Қысым және зұлымдық көрсету

Кіріспе

Зұлым немесе әділетсіздікпен қарау немесе билік ету

Қуғын-сүргін – адамдар тобына зұлым немесе әділетсіздікпен қарау немесе билік ету, көбінесе үкіметтік билік немесе мәдени айыптау нысанында болады. Ол реттеуге, топқа, қоғамға және жазалауға байланысты. Қуғын-сүргін қалай іске асырылғанына байланысты ашық немесе жасырын болуы мүмкін. Қуғын-сүргін – бұл әділетсіздік қоғамдағы барлық адамды тікелей нысанаға алмаса немесе тікелей зардап шекпесе, бірақ оның орнына белгілі бір топтарды нысанаға алатын немесе оларға пропорционалды емес әсер ететін кемсітушілік. Қуғын-сүргін құбылысын толық сипаттауға қабілетті жалпыға қабылданған модель немесе терминология әлі әзірленбеген, алайда кейбір ғалымдар әлеуметтік, мәдени, саяси, діни/сенімдік, институционалдық және экономикалық қуғын-сүргін сияқты қуғын-сүргін түрлерінің дәлелдерін келтіреді.

Авторитарлық қысым

Басымдау деген сөз латын тіліндегі oppressus сөзінен шыққан, ол opprimere етістігінің өткен шаққа шаққан түрі ("құғындау", "сығу", "тығырыққа тіреу"). Сондықтан, авторитарлық үкіметтер халықты бағындыру үшін басымдық танытқанда, олар өз азаматтарының сол "құғындалуды" сезінуін қалайды және билікке наразы болса, "сығылып", "тығырыққа тіреліп" қалуы мүмкін деген қорқынышта өмір сүргісі келеді. Мұндай үкіметтер халықты шектеу, бақылау, қорқыту, үмітсіздік пен бейшаралық арқылы басымдыққа ұшыратады. Тиранның басымдық құралдарына, мысалы, "ұлттыққа адал емес" мәлімдемелер үшін өте қатал жазалар; құпия полиция күшін құру; жиналыс, сөз және баспасөз бостандығын шектеу; ақша жүйесі мен экономиканы бақылау; және олардың билігіне қауіп төндіретін белсенділерді немесе басқа да көшбасшыларды түрмеге қамау немесе өлтіру кіреді.

Әлеуметтік қысым

Әлеуметтік қысымның кең таралған түсінігі – қоғамдағы бір топтың екінші топқа үстемдік пен бағыныштылық арқылы әділетсіз пайдаланып, билік жүргізуі. Бұл, өз кезегінде, билігі барлардың бір топ адамды әлеуметтік қолдаумен қорлауы мен пайдалануына әкеледі. Әлеуметтік топтардағы қысым кедейлік, гендер, тап, нәсіл, каста немесе басқа да санаттар сияқты түрлі идеяларға негізделуі мүмкін. Айрис Марион Янгтың пікірінше, оның көпқырлылығына байланысты барлық қысым түрлеріне қолданылатын жалпы анықтама жасау қиын. Сондықтан, ол қысымның әртүрлі түрлерінің ортақ ерекшеліктеріне назар аудару қажет екенін айтады. Осы мақсатта Янг қысымның бес ерекшелігін немесе "жағын" анықтайды: қанау, шеттету, күшсіздік, мәдени империализм және зорлық-зомбылық. Қысымның әр түрі осы ерекшеліктердің кем дегенде біреуімен сипатталады. Янгтың қысым туралы түсінігінде "белсенді қысымшы" болмайды. Яғни, адамдар басқаларды қысымға салмаса да, қысымшылық пайда болуы мүмкін. Янгтың пікірінше, қысым – күнделікті тәжірибелер, көзқарастар, болжамдар, мінез-құлықтар және институционалдық ережелердің кең желісі арқылы топты шектеу. Қысым құрылымдық немесе жүйелік сипатта болады. Қысымның жүйелілігі қанаушы топтың міндетті түрде қанаушы топқа сәйкес келуін білдірмейді. Сондықтан Янгтың қысым туралы түсінігі басқа кең таралған түсініктерден өзгеше, онда белгілі бір қанаушы топ қарастырылады. Янгтың әлеуметтік қысымға берген тағы бір мысалы – белгілі бір әлеуметтік топтың білім алуға қол жеткізуіне тыйым салу, бұл олардың болашақ өміріне кедерес келтіруі мүмкін. Экономикалық қысым – қоғамның екі класы арасындағы теңсіздік. Бұрын бұл жағдай құлдық, меншік құқығы, сайлау құқығынан айыру және күнкөріс құралынан күштеп айыру сияқты факторлармен анықталған. Әр теңсіздік әр топқа қатысты түрлі көзқарастар мен қарым-қатынастарға әкелді. Мэрилин Фрайдың айтуынша, әлеуметтік қысымның ең көп таралған ерекшеліктерінің бірі – "қос қиындық", яғни қысымға ұшыраған адамдардың шектеулі таңдаулары бар жағдай, олардың барлығы әлеуметтік жазаға әкеледі. Мұндай жағдайдың мысалы XXI ғасырдағы жас әйелдер үшін жыныстық қатынасқа қатысты. Жыныстық белсенділіксіздік де, жыныстық белсенділік те жазаға тартылуы мүмкін. Егер әйел жыныстық белсенділік танытпаса, оның ата-анасы оның қалыпты емес екеніне алаңдайды, ал ерлер оның "суық" және "жабық" екеніне шағымданады, ал соңғы жағдайда оны жезөкше деп айыптауы мүмкін. Адамның әлеуметтік орны оның қоғамдағы басқалармен қалай қабылданатынын және қалай қарайтынын анықтайды. Билікті жүзеге асыруға үш фактор әсер етеді: ережелерді және регламенттерді жасау немесе манипуляциялау мүмкіндігі, саяси немесе экономикалық күш қолдану арқылы жарыстарда жеңіске жету қабілеті және әлеуметтік және саяси тарихты жазу және құжаттау мүмкіндігі. Джим Сиданиус әлеуметтік қысымға ықпал ететін төрт басым әлеуметтік иерархия бар екенін айтады: нәсіл, тап, гендер және сексуалдық бағдар. Ал Одри Лорд болса, қара нәсілді және лесбиянка ретінде өмір сүргендіктен, қысымның иерархиясы болуы мүмкін емес деп санайды. "Қысымның иерархиясы жоқ" деген еңбегінде ол барлық қысымға ұшыраған топтардың бірдей мәселеге тап болғанын айтады. Ол "қара адамдарға қарсы кез келген шабуыл – лесбияндық және гейлік мәселе" деп жазады, берілген топтың ішіндегі қиылысушылыққа байланысты оның барлық мүшелері мен олардың тиісті топтары қауіп төндіреді деген ойды алға жылжытады, қысым тұжырымдамасын биліктегі емес барлық топтарды алшақтатуға тырысатын түбір көзінен шыққан деп санайды. Әлеуметтік қысымның тиімділігінің бір аспектісі – "қарсылықтың" стигматизациясы: қысымға қарсы тұру моральдық міндетпен байланысты, өзін және қоғамды сақтау үшін қажетті деп саналатын әрекет. Қарсылық көрсетуді кейде "заңсыздық, қаскөйлік, қызғаныш немесе жалқаулық" деп тануы мүмкін.

