры қызметін атқарды. Оның опералары қайтадан дәстүрлі сипатқа ие болды, мысалы, «Ағылшын мысығы» (1983) және Юкио Мишиманың «Гого но Эйко» романы негізінде жазылған «Дас верратене Мер» (1990), ағылшын тілінде «Теңізден құлаған теңізші» деп аталады. Оның кейінгі туындылары, олар аз дау тудырса да, оның саяси және әлеуметтік қызметін жалғастырды. Оның «Реквиемі» (1990–93) фортепиано, труба және камералық оркестр үшін тоғыз «қасиетті концерттен» тұрады және Лондон Синфонеттасының көркемдік директоры Майкл Вайнердің естелігіне арналған. «Германиялық антифашизмнің батырлары мен шейіттеріне» арналған хорлық Тоғызыншы симфония (1997) Ханс Ульрих Трейхельдің либреттосына негізделген, Анна Сегерстің «Жетінші крест» романынан алынған мотивтер қолданылған. Бұл – нацизмді қабылдамау, оны Хензе өзі жастығында бастан өткерген. Оның соңғы жетістігі – 2003 жылы Зальцбург фестивалінде L'Upupa und der Triumph der Sohnesliebe операсының премьерасы болды. Соңғы композицияларына ірі оркестр үшін «Sebastian im Traum» (2004) және «Phaedra» операсы (2007) жатады. Хензе алтымысыншы жылдардың басынан бастап өмірлік серігі Фаусто Моронимен бірге өмір сүрді, ал Морони Ла Лепрара төбесіндегі бақты жоспарлап, отырғызды. Морони композитордың жүйкелік құлауына ұшыраған кезде оған күтім жасады, ол сол кезде аз сөйлеп, тамақ ішуге көндіруге тура келді. 2007 жылы Хензе кенеттен жазылғаннан кейін, Морони ұзаққа созылған қатерлі ісікпен күрескеннен кейін қайтыс болды. «Elogium Musicum» (2008) – үлкен оркестр мен хорға арналған, Хензе өзінің латын мәтінін орындайтын, қырық жылдан астам серігінің естелігіне арналған туынды. 1995 жылы Хензе Вестфалия музыкалық сыйлығын алды, ол 2001 жылдан бері оның есімімен аталады. 2000 жылы Вальтер Финк шақырған он композитордың бірі ретінде Rheingau Musik Festival-дің жылдық «Komponistenporträt» шарасына қатысты, бірақ денсаулығына байланысты қатыса алмады. Концерттер арасында оның «Реквиемі» де болды. 2004 жылдың 7 қарашасында Хензе Мюнхендегі Hochschule für Musik und Theater (Музыка және сахна өнері университеті, Мюнхен) музыка ғылымы бойынша құрметті докторлық дәрежесін алды. 1975 жылы ол Лондонның Корольдік музыка академиясының құрметті мүшесі атанды. Оның «Богемиялық бесіншілер» атты өмірбаянының ағылшын тіліндегі нұсқасы 1998 жылы жарық көрді. Хензе қайтыс болғанға дейін Дональд Маклеод оны BBC Radio 3-тің «Composer of the Week» (Апта композиторы) бағдарламасы үшін сұхбатқа алды (2010 жыл шамасында, Хензе туындыларының жазбаларымен бірге). 2023 жылы осы сұхбаттардың үзінділері бағдарламаның сексен жылдығына арналған арнайы серияда қайтадан көрсетілді. Хензе 2012 жылдың 27 қазанында 86 жасында Дрезденде қайтыс болды.

Шығармалары

Хензе музыкасына неоклассицизм, джаз, он екі тондық техника, сериализм және кейбір рок немесе халық музыкасы енген. Карьерасының басында атонализмді зерттегенімен, 1953 жылы Италияға көшкеннен кейін Хензе музыкасы неаполитандық стильге жақындады. Оның "Кениг Хирш" ("Арқалы патша") операсы еңбектеп жатқан, бай текстураларды қамтиды. Бұл тенденция ағылшын хореографы Фредерик Эштонның "Ондін" балеті үшін 1957 жылы жазған әсем балет музыкасында одан әрі дамиды. Мендельсон мен Вебердің ықпалы маңызды болғанымен, "Ондін" музыкасында джаз элементтері бар және ол Стравинскийдің музыкасын еске түсіреді – ғана емес, неоклассикалық композитор Стравинский, сонымен қатар "Көктемнің құрбаны" авторы. Оның "Maratona di danza" шығармасы, керісінше, джаз элементтерін тығыз интеграциялауды қажет етті, тіпті сахнадағы музыкалық топпен толықтырылды, бұл романтикалық "Ондіннен" мүлдем өзгеше болды. Хензе балет музыкасына шабындығын Гессен штаттық театрындағы балет жөніндегі кеңесші қызметінен алды. "Каммермузик" кантатасының (1958, 1963 ж. қайта жөнделген) текстуралары әлдеқайда қатаң; Хензе "Антифонда" атонализмге қайта оралды, ал кейін жоғарыда аталған стильдер оның музыкасында қайта маңызды рөл атқарды.