Кіріспе

Стероидті емес қабынуға қарсы препарат

Рофекоксиб – COX 2 селективті стероидті емес қабынуға қарсы препарат (НҚҚП). Ол Merck & Co. компаниясымен остеоартрит, ревматоидты артрит, жасөсперімдердегі ревматоидты артрит, жедел ауырсыну синдромдары, мигрень және дисменореяны емдеу үшін сатылған. Рофекоксиб АҚШ-та 1999 жылдың мамырында АҚШ Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) тарапынан бекітілді және Vioxx, Ceoxx және Ceeoxx саудалық атауларымен сатылды. Рофекоксиб рецепт бойынша таблеткалар және ауызға қабылдауға арналған суспензия түрінде қолжетімді болды. Рофекоксиб артритпен және созылмалы немесе жедел ауырсынуға себеп болатын басқа да жағдайлармен ауыратын пациенттерді емдеуде дәрігерлер арасында кеңінен қолданыс тапты. Әлем бойынша 80 миллионнан астам адамға рофекоксиб тағайындалған. 2004 жылдың қыркүйегінде Merck компаниясы ұзақ мерзімді, жоғары дозада қолданған кезде жүрек талмасы және инсульт қаупінің артуына байланысты рофекоксибті нарықтан кері тартып алды. Merck компаниясы дәрігерлер мен пациенттерден рофекоксибтің қауіптілігі туралы ақпаратты бес жылдан астам уақыт бойы жасырғаны туралы мәлімдеме жасағаннан кейін препаратты кері қайтарып алды, бұл шамамен 88 000 мен 140 000 аралығындағы жүрек ауруларының ауыр жағдайларына әкеп соқты. Рофекоксиб – нарықтан кері тартылған ең көп қолданылған дәрілердің бірі болды. Кері тартылған жылға дейін Merck компаниясы Vioxx-тан 2,5 миллиард АҚШ доллары табыс алған. 2005 жылы FDA ұзақ мерзімді, бақыланатын клиникалық сынақтарға сәйкес, ауыр жүрек-қан тамырлық (ЖҚТ) оқиғаларының қаупі селективті емес НҚҚП үшін, рофекоксиб сияқты COX 2 селективті препараттар үшін де бірдей болып көрінетінін мәлімдеді. 2015 жылға дейінгі деректерге сүйене отырып, FDA дозаға және қолдану ұзақтығына байланысты COX 2 селективті және селективті емес НҚҚП-нің жүрек-қан тамырлық оқиғаларының қаупін арттыратынын қайта растады. 2017 жылдың қарашасында Массачусетс штатындағы Tremeau Pharmaceuticals компаниясы рофекоксибті (TRM 201) гемофилиялық артропатияны (ГА) емдеу үшін нарыққа қайтару жоспарын жариялады. Tremeau компаниясы FDA-ның TRM 201 (рофекоксиб) препаратына ГА емдеу үшін «жетім препарат» мәртебесін бергенін және олардың даму жоспары бойынша FDA-дан пікір алғанын хабарлады. ГА – ішкі буынға қайталап қан кұюдың салдарынан туындаған дегенеративті буын ауруы. Бұл гемофилиямен ауыратын пациенттерде мүгедектікке себеп болатын ең басты фактор және АҚШ-та қазіргі уақытта мақұлданған емдеу жолдары жоқ. Бұл пациенттер тобында тромбоциттердің жиналуына әсері мен асқазан-ішек жараларының қаупіне байланысты дәстүрлі НҚҚП-дан бас тарту керек, ал ГА емдеудегі қазіргі стандартты ем – жоғары қуатты опиоидтар.

Әрекеттің түрі

Циклооксигеназаның (COX) екі жақсы зерттелген изоформасы бар, олар COX 1 және COX 2 деп аталады. COX 1 асқазан қабығын қорғауға жауапты простагландиндердің синтезін қамтамасыз етеді, ал COX 2 ауырсыну мен қабынуға жауапты простагландиндердің синтезін қамтамасыз етеді. COX 2-ні тежейтін, бірақ COX 1-ді тежемейтін «селективті» НСҚҚ-ларды жасау арқылы дәстүрлі НСҚҚ-лар сияқты ауырсынуды басуға болады, бірақ өлімге немесе денсаулықты нашарлатуға әкелетін пептикалық ойық жаралардың қаупі айтарлықтай төмендейді. Рофекоксиб – селективті COX 2 ингибиторы немесе «коксиб». Коксибтер класына бірнеше препарат кірсе де, олардың арасындағы COX 2 селективтілігінің дәрежесі әртүрлі: Celebrex – ең аз COX 2 селективті, ал Rofecoxib (Vioxx), Valdecoxib (Bextra) және Etoricoxib (Arcoxia) – жоғары COX 2 селективті. Ол препарат нарықтан алынған кезде, рофекоксиб АҚШ-та бекітілген жалғыз коксиб болды, оның дәстүрлі НСҚҚ-ларға қарағанда асқабақ-ішекке тигізетін жағымсыз әсерлерінің азырақ екендігі клиникалық түрде дәлелденді. Бұл негізінен рофекоксиб пен напроксеннің тиімділігі мен жағымсыз әсерлерінің профилін салыстырған VIGOR (Vioxx GI Outcomes Research) зерттеуіне негізделген.

Фармакокинетика

Ұсынылған терапиялық дозалар 12,5, 25 және 50 мг құрады, биожетімділігі шамамен 93% болды. Рофекоксиб плацента мен қан-ми тосқаулын өтіп, плазмадағы ең жоғары концентрацияға 1–3 сағат ішінде жетті, ал тиімді жартылай ыдырау периоды (тұрақты күй деңгейіне сәйкес) шамамен 17 сағатты құрады. Метаболизм өнімдері – рофекоксибтің цис-дигидро және транс-дигидро туындылары.

Жасалған тиімділік зерттеулері

2009 жылдың 11 наурызында Массачусетс штатының Спрингфилд қаласындағы Бейстет медициналық орталығының жедел аурулар бөлімінің бұрынғы бастығы Скот С. Рубен, оның дәрінің тиімділігін (селекоксиб сияқты басқаларымен бірге) зерттеген 21 зерттеуінің деректері жасалғанын, дәрілердің анальгетикалық әсерін жоғары бағалағанын мәлімдеді. Рубеннің Мерк компаниясымен деректерді жалғандауда сөз келістіргеніне ешқандай дәлел табылмады. Рубен бұрын Pfizer фармацевтикалық компаниясының ақылы өкілі де болған (ол Америка Құрама Штаттарында селекоксибті сатуға арналған зияткерлік меншік құқығына ие). Дәрі мақұлдану алдында бұл зерттеулер FDA-ға немесе Еуропалық Одақтың реттеуші органдарына ұсынылмаған. Дәрі өндіруші Merck компаниясы бұл ақпаратқа қатысты ешқандай түсіндірме бермеді.

Жанама әсерлер

Асқазан жарасының азаюынан өзге, рофекоксиб қан тоқтау уақытына немесе тромбоциттердің бірігуіне тіпті артық дозаларда да әсер етпейді. Бұл қасиеттерінен бөлек, рофекоксибтің басқа қабынуға қарсы емес препараттарға (ҚҚЕП) ұқсас жағымсыз әсерлер жиынтығы бар.