A common conception of social oppression is seen as when a single group in society unjustly takes advantage of, and exercises power over, another group using dominance and subordination. This then results in the socially supported mistreatment and exploitation of a group of individuals by those with relative power. In a social group setting, oppression may be based on many ideas, such as poverty, gender, class, race, caste, or other categories. According to Iris Marion Young, due to its pluralistic character, it is difficult to construct a definition that applies to all forms of oppression. Therefore, she argues one should focus on the characteristics different forms of oppression might exhibit or have in common. In order to do so, Young develops five characteristics or 'faces' of oppression. Each form of oppression possesses at least one of these characteristics which are: exploitation, marginalization, powerlessness, cultural imperialism, and violence. Young's conception of oppression does not involve an "active oppressor". This means that oppression can occur without people actively oppressing others. Specifically, Young argues that<blockquote>oppression is the inhibition of a group through a vast network of everyday practices, attitudes, assumptions, behaviors, and institutional rules. Oppression is structural or systemic. The systemic character of oppression implies that an oppressed group need not have a correlate oppressing group. Young's conception of oppression is therefore in contrast with other common notions of oppression, where an identifiable oppressing group is assumed. Another example of social oppression given by Young is when a specific social group is denied access to education that may hinder their lives in later life. Economic oppression is the divide between two classes of society. These were once determined by factors such slavery, property rights, disenfranchisement, and forced displacement of livelihood. Each divide yielded various treatments and attitudes towards each group. According to Marilyn Frye, one of the most common characteristics of social oppression is the "double bind", a situation where the oppressed are exposed to limited options, all of which incurring social penalty. An example of said situation exists for young women in the 21st century regarding sexual activity. Both sexual inactivity and sexual activity might incur a penalty. If a woman is sexually inactive, her parents might worry that she is abnormal, and men will complain that she is "frigid" and "uptight", while in the latter situation she may be condemned for being a whore. An individual's social location often determines how they will be perceived and treated by others in society. Three elements shape whether a group or individual can exercise power: the power to design or manipulate the rules and regulations, the capacity to win competitions through the exercise of political or economic force, and the ability to write and document social and political history. Jim Sidanius suggests that there are four predominant social hierarchies, race, class, gender and sexuality, that contribute to social oppression. Audre Lorde, on the other hand, believes that there cannot be any hierarchy of oppression due to her experiences as both a Black and lesbian woman. In "There is no Hierarchy of Oppressions," she suggests that all oppressed groups share the same issue. She writes that "any attack against black people is a lesbian and gay issue", promoting the idea that due to intersectionality within a given group, all of its members and their respective groups are under threat, viewing the concept of oppression as originating from a root source which seeks to alienate all groups not in power. One aspect of social oppression's effectiveness is the stigmatization of "resistance": Resistance to oppression has been linked to a moral obligation, an act deemed necessary for the preservation of self and society. Resistance is sometimes labeled as "lawlessness, belligerence, envy, or laziness".

