Кіріспе

Өндірістік өнеркәсіпте қолданылатын арнайы машина құралы – бұранда кесу құралы. Штамп – өндірістік өнеркәсіпте материалды қажетті пішінге немесе профильге кесу және/немесе қалыптау үшін қолданылатын арнайы машина құралы. Штамптау штамдары престе қолданылады, ал сызу штамдары (сым өндірісінде қолданылады) және құю штамдары (қалыптауда қолданылады) – қолданылмайды. Қалыптар сияқты, штамдар да әдетте олар жасалатын бұйымға бейімделеді. Штамдармен жасалған өнімдер қарапайым қағаз қыстырғыштардан бастап, жоғары технологияда қолданылатын күрделі бөлшектерге дейін жетеді. Ұзындығы үздіксіз лазерлік кесу машинасы автомобиль өнеркәсібінде және басқа салаларда штампталған процестерді ығыстыра алады.

Сүрлеу

Бланкинг және персинг – екі түрлі штамптау кесу операциялары, ал иілу – штамптау құрастыру операциясының мысалы.

Құрастыру

Құрастыру операциялары металл немесе пластик сияқты материалдарды күш (сығу, созу немесе екеуінің үйлесімі) арқылы деформациялау принципіне негізделген, және материалдың механикалық қасиеттеріне тәуелді. Құрастыру қалыптарын әдетте құрал жасаушылар дайындайды және оларды пресске орнатылғаннан кейін өндіріс процесіне енгізеді.

Материалдар арасындағы айырмашылықтар

Пластмасса табақтарды вакууммен пішіндеу үшін әдетте тауарларға арналған мөлдір пластикалық ыдыстарды (көпіршік қаптамалар деп аталады) жасау үшін тек бір форма қолданылады. Вакууммен пішіндеу – қарапайым қалыптау термоформалау процесі саналады, бірақ ол штамптау қалыптау принципімен бірдей. Автомобильдің корпусының бөліктері сияқты металл табақтарды пішіндеу үшін екі бөлік қолданылуы мүмкін: бірі – соққыш, ол созу, иілу және/немесе кесу операцияларын орындайды, ал екіншісі – қалып блогы, ол жұмыс дайындамасын сенімді бекітіп, созу, иілу және/немесе кесу операцияларын қамтамасыз етеді. Жұмыс дайындамасы соңғы пішінге жету үшін әртүрлі құралдарды немесе операцияларды пайдалана отырып, бірнеше кезеңнен өтуі мүмкін. Автомобиль компоненттерінің жағдайында, негізгі пішіндеу аяқталғаннан кейін әдетте кесу операциясы жүргізіледі. Барлық өткір жиектердің жасырылуын қамтамасыз ету және/немесе панельдің беріктігін арттыру үшін қосымша қысылу немесе иіру операциялары орындалуы мүмкін.

Шинаның құрамдас бөліктері

Үлгі жинағының негізгі компоненттері (пресске орнатуды қоса алғанда) мыналар: Ескерту, номенклатура әртүрлі дереккөздерде өзгеше болуы мүмкін, сондықтан балама атаулар жақшада берілген:

Шығарғыш табан (ұстағыштар) – өлшегіш бөліктерін орнатуға арналған негіз болып табылатын жазық, параллель пластиналар жиынтығы. Бағыттағыш штырғылар (бағаналар) – бағыттағыш гильзалармен бірге, штырғылар әрбір басу кезінде шығарғыш табандарды дәл түзуге көмектеседі. Ескерту: операцияға байланысты орналасу кері болуы мүмкін, мысалы, шығарып тастау үшін:

Шығарғыш блок – өлшегіш жинағының төменгі (астыңғы) жартысы. Қалыптастырылатын немесе кесілетін дайындаманың қажетті пішініне сәйкес өңделеді. Пуансондық пластина – өлшегіш жинағының жоғарғы (үстіңгі) жартысы. Әртүрлі пуансондарды ұстап, қолдайды. Пуансон – металл парақ арқылы және өлшегіш блоктың сәйкес (әйел) бөлігіне тесіп өтетін өлшегіштің еркек бөлігі. Нақтырақ айтқанда:

Бағыттағыш – келесі операция кезеңінде парақты дәл орналастыруға көмектеседі. Материалды бағыттағыш – жұмыс істеліп жатқан материалдың әрқашан соңғысы сияқты, өлшегіште бірдей орналасуын қамтамасыз етеді. Орнату (тоқтату) блогы – пуансонның өлшегіштегі ену тереңдігін бақылау үшін қолданылады. Саптама – пуансондық пластинаны пресске орнатады. Ол пластинаның ауырлық орталығында және тура бағытта орналасуы керек.

