Кіріспе

Куртеляр — Швейцарияның Берн кантонындағы, француз тілінде сөйлейтін Берн Юрасының муниципалитеті. Қала Юра-Берне әкімшілік округінің орталығы болып табылады.

Тарих

Куртельри алғаш рет 968 жылы Мутье-Гранваль аббаттығының мүліктерінің тізімінде Кертис Алериси деп аталады. 1179 жылы Папа Александр III аббатты каноник дәрежесіне көтерді және аббаттардың Куртельриге қатысты құқығын растады. 1733 жылы Куртельри сарайында болған кездесу төңкеріске ұласты және Принц-Епископтың билігіндегі Бенуа Аймэ Местрезат қаладан қашуға мәжбүр болды. 1792 және 1793 жылдары Француз революциясының ықпалымен Эргуэльдің революциялық Ұлттық Ассамблеясы Куртельриде құрылды. Революционерлер қалаға ағылып келіп, қысқа ғұмырлы Эргуэль Республикасын құрды. 1797 жылы француздар Базель епископының жерлерін басып алып, Куртельриді астана етіп Куртельри кантонын құрды. Кантон бастапқыда Мон-Террибель департаментіне, содан кейін Жоғарғы Рейн департаментіне қарасты. Наполеон жеңілгеннен кейін 1815 жылы Эргуэль аймағы Берн кантонының құрамына кірді. Куртельри 1831 жылға дейін Эргуэль округінің астанасы болды, содан кейін Куртельри округінің астанасы болды. Салынған аумақтың 1,9%-ын тұрғын үйлер мен ғимараттар, ал 1,9%-ын көлік инфрақұрылымы құрайды. Орманды жерлердің 37,8%-ы тығыз орманмен, ал 5,8%-ы жеміс бақтарымен және ұсақ ағаштармен жабылған. Егіс жерінің 11,7%-ы егін өсіруге, 13,1%-ы жайылымға, ал 26,3%-ы альпілік жайылымға пайдаланылады. Муниципалитеттегі барлық су ағын су болып табылады.

Елтаңба

Қалалық гербтің сипаттамасы: қызыл фонда күміс тік жолақтың үстінде үш липа жапырағы төмен сол жаққа қарай бағытталған.

Демография

2010 жылы Куртеларидегі халықтың 13,2% шетелдік азаматтарды құрады. Соңғы 10 жылда (2000-2010 жылдары) халық саны 13% өсті. Бұл өсімнің 12,3% көші-қон есебінен, ал 1,5% туу және өлім көрсеткіштерінен туындады. Халықтың көп бөлігі (2000 жылғы мәлімет бойынша) француз тілін (933 адам немесе 82,8%) ана тілі ретінде қолданады, екінші ең көп таралған тіл – неміс тілі (125 адам немесе 11,1%), үшінші орында – итальян тілі (21 адам немесе 1,9%) тұр. Романш тілінде сөйлейтін 6 адам бар. 2000 жылы 134 шаңырақта бір адам тұрса, 36 шаңырақта бес немесе одан да көп адам отырды. 2000 жылы барлығы 451 пәтер (жалпы санының 80,1%) тұрақты түрде пайдаланылды, 69 пәтер (12,3%) маусымдық пайдалануда болды, ал 43 пәтер (7,6%) бос тұрды. 2010 жылы 1000 тұрғынға шаққанда 7,1 жаңа тұрғын үй салынды.

Саясат

2011 жылғы федералды сайлауда ең көп дауыс жинаған партия Швейцария халықтық партиясы (SVP) болды, ол дауыстардың 33,8%-ын алды. Одан кейінгі үш ең танымал партия – Социал-демократиялық партия (SP) (28,3%), Жасылдар партиясы (12,7%) және Либералды-демократиялық партия (FDP) (9,3%) болды. Федералды сайлауда барлығы 302 дауыс берілді, сайлауға қатысу көрсеткіші 34,5% құрады.

Экономика

2011 жылы Куртеляридегі жұмыссыздық деңгейі 3,53% құрады. 2008 жылы муниципалитетте барлығы 610 адам жұмыс істеді. Олардың ішінде 64 адам бірінші экономикалық секторда жұмыс істесе, осы секторда шамамен 24 кәсіпорын жұмыс істеді. Екінші секторда 330 адам жұмыс істеді және осы секторда 17 кәсіпорын болды. Үшінші секторда 216 адам жұмыс істеді, ал осы секторда 36 кәсіпорын жұмыс істеді. 2000 жылы муниципалитетке 342 жұмысшы келді, ал 308 жұмысшы кетті. Муниципалитет жұмыс күшінің таза импортеры болып табылады, яғни әр кеткен адамға 1,1 жұмысшы келеді. Куртеляриге жұмысқа келетін жұмыс күшінің 1,8%-ы Швейцариядан тыс елдерден келеді. Жұмыс істейтін халықтың 13,6%-ы жұмысқа қоғамдық көлікпен, ал 51,5%-ы жеке көлікпен барады.

Білім

Куртеларияда 378 (33,5%) тұрғын міндетті емес жоғары орта білімді аяқтаған, ал 115 (10,2%) қосымша жоғары білімді (университет немесе Fachhochschule) аяқтаған. Жоғары білім алған 115 адамның 74,8%-ы швейцариялық ерлер, 19,1%-ы швейцариялық әйелдер. 2010–2011 оқу жылында Куртелариде барлығы 204 оқушы сабаққа қатысты. Әкімшілік ауданда 22 оқушыдан тұратын бір балабақша сыныбы болды. Балабақша оқушыларының 13,6%-ы Швейцарияның тұрақты немесе уақытша тұрғындары (азаматтары емес) және 4,5%-ы сыныптағы тілден өзге ана тіліне ие. Әкімшілік ауданда 3 бастауыш сынып және 61 оқушы бар. Бастауыш сынып оқушыларының 1,6%-ы Швейцарияның тұрақты немесе уақытша тұрғындары (азамат емес) және 3,3%-ы сыныптағы тілден өзге ана тіліне ие. Сол жылы барлығы 90 оқушыдан тұратын 5 орта сынып болды. Олардың 3,3%-ы Швейцарияның тұрақты немесе уақытша тұрғындары (азамат емес) және 5,6%-ы сыныптағы тілден өзге ана тіліне ие. 2000 жылы Куртелариде басқа муниципалитеттен келген 97 оқушы болды, ал 93 тұрғын муниципалитеттен тыс мектептерге барып оқыды.

Көлік

Муниципалитетте темір жол станциясы бар. Станция Биль/Биенн – Ла-Шо-де-Фонд желісінде орналасқан және жарты сағат сайынғы қатынайтын қызметпен және қамтамасыз етілген.

Өнеркәсіп

Қала Камиль Блох шоколад фабрикасымен де әйгілі.