Артықшылық

Линн Вебер. Жыныс, нәсіл немесе сексуалдық бағдары сияқты артықшылықтары бар топтардың көптегені өздерінің артықшылықтарының қаншалықты күшті екенін білмейді. Бұл теңсіздіктер одан әрі күшейе түседі, себебі қысымға ұшыраған адамдардың жағдайларынан шығуға мүмкіндік беретін ресурстарға қол жеткізуі сирек. Бұл ішкі қанауға алып келуі мүмкін, онда бағынышты топтар теңдікке қол жеткізу үшін күресті тоқтатып, үстемдік емес топ ретіндегі тағдырларын қабылдайды. Ғалым Л. Аю Сарасуати, көбінесе қысымға ұшыраған деп есептелетін топтардың ішінде жасырылған артықшылықтың күшін атап көрсетеді. Мұндай жағдай әйелдер арасында да болуы мүмкін, себебі екінші толқын феминизмі жалпы әйелдерге қарағанда ақ әйелдер мен олардың мәселелеріне көбірек назар бөлді. Бұл қара нәсілді әйелдердің және олардың кездесетін жоғары экономикалық қиындықтарға назар аудармауға әкелді, сонымен қатар нәсілдік артықшылықтағы әйелдерді көтеріп, қолдады. Сарасуатидің айтуынша, нәсілшілдікке қарсы күреспеу арқылы әйелдер қозғалысының бұл өкілдері қанаушылықтың түбір себебін жойламады, сонымен бірге ақ әйелдердің мәселелері үшін күресіп, қара әйелдерді ұстап тұрған қоғамдық құрылымдарды қабылдады. Қара феминистер жыныс және тап мәселелерін көтерген кезде де, олар қара әйелдер арасындағы гетеросексуалдық артықшылықты ескермей, сексуалдық бағдар туралы гомофобтық пікірлерді қолдайды және қозғалыстың көптеген мүшелерін қалып қояды. 1972 жылы жарық көрген «Америкадағы нәсілдік қанау» еңбегінде социолог Боб Блаунер АҚШ тарихындағы нәсілдік қанаудың бес негізгі түрін ұсынады: геноцид және географиялық орын ауыстыру, құлдық, екінші дәрежелі азаматтық, азамат емес еңбек және нәсілдік дискриминация. Блаунердің сөзіне қарағанда, азаматтық құқықтар туралы заңдар заңмен бекітілген сегрегацияны жойғаннан кейін де, нәсілдік қанау АҚШ-та жалғаса берді және «нәсілдік топтар мен нәсілдік қанау американдық әлеуметтік динамиканың орталық элементтері болып табылады». Тап – табыс, байлық, білім, мәртебе және билікке негізделген әлеуметтік жіктеу жүйесі. Тап – бұл табысы, байлығы, мүліктік иелігі, жұмыс орны, білімі, дағдылары немесе экономикалық және саяси салалардағы билігі негізінде ұқсас экономикалық немесе әлеуметтік жағдайға ие адамдардың үлкен тобы. Ең көп қолданылатын таптық санаттарға жоғарғы тап, орта тап, жұмысшы тап және кедей тап жатады. Таптық жағдай нәсілге, жынысқа, ұлтқа, географиялық орналасуына, мүгедектігіне және тағы да басқа факторларға байланысты әртүрлі болуы мүмкін. Кедейлер мен жұмысшы таптың таптық қанауы негізгі қажеттіліктерден айырылуға, жоғары таптық адамдарға қарағанда төмендеу сезіміне, сондай-ақ дәстүрлі тап, нәсіл, жыныс немесе этникалық мұраға ұялуға әкелуі мүмкін. Америка Құрама Штаттарында таптық айырмашылық нәсілдік сипатқа ие болып, түсті терілі адамдардың көп бөлігі кедейлікте өмір сүреді.