Болаттан жасалған шүберек

Болаттан жасалған қалыптар, сонымен қатар печенье кескіштері деп те аталады, металл жақтарын және пластик, ағаш, пробка, киіз, мата және картон сияқты жұмсақ материалдарды кесу үшін қолданылады. Қалыптың кесу беті – қатайтылған болат жолақтарының жиегі, олар болат ереже деп танылады. Бұл болат ережелер әдетте, ағаш кесінділеріндегі арамен немесе лазерлік кесу арқылы жасалған ойыстарға орналастырылады. Жұптас қалып – қатты ағаштан немесе болаттан жасалған жалпақ бөлік, өңделетін бұйымның пішініне сәйкес келетін еркек пішін, немесе ереженің ішіне кіруіне мүмкіндік беретін сәйкес ойыс болуы мүмкін. Болат ережемен бірге резеңке жолақтар орналастырылып, материалды бөліп шығаруға арналған пластина қызметін атқарады; резеңке төмен басылғанда қысылады, ал жоғары басылғанда өңделетін бұйымды қалыптан шығарып жібереді. Болат ереже қалыптарының басты артықшылығы – оларды жасау құны қатты қалыптарға қарағанда төмен, бірақ олар қатты қалыптардай берік болмайды, сондықтан көбінесе қысқа тізбекті өндірістерде қолданылады.

Ротарилік үлпек

Кең мағынада, ротациялық кескіш – цилиндр пішіндес кескіш, оны кез келген өндіріс саласында қолдануға болады. Дегенмен, бұл термин көбінесе қағаз немесе картон сияқты жұмсақ материалдарды өңдеуге арналған цилиндр пішіндес кескіштерге қатысты. Мұнда кесу және бүктеу ережелері қолданылады. Бұл қалыңдығы 2 мм-ден жоғары толқынды картон үшін қолданылады. Ротациялық кескіштер, жалпақ кескіштерге қарағанда жылдамырақ жұмыс істейді. Бұл термин роликті қалыптастыру процесінде қолданылатын кескіштерді де білдіреді.

Сым тарту

Сым жасау қалыптарының ортасында тесігі болады. Болат, мыс, басқа металдар немесе қорытпадан жасалған сым немесе таяқ бір жағынан кіріп, майланып, көлемі кішірейтіледі. Сымның алдыңғы ұшы әдетте процесте үшкірленеді. Сымның ұшы содан кейін қалыпқа бағытталады және қарсы жақтағы блокқа оралады. Блок сымды қалып арқылы тартуға қажетті күшті қамтамасыз етеді. Қалып бірнеше бөліктен тұрады. Біріншісі – сымды қалыпқа бағыттауға арналған кіріс бұрышы. Одан кейін сымды сопаққа жеткізіп, көлемін кішірейтетін жақындау бұрышы. Сосын арқалық және арқалықтан шығару бөлігі. Кіріс бұрышында майлау қосылады. Майлаушы зат ұнтақталған сабын түрінде болуы мүмкін. Егер майлаушы зат сабын болса, сымды тарту кезінде сабын сұйық күйге енеді және сымды жабады. Сымның қалыпқа тікелей жанасуына жол болмайды. Майлаушы заттың жұқа қабаты металл мен металлдың жанасуын алдын алуға тиіс. Массивті таяқты жіңішке сымға дейін тарту үшін диаметрін кезең-кезеңмен азайту үшін бірнеше қалыптар тізбегі қолданылады. Стандартты сым өлшегіштері сымның қанша қалып арқылы тартылғанын көрсететін. Осылайша, нөмірі жоғарырақ сым өлшегіші – сымның жіңішке екенін білдіреді. Типик телефон сымдары 22 калибрлі, ал негізгі қуат кабельдері 3 немесе 4 калибрлі болуы мүмкін.