Кіріспе

Күн шығыстан түске дейінгі уақыт аралығы. Таң – күн шығысынан түске дейінгі кезең. Оған таң атырудың қараңғылық шағы жатады. Таңның қашан басталатынына нақты уақыт жоқ (кеш және түнге де қатысты), себебі ол адамның өмір салтына және жыл мезгіліне байланысты өзгеріп отыруы мүмкін. Дегенмен, таң түскі уақытта міндетті түрде аяқталады, содан кейін күндіз басталады. Таң күндіз, кеш және түннен бұрын келеді. Алғашқыда бұл термин күннің тууын білдірген.

Этимология

Қазіргі ағылшын тіліндегі "morning" және "tomorrow" сөздері орта ағылшын тілінде morwening деп басталып, содан кейін morwen, morwe және ақырында morrow болып дамыды. Ағылшын тілі, кейбір басқа тілдерден өзгеше, "таң" және "ертең" үшін бөлек сөздерге ие, олардың түбірі ортақ болса да. Голланд, шотланд және неміс тілдерінде "morgen" сөзі "таң" және "ертең" мағыналарын білдіруі мүмкін.

Мәдениеттік әсері

Таңертеңгі дұға бірнеше діндерде кең таралған амал. Таңертеңгі кезеңде христиан дінінің Сағаттық литургиясының нақты фазалары бар. Күндізгі уақытты сәлемдеуге қолданатын кейбір тілдерде таңертеңгі сәлемдесуге арнайы сөздер бар, мысалы, ағылшын тіліндегі "қалысқа жақсы таң" сияқты. Мұндай сәлемдесуді қолдануға болатын уақыт, мысалы, түнгі ортасы мен таң шапағы аралығында, мәдениетке немесе сөйлеушінің таң туралы түсінігіне байланысты. "Қалысқа жақсы таң" деген сөздің мағынасы шашыраңқы, көбінесе адамның қай уақытта оянғанына байланысты. Жалпы ереже бойынша, бұл сәлемдесу әдетте таңғы сағат 3:00-ден шамамен түскі 12:00-ге дейін қолданылады. Көптеген адамдар "қалысқа жақсы таң" деп емес, қысқартылған "таң" деп сәлемдеседі. Бұл сәлемдесу ретінде қолданылады, ешқашан қоштасу ретінде емес, "қалысқа түң" сөзінен өзгеше, ол қоштасу үшін қолданылады. Құрмет көрсету үшін, сәлемдесуден кейін сәлемдесетін адамның тегін қосуға болады: "Қалысқа жақсы таң, мырза Смит". Кейбір адамдар үшін "таң" деген сөз оянғаннан кейінгі уақытты білдіреді, қазіргі уақытқа қарамастан. Мұндай "таң" түсінігінің қалыптасуына электр энергиясының бүкіл әлемде таралуы және табиғи жарық көздеріне тәуелділіктен арылуы себеп болды.

Астрономия

Күн шығыс жақтан күн шығар алдында бірінші жұлдыз пайда болғанда, ол гелиактық көтерілу деп аталады. Оптикалық астрономия үшін жарық жағдайының жақсы болмауына қарамастан, таң мен ертең Күнге жақын орбитада айналатын объектілерді бақылауға қолайлы уақыт. Таңертең (және кеш) Венера және Меркурий сияқты төменгі планеталарды көру үшін ең жақсы кезең болып табылады. Венера және кейде Меркурий күн шығар алдында шығыста пайда болғанда "таң жұлдызы" деп аталуы мүмкін. Бұл кометаларды іздеуге танымал уақыт, себебі бұл объектілер Күнге жақындағанда олардың құйрықтары көбірек көзге түседі. Таңертеңгі (және кешкі) шамшырақ Жер орбитасының ішінде айналатын, Жерге жақын астероидтерді іздеу үшін пайдаланылады. Орта шағын ендікте күзгі күн мен түннің теңелуіне жақын таңертеңдер зодиак жарығын көруге қолайлы кезең болып табылады.

Генетика

Адамдар үшін таңертеңгі уақыт энергия мен өнімділіктің арту немесе азаю кезеңі болуы мүмкін. Адамның таңертеңгілікте тиімді ояну қабілетіне "Period 3" (Үшінші кезең) деп аталатын ген әсер етуі мүмкін. Бұл ген екі нұсқада кездеседі: "ұзын" және "қысқа" варианттары. Ол адамның таңертеңгі немесе кешкі уақытты ұнатуына әсер ететін сияқты. "Ұзын" вариантты тасымалдаушылардың арасында таңғы адамдар басым болды, ал "қысқа" вариантты тасымалдаушылар кешкі адамдарға жататын.