Lynn Weber, Many of the groups who have privilege over gender, race, or sexuality, for example, can be unaware of the power their privilege holds. These inequalities further perpetuate themselves because those who are oppressed rarely have access to resources that would allow them to escape their maltreatment. This can lead to internalized oppression, where subordinate groups essentially give up the fight to get access to equality, and accept their fate as a non dominant group. Scholar L. Ayu Saraswati highlights the potency of privilege hidden within groups generally considered oppressed. Such can occur within women, as second wave feminism disproportionately focused on white women and their respective issues rather than women as a whole. This led to Black women and the higher level of economic challenges they were faced with being unaddressed, and often uplifted women only in a racially privileged position. According to Saraswati, by not fighting the presuppositions of racism, these actors in the women's movement failed to address their oppression at its root, simultaneously fighting for the issues of white women and accepting the societal structures which held Black women down. Even when Black feminists bring up issues of both gender and class, they often fail to account for heterosexual privilege amidst Black women, still supporting homophobic assumptions about sexuality and leaving many members of the movement behind. In his 1972 work, Racial Oppression in America, sociologist Bob Blauner proposes five primary forms of racial oppression in United States history: genocide and geographical displacement, slavery, second class citizenship, non citizen labor, and diffuse racial discrimination. Blauner states that even after civil rights legislation abolished legally sanctioned segregation, racial oppression remained a reality in the United States and "racial groups and racial oppression are central features of the American social dynamic". Class is a social ranking system which is based on income, wealth, education, status, and power. A class is a large group of people who share similar economic or social positions based on their income, wealth, property ownership, job status, education, skills, or power in the economic and political sphere. The most commonly used class categories include upper class, middle class, working class, and poor class. Class is also experienced differently depending on race, gender, ethnicity, global location, disability, and more. Class oppression of the poor and working class can lead to deprivation of basic needs and a feeling of inferiority to higher class people, as well as shame towards one's traditional class, race, gender, or ethnic heritage. In the United States, class has become racialized leaving the greater percentage of people of color living in poverty.

Жыныстық қатынас

Гендерлік қанау – белгілі бір жынысқа жататын немесе сондай көрінетін жағдайда туындайтын әлеуметтік қанаудың бір түрі. Тарихи тұрғыдан алғанда, гендерлік қанау ерлердің әйелдерге қатысты заңды үстемдігі мен бағыныштылығы арқылы жүзеге асты. Гертруда Постлдің айтуынша, тіл сияқты әлеуметтік өмірдің дәстүрлі түрде «бейтарап» саналатын негізгі аспектілері де гендерлік қанаушылықты күшейте алады. Бұл сексистік тіл мен әйелдерге тән тәжірибелерді көрсететін терминдердің жетіспеуіне байланысты. Мысалы, «сексуалдық қысым» термині 1975 жылы ғана қолданысқа енді. Янгтың пікірінше, әйелдер ерекше гендерлік қанаушылықтан, әлсіздіктен, мәдени империализмнен және зорлық-зомбылықтан зардап шегеді. Мэрилин Фрай өзінің «қанау» туралы мақаласында, әйелдердің қоғамда екінші дәрежелі рөлге қалай ығыстырылатынын түсіну үшін тар көзқарас қажет екенін айтады. Айрис Янгтың пікірінше, қанаушылықты биліксіздік, қанаушылық және зорлық-зомбылық сияқты түрлі санаттарға бөлуге болады. Діни биліксіздіктің мысалы 17 ғасырда Англия шіркеуінің үстемдігінен қашуға тырысқан пилигримдердің АҚШ-қа келуімен байланысты. Пилигримдер өз дінін құрды, ол протестантизмнің бір тармағы болды, және кейіннен өз колонияларында басқа діндердің дамуына кедергі келтіретін заңдар қабылдады. Пилигримдер және протестанттар көпшілік құраған басқа да қауымдастықтардың басшылары заң шығарушы органдардағы билігін АҚШ-тағы басқа діндердің жақтастарына қарсы қанау үшін пайдаланды. Қанаушылықтың екінші түрі – қанаушылық, ол дін саласында әлемнің көптеген аймақтарында түрлі формаларда көрінеді. Қанаушылық – біреудің еңбегінен пайда алу үшін оны әділетсіз пайдалану. Мысалы, Америка Азамат соғысы кезінде және одан кейін ақ американдықтар қытайлық иммигранттарды құрлыс үшін пайдаланды. Осы кезеңде қытайлық иммигранттар буддизм, даосизм және конфуциандық діндерді ұстанғандықтан, олар ақ американдықтардан өзгеше және теңсіз саналды. Осы көзқарасқа байланысты қытайлық жұмысшыларға тең жалақы төленбеді және олар теміржол құрылысында жұмыс істеген кезеңде көптеген қиындықтарға тап болды. Үшінші және ең ауыр түрі – зорлық-зомбылық. Мерриам-Уэбстер сөздігінде зорлық-зомбылық – «жарақаттау, зорлық көрсету, зақымдау немесе жою мақсатымен физикалық күш қолдану» деп түсіндіріледі. Белгілі бір дінді ұстанатын адамдарға қарсы жасалған діни зорлық-зомбылық әрекеттері жеккөрушілік қылмыстар болып есептеледі. 2001 жылдың 11 қыркүйегінен бері АҚШ-та мұсылмандарға қарсы жеккөрушілік қылмыстардың саны күрт өсті. Мұндай оқиғалардың бірі 2017 жылдың 5 тамызында Миннесота штатындағы мешітке шабуыл жасау болды, себебі шабуылдаушылар мұсылмандардың «өз сенімдерін басқаларға таңуға тырысады» деп ойлады. Исламнан басқа діндерді ұстанатындарға қарсы да зорлық-зомбылық әрекеттері жасалуда.

