Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Функционалдық көшбасшылық теориясы (Хакман және Уолтон, 1986; Макграт, 1962) – ұйымдық немесе бөлімше тиімділігіне үлес қосатын нақты көшбасшылық мінез-құлқына қатысты теория. Бұл теория жетекшінің басты міндеті – топтың қажеттіліктері үшін қажеттінің бәрі де қамтамасыз етілгенін көру деп тұжырымдайды; демек, жетекші топтың тиімділігіне және ынтымақтастығына үлес қосса, өз жұмысын жақсы атқарған болып есептеледі. Функционалдық көшбасшылық теориялары сәтті көшбасшыларды зерттеу және олардың іс-әрекеттері мен мінез-құлқыларын анықтау арқылы жасалады. Көп көлемді деректермен жүргізілген кең ауқымды зерттеулер көшбасшылардың не істейтінін, яғни олардың іс-әрекеттерін немесе функцияларын, олардың табысты нәтижелерімен байланыстыруға мүмкіндік береді. Функционалдық көшбасшылық теориясы ұйымның немесе міндеттің қалай басқарылатындығын, кімге формалды түрде көшбасшылық рөлі тағайындалғанын емес, соған баса назар аударады. Функционалдық көшбасшылық моделінде көшбасшылық бір адамда емес, істі аяқтауға қатысты топтың мінез-құлқында болады. Топтың кез келген мүшесі осы мінез-құлықты орындай алады, сондықтан кез келген мүше көшбасшылыққа қатыса алады. Көптеген көшбасшылықты дамыту бағдарламаларында қолданылатын ең танымал және ықпалды функционалдық теориялардың бірі – Джон Адейрдің «Іс-әрекетке бағытталған көшбасшылық» моделі. Джон Адейр іс-әрекетке бағытталған көшбасшылықтың моделін әзірледі, себебі: міндетті команда ғана орындай алады, бір адам емес; команда барлық жеке тұлғалар толық дамыған жағдайда ғана міндеттің орындалуында үлкен жетістікке жете алады; жеке тұлғаларға міндеттің қиындықтары мен ынталандыру қажет.
Functional leadership theory (Hackman & Walton, 1986; McGrath, 1962) is a theory for addressing specific leader behaviors expected to contribute to organizational or unit effectiveness. This theory argues that the leader's main job is to see that whatever is necessary to group needs is taken care of; thus, a leader can be said to have done their job well when contributing to group effectiveness and cohesion. Functional leadership theories are developed by studying successful leaders and identifying the actions and behaviors they show. Extensive studies with a large amount of data make it possible to correlate what leaders do, i. e., their actions or functions, with their successful results. The Functional theory of leadership emphasizes how an organization or task is being led rather than who has been formally assigned a leadership role. In the functional leadership model, leadership does not rest with one person but rests on a set of behaviors by the group that gets things done. Any group member can perform these behaviors so that any member can participate in leadership. One of the best known and most influential functional theories of leadership, used in many leadership development programs, is John Adair's "Action Centred Leadership". John Adair developed a model of Action Centred Leadership that has connecting circles that overlap because:
the task can only be performed by the team and not by one person
the team can only achieve excellent task performance if all the individuals are fully developed
the individuals need the task to be challenged and motivated
Адейрдің моделі көшбасшылардың қасиеттеріне емес, олардың не істейтініне назар аудару арқылы қасиеттер теориясына қарсы шықты. Ол көшбасшылықты үйренуге болады және адамның қасиеттеріне байланысты емес екенін көрсетті.
Adair's model challenged trait theory by focusing on what leaders do. He showed that leadership could be taught and did not depend on a person's traits.
Үлгіге сын
Кейбір адамдар Адаирдің Үш шеңберлі моделін тым қарапайым және қолданыстан шыққан деп есептейді, себебі ол 1970-ші жылдары жасалған.
Some people consider Adair's Three Circles Model too simplistic and outdated as it was developed in the 1970s.
Табиғат пен тәрбие талқылауының әсері
Лидерлер туа ма, әлде тәрбиелене ме деген сұрақ адам мінез-құлқының табиғаттан ба, әлде ортадан ба екеніне байланысты. Бір адам бір нәрсені жасай алса, басқалар да оны үйренуі мүмкін деген сенімге функционалдық басшылық теориясынан көшу оңай. Лидерлер міндетті түрде туылмайды, басшылыққа қажетті қасиеттермен қалыптасады деген ой көшбасшылықты дамытуға мүмкіндік берді.
Whether leaders are born or made is part of the question of whether human behavior is due to nature or nurture. It is a short leap from functional leadership theory to the belief that if one person can do something, others can also learn to do it. The implication that leaders are made and not necessarily born with the necessary traits for leadership opened up the possibility of leadership development.