Gender oppression is a form of social oppression, which occurs due to belonging or seeming to belong to a specific gender. Historically, gender oppression occurred through actual legal domination and subordination of men over women. Even key aspects of social life traditionally seen as "neutral", such as language, can sustain gender oppression according to Gertrude Postl. This is due to sexist language and the lack of terms that relate to experiences specific to women. For example, the term "sexual harassment" was only coined in 1975. Young argues that women in particular suffer from gender based exploitation, powerlessness, cultural imperialism, and violence. In her article on oppression, Marilyn Frye suggests a myopic approach is necessary to understand how in society at large, women are sequestered to a second class role. According to Iris Young oppression can be divided into different categories such as powerlessness, exploitation, and violence. An example of religious powerlessness existed during the 17th century when the Pilgrims, who wanted to escape the rule of the Church of England came to what is now called the United States. The Pilgrims created their own religion, which was another form of Protestantism, and after doing so they eventually passed laws in order to prevent other religions from prospering in their colony. The Pilgrims and the leaders of other communities where Protestants were in the majority used their power over legislatures to oppress followers of other religions in the United States. The second category of oppression, exploitation, has been seen in many different forms around the world when it comes to religion. The definition of exploitation is the action or fact of treating someone unfairly in order to benefit from their work. For example, during, and particularly after, the American Civil War, white Americans used Chinese immigrants to build the transcontinental railroads. During this time it was common for the Chinese immigrants to follow the religions of Buddhism, Taoism, and Confucianism, because of this the Chinese were considered different and therefore not equal to white Americans. Due to this view Chinese workers were denied equal pay, and they also suffered many hardships during the time which they spent working on the railroad. The third and most extreme category of oppression is violence. According to the Merriam Webster's dictionary, violence is "the use of physical force so as to injure, abuse, damage, or destroy". Acts of religious violence which are committed against people who practice a particular religion are classified as hate crimes. Since September 11th, 2001, the number of hate crimes which have been committed against Muslims in the United States has greatly increased. One such incident occurred on August 5, 2017, when three men bombed a mosque in Minnesota because they felt that Muslims "'push their beliefs on everyone else'". Acts of religious violence are also committed against practitioners of other religions in addition to Islam.

Институционалды қысым

Институционалдық қысым белгіленген заңдар, әдет-ғұрыптар мен тәжірибелер жүйелі түрде адамның белгілі бір әлеуметтік топтарға жататындығына байланысты теңсіздікті бейнелейтін және тудыратын кезде пайда болады. Егер қысымшылық салдары институттық заңдарға, әдет-ғұрыптарға немесе тәжірибелерге тиесілі болса, сол тәжірибелерді сақтап отырған адамдардың ниеті қандай болмасын, бұл институт қысымшылық болып саналады. Институционалдық қысым үкіметтік, діни және бизнес ұйымдары мен олардың қызметкерлеріне топтық идентификацияға негізделген белгілі бір адамдар тобын жүйелі түрде жақтауға мүмкіндік береді. АҚШ колонизация дәуірінде еуропалық американдықтар қалаған жерлерінен жергілікті американдықтарды қуып шығарды және африкалықтарды Жаңа дүниеге мақта және темекі өндірісін кеңейту үшін тегін еңбек күші ретінде әкелген құлдық институтын қолдады. Он үшінші, он төртінші және он бесінші түзетулер афроамерикандықтарды босатып, оларға азаматтық құқықтар берді және дауыс беруге құқық берді, бірақ кейбір полиция бөлімдері сияқты институттар азшылықтарға қарсы қысымшылық жүйелерді қолдануды жалғастыруда. Олар өз қызметкерлерін нәсілдік белгілеріне қарай адамдарды анықтауға және оларды ұстау үшін артық күш қолдануға оқытады. Нәсілдік белгілеу және полицияның зорлық-зомбылығы "қанағаттандырылмаған, лайықсыз және заңмен тиісті жазаланбаған халықты бақылау үшін қолданылады". Екі жағдайда да полиция қызметкерлері "заңды билікке сүйеніп, заңсыз күш қолдануларын ақтауға тырысады; екеуі де сыртқы топтар тудырған қауіп-қатерлер мен қорқынышқа жауап береді, әсіресе – бірақ тек оларға ғана емес – нәсілдік азшылықтарға". Сонымен қатар, Аризона және Канзас штаттары 2014 жылы діни негіздегі бизнеске ЛГБТ клиенттеріне қызмет көрсетуден бас тарту құқығын беретін заңдарды қабылдады. 2018 және 2023 жылдары АҚШ Жоғарғы Соты Masterpiece Cakeshop v. Colorado Civil Rights Commission және 303 Creative LLC v. Elenis істері бойынша Колорадо штатының кемсітуге қарсы заңдарына қарсы шешім шығарды. АҚШ-тағы мектептердегі бөлінуді кейбір педагогтар қысымшылық немесе жабылу деп қарастырады, өйткені оқушыларға ресурстарға қол жеткізуден бас тартуда және жеңілдікке ие топқа оның тауарларын бас тартуының дұрыстығы туралы сигнал берілуде.

Institutional oppression occurs when established laws, customs, and practices systemically reflect and produce inequities based on one's membership in targeted social identity groups. If oppressive consequences accrue to institutional laws, customs, or practices, the institution is oppressive whether or not the individuals maintaining those practices have oppressive intentions." Institutionalized oppression allows for government, religious, and business organizations and their employees to systematically favor specific groups of people based upon group identity. Dating back to colonization, the United States implemented the annihilation of Native Americans from lands that Euro Americans wanted, and condoned the institution of slavery where Africans were brought to the New World to be a source of free labor to expand the cotton and tobacco industry. Although the thirteenth, fourteenth, and fifteenth amendments freed African Americans, gave them citizenship, and provided them the right to vote, institutions such as some police departments continue to use oppressive systems against minorities. They train their officers to profile individuals based upon their racial heritage, and to exert excessive force to restrain them. Racial profiling and police brutality are "employed to control a population thought to be undesirable, undeserving, and under punished by established law". In both situations, police officers "rely on legal authority to exonerate their extralegal use of force; both respond to perceived threats and fears aroused by out groups, especially— but not exclusively— racial minorities". In addition, states such as Arizona and Kansas passed laws in 2014 giving religious based businesses "the right to refuse service to LGBT customers". In 2018 and 2023, the US Supreme Court ruled against Colorado's anti discrimination laws in Masterpiece Cakeshop v. Colorado Civil Rights Commission and 303 Creative LLC v. Elenis respectively. School segregation in the United States is observed by some educators as oppression or closure because students are denied access to resources and the privileged class is signaled that its denial of goods is justified.

Экономикалық қысым

Экономикалық қысым көптеген түрде көріне алады, оның ішінде, бірақ олармен шектелмейді, жеке бастық тәуелділік, мәжбүрлі еңбек, төмен жалақы, тең мүмкіндіктерден айыру, борышкерлік еңбек, жұмысқа орналастырудағы кемсітушілік және жыныс, ұлт, нәсіл немесе дін негізінде экономикалық кемсітушілік. Энн Кадд экономикалық қысымның басты күштерін қысымды экономикалық жүйелер және тікелей және жанама күштер деп сипаттайды. Капитализм мен социализм өзінен-өзі қысымшылыққа жатпаса да, олар "қысымшылыққа тән жолдармен бейімделеді". Ол экономикалық қысымның тікелей күштерін "құлдық, сегрегация, жұмысқа орналастырудағы кемсітушілік, топтық мазақтау, мүмкіндіктердің теңсіздігі, неоколониализм және үкіметтік жемқорлық сияқты, қысымға ұшырағандарға сырттан қолданылатын мүмкіндіктерге шектеулер" деп анықтайды. Бұл үстем әлеуметтік топқа экономикалық жағынан нашар бағыныштыларды қасақана пайдалану арқылы байлығын сақтауға және арттыруға мүмкіндік береді. Жанама күштер (таңдау арқылы қысым деп те аталады) "қысымға ұшырағандар өздерінің қысымға түсуіне себеп болатын жеке таңдаулар жасауға итермеленеді". Қысымға ұшыраған адамдар өздерінің әлеуметтік игілігіне, тіпті өздерінің игілігіне қарсы келуді шешуге мәжбүр болады. Егер олар басқаша таңдаса, олар өз мүдделеріне қарсы таңдау жасауы керек, бұл олардың тобының наразылығына әкелуі мүмкін. АҚШ-та 2016 жылы әйелдердің орташа апталық табысы ерлердің орташа апталық табысының 82 пайызын құрады. Кейбіреулер әйелдерге жұмыс орнында толық гендерлік теңдікке қол жеткізуге кедергі келтіретін себеп "идеалдық жұмысшы нормасы" екенін айтады, ол "жұмысшыны толық уақыт бойы, сондай-ақ толық күшпен қырық жыл бойы жұмыс істейтін адам ретінде анықтайды", бұл ерлерге арналған жағдай. Басқалары бұл жалақы айырмашылығы отбасылық міндеттерге байланысты нарықтағы әйелдерге деген сұраныс пен ұсынысқа байланысты болуы мүмкін деп санайды. Эбер мен Вейхсельбаумер "уақыт өте келе, әлем бойынша жалақы айырмашылығы айтарлықтай төмендеді. Бұл төмендеудің көп бөлігі әйелдердің еңбек нарығындағы жағдайларының жақсаруымен байланысты". Экономикалық қысымның жанама түрі адамдардың отбасын асырау үшін шетелде жұмыс істеуімен мысалға келтіріледі. Шетелде жұмыс істейтін аутсорсинг қызметкерлері, әдетте, жұмыс берушілерімен де, иммиграциялық органдармен де келіссөзге түсуге мүмкіндігі шектеулі болады. Олар төмен жалақыға келісуге және жағдайы нашар жұмыс орындарында жұмыс істеуге мәжбүр болуы мүмкін. Сонымен қатар, шетелде жұмыс істеу арқылы аутсорсингке берілген қызметкер өз елінің емес, шетелдің экономикасына үлес қосады. Велтман мен Пайпер шетелдегі әйелдерге аутсорсингтің әсерін сипаттайды: Оның жұмысы гетерономдық тұрғысынан қысымшы болуы мүмкін: ол шектеулі жағдайда жұмысқа қабылдануы мүмкін; оның жұмысы оның ойлап тапқан өмірлік мақсаттарының бір бөлігі болмауы мүмкін; тіпті жұмыс кезінде дене қозғалысының еркіндігінен айырылуы мүмкін. Оның жұмысы оған экономикалық тәуелсіздікке мүмкіндік бермейді немесе өзін немесе отбасын қамтамасыз етуге көмектеспеуі мүмкін, ол осыны жұмысының мақсаты деп санайды. Шетелде жұмыс істеуге шешім қабылдағанда, жұмысшылар "өздеріне осындай нашар мүмкіндіктер ұсынған экономикалық қысым күштерін күшейтеді". Елена Руиз интерсекционалдылықты бірнеше әлеуметтік факторларды және жыныс, нәсіл және сынып сияқты өзара байланысты жекелік категорияларды қамтитын қысымның бір түрі ретінде анықтайды, олар жеке жеке көзге көрінбейді, бірақ оларды толыққанды, берік адам тәжірибесі ретінде ескеру керек. Қысымға интерсекционалдық көзқарас, әртүрлі қысымшылық негіздердің, мысалы, жыныс, нәсіл, сексуалдық бағдар, сынып, дін және т.б. әртүрлі қысымға ұшыраған адамдар үшін ерекше жағдай жасау үшін бірлесіп жұмыс істеуін қажет етеді. Креншоу феминизмді барлық әйелдерді қысымға ұшырағандардың біртұтас санаты ретінде қарастыру осындай топтардағы қысымшылық тәжірибесінің айырмашылықтарын жасырады деп санайды. Қара әйел - бұл екі санаттың қарапайым қосындысы емес. Бұл қиылысу әдісі әлеуметтік қысымның әртүрлі түрлерін зерттейтін академиялық салаларда маңызды рөл атқарды. Алайда, Креншоу өзінің интерсекционалдық әдісі белгілі бір қысымға ұшыраған топтардың маңызды айырмашылықтарын қамтиды деп айтса да, Патрисия Хилл Коллинз оның әдісі қиылысу бойынша қысымның макро деңгейдегі жүйелік сипатын түсіре алмайды деп санайды. Басқаша айтқанда, Креншоудың интерсекционалдық туралы түсінігі сексизм, расизм немесе басқа да нәрселердің біріне толыққанды жатпайтын қысымға ұшыраған адамдардың жеке тәжірибесін қамтиды. Алайда, ол мысалы, сексизм мен расизмнің қоғамдық деңгейде қалай өзара әрекеттесетінін түсіруге қолайлы емес. Екеуі де бірігіп, мысалы, қара әйелдердің сезіміндегі қысымның ерекше тәжірибесіне әсер етеді. Дженнифер Нэш сияқты авторлар интерсекционалдылықтың шектерін зерттейді. Мысалы, бұл тәсіл тек шеттетілген топтарды қамти ма, әлде әркімнің өзінде де біршама қиылыс бар ма? Осыған қатысты басшылық сұрақтар интерсекционалдық көзқарас бұрын жасырылған қысым тәжірибесін қалай ашыққа шығаруға көмектеседі. Дженнифер Нэш сондай-ақ, қазірге дейін интерсекционалдық тәсілдер қысым түрлері немесе негіздері арасындағы қиылыстарға немесе артықшылықтарға назар аударғанын айтады, ал екеуі де бірге жұмыс істей алады. Қысымға интерсекционалдық көзқарас құндылығы - әртүрлі қысым түрлерінің бір-бірімен және басқалардың иеленген артықшылықтарымен қалай қиылысатынын көру. Нәсілдік, экономикалық, сыныптық, діни, жыныстық, авторитарлық және әлеуметтік қысымдар көбінесе әртүрлі жолдармен қиылысады және жаңа және ерекше қысым түрлерін жасау үшін қарсы артықшылықтармен бірге өмір сүреді.

Economic oppression can take many forms, including, but not limited to, serfdom, forced labour, low wages, denial of equal opportunity, bonded labor, employment discrimination, and economic discrimination based on sex, nationality, race, or religion. Ann Cudd describes the main forces of economic oppression as oppressive economic systems and direct and indirect forces. Even though capitalism and socialism are not inherently oppressive, they "lend themselves to oppression in characteristic ways". She defines direct forces of economic oppression as "restrictions on opportunities that are applied from the outside on the oppressed, including enslavement, segregation, employment discrimination, group based harassment, opportunity inequality, neocolonialism, and governmental corruption". This allows for a dominant social group to maintain and maximize its wealth through the intentional exploitation of economically inferior subordinates. With indirect forces (also known as oppression by choice), "the oppressed are co opted into making individual choices that add to their own oppression". The oppressed are faced with having to decide to go against their social good, and even against their own good. If they choose otherwise, they have to choose against their interests, which may lead to resentment by their group. In the United States, the median weekly earnings for women were 82 percent of the median weekly earnings for men in 2016. Some argue women are prevented from achieving complete gender equality in the workplace because of the "ideal worker norm," which "defines the committed worker as someone who works full time and full force for forty years straight," a situation designed for the male sex. Others believe that this difference in wage earnings is likely due to the supply and demand for women in the market because of family obligations. Eber and Weichselbaumer argue that "over time, raw wage differentials worldwide have fallen substantially. Most of this decrease is due to better labor market endowments of females". Indirect economic oppression is exemplified when individuals work abroad to support their families. Outsourced employees, working abroad generally little to no bargaining power not only with their employers, but with immigration authorities as well. They could be forced to accept low wages and work in poor living conditions. And by working abroad, an outsourced employee contributes to the economy of a foreign country instead of their own. Veltman and Piper describe the effects of outsourcing on female laborers abroad:
Her work may be oppressive first in respects of being heteronomous: she may enter work under conditions of constraint; her work may bear no part of reflectively held life goals; and she may not even have the: freedom of bodily movement at work. Her work may also fail to permit a meaningful measure of economic independence or to help her support herself or her family, which she identifies as the very purpose of her working. By deciding to work abroad, laborers are "reinforcing the forces of economic oppression that presented them with such poor options". Elena Ruiz defines intersectionality as a form of oppression containing multiple social vectors and overlapping identity categories such as sex, race, and class that are not ready visible in single identities, but have to be taken into account as an integral, robust human experience. An intersectional approach to oppression requires attending to the differential ways different grounds for oppression such as gender, race, sexuality, class, religion, and so forth work together to create a unique situation for certain oppressed people. Crenshaw argues that viewing feminism as categorizing all women as one cohesive category of oppressed people obscures differences of experiences of oppression within such groups. A Black woman is not just the sum of the two categories. This intersectional approach has been influential in academic fields studying different forms of social oppression. However, although Crenshaw argues her intersectional approach captures important differences within certain oppressed groups, Patricia Hill Collins objects that her approach is unable to capture the macro level systemic nature of intersectional oppression. In other words, Crenshaw's concept of intersectionality captures the individual experiences of oppressed persons that do not solely fall under one header of sexism, racism, or something else. However, it is not suited to capture the way, for example, sexism and racism work together at a (macro) societal level. Both conjoin to influence the unique experience of oppression as felt by, for example, Black women. Authors such as Jennifer Nash explore what the limits of intersectionality. For instance, does this approach only concern marginalized groups, or is everyone intersectional in some way. Guiding questions in this regard concern in what way an intersectional approach might bring to the surface certain previously obscured experiences of oppression. Jennifer Nash also argues that so far, intersectional approaches have focused either on intersections between forms or grounds for oppression or privilege, whereas the two can also work together. The value of an intersectional approach on oppression is to see how different forms of oppression intersect with each other and with the privileges held by others. Racial, economic, class based, religious, gender based, authoritarian, and social oppression in general often intersect in many different ways and co exist with opposited forms of privilege to create novel and unique forms of oppression.

Феминизм және тең құқықтар

"Феминисттік саясат" мақаласында Белл Хукс 20-шы ғасырдағы феминистік қозғалыстардың бастапқы кезеңдеріндегі қиылысқан мәселелерді талқылайды. Матрица биліктің төрт саласының бір-бірімен байланысты екенін көрсетеді: құрылымдық, тәртіптік, гегемониялық және жеке қарым-қатынастар салалары. Бұл салалардың әрқайсысы маргиналданған, шеттетуге ұшыраған немесе қысымға ұшыраған топтардың қазіргі теңсіздігін күшейтуге жұмыс істейді. Құрылымдық, тәртіптік және гегемониялық салалардың барлығы макро деңгейде әрекет етеді, білім беру немесе қылмыстық әділет жүйесі сияқты макро құрылымдар арқылы әлеуметтік қысымды құрайды, бұл күнделікті өмірдегі жеке қарым-қатынастарда микро қысым ретінде көрінеді.