Дүниежүзілік денсаулық ұйымының темекі бақылау шарты
WHO Framework Convention on Tobacco Control
Дүниежүзілік денсаулық ұйымының темекі бақылау шарты (WHO FCTC) – темекінің зиянын азайту, қолдануды шектеу мақсатындағы халықаралық келісім. 182 елде қолданыста.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының 56-шы Ассамблеясы қабылдаған шарт
Treaty adopted by the 56th World Health Assembly
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының темекіге қарсы күрес жөніндегі негіздемелік конвенциясы (ДДСҰ ТККК) – 2003 жылғы 21 мамырда Швейцарияның Женева қаласында өткен Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының 56-шы Ассамблеясы қабылдаған шарт. Бұл Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының Конституциясының 19-бабына сәйкес қабылданған алғашқы келісім-шарт болды. Шарт 2005 жылдың 27 ақпанында күшіне енді. Оған 168 ел қол қойды және 182 ел ратификациялады, ол заңды күшіне енді. Біріккен Ұлттар Ұйымы тарихындағы ең жылдам ратификацияланған келісімдердің бірі саналатын ДДСҰ ТККК – темекі тұтыну мен темекі түтініне ұшыраудың денсаулық, әлеуметтік, қоршаған орта және экономикалық салдарынан қазіргі және болашақ ұрпақтарды қорғауды мақсат ететін, темекінің қауіптілігін көрсететін және оның барлық түрдегі қолданылуын шектеуге бағытталған жалпыға бірдей стандарттар жиынтығын енгізу арқылы бүкіл әлемде қолданылатын халықаралық келісім. Осы мақсатта шарттың ережелері темекі өндірісін, сатуын, таратуын, жарнамалауын және салық салуын реттейтін қағидаларды қамтиды. Дегенмен, ДДСҰ ТККК стандарттары – ең төменгі талаптар, ал қол қойған елдер шартта белгіленген талаптардан да қатаң реттеуге шақырылады. Дүниежүзілік темекіге қарсы күрес Еуропалық Комиссияның көпжақты келісімдерге қатысуы мен келіссөздер жүргізуіне үлгі болды және Еуропалық Одақтың (ЕО) құзыреті мен мүмкіндіктерін ұлтаралық құрылым ретінде одан әрі анықтады. ДДСҰ ТККК-ның жетістігі көптеген басқа да жаһандық денсаулық сақтау келісімдерін жасауға түрткі болды, бірақ халықаралық келісімдердің 90 сандық әсерін бағалау бойынша жүргізілген соңғы шолу олардың нақты әлемдегі әсеріне қатысты сұрақтар тудырды. Жаһандық денсаулық сақтау келісімдерін әзірлеуге басшылық ету үшін төрт критерий ұсынылды.
The World Health Organization Framework Convention on Tobacco Control (WHO FCTC) is a treaty adopted by the 56th World Health Assembly held in Geneva, Switzerland on 21 May 2003. It became the first World Health Organization treaty adopted under article 19 of the WHO constitution. The treaty came into force on 27 February 2005. It had been signed by 168 countries and is legally binding in 182 ratifying countries. The FCTC, one of the most quickly ratified treaties in United Nations history, is a supranational agreement that seeks "to protect present and future generations from the devastating health, social, environmental and economic consequences of tobacco consumption and exposure to tobacco smoke" by enacting a set of universal standards stating the dangers of tobacco and limiting its use in all forms worldwide. To this end, the treaty's provisions include rules that govern the production, sale, distribution, advertisement, and taxation of tobacco. FCTC standards are, however, minimum requirements, and signatories are encouraged to be even more stringent in regulating tobacco than the treaty requires them to be. Worldwide tobacco control set a precedent for EU Commission participation and negotiation in multilateral treaties, and further defined the powers and capabilities of the EU as a supranational entity. The perceived success of the FCTC has fueled calls for many other global health treaties, although a recent review of 90 quantitative impact evaluations of international treaties broadly raises questions about their real world impact. Four criteria have been put forward to guide the development of follow on global health treaties.
Өмірбаян
ДДҰ темекі тұтынудың нәтижесінде туындайтын көптеген денсаулық мәселелерін алдын алуда ұзақ жылдардан бері белсенді жұмыс істеп келеді. Әлемдік экономиканың өзара байланысының артуымен, темекі – алдын алуға болатын өлімнің басты себебі ретінде әлем бойынша тұтыну және өлім-жітім көрсеткіштерінің өсуіне алып келді. Осылайша, темекімен байланысты аурулар ДДҰ-ның дәстүрлі түрде назар аударатын жұқпалы аурулардан өзгеше болғанымен, жаһанданудың әсері темекіні мұндай үкіметаралық ұйымдар үшін маңыздырақ етіп көрсетті. Темекіге қарсы белсенді және UCLA профессоры Рут Ромердің қолдауымен ДДҰ 1980 және 1990 жылдары жекелеген елдерді темекі тұтынуды азайтуға бағытталған ұлттық заңдарды қабылдауға шақырды. Дегенмен, ҚТК (Қарқынды Темекі Бақылау шарты) ДДҰ-ның проблеманы шешу үшін халықаралық құқықтық өкілеттіктерін пайдаланған алғашқы рет болды. Шындығында, Ромер өзі академиялық және темекіге қарсы белсенділердің бастапқы тобының құрамына кірді, олар базалық конвенция протоколының идеясын қолдады (топтың қалған бөлігіне Allyn Taylor, Derek Yach және Judith Mackay кірді). Темекіні бақылау жөніндегі көпжақты келісім туралы идея 1994 жылы Парижде (Франция) өткен Тоғызыншы Дүниежүзілік темекі және денсаулық конференциясында Ромер мен Тейлор халықаралық құқықтық шаралар стратегиясын ұсынғанда қолдау тапты. Ромер мен Аллин, сондай-ақ Джудит Маккей бұл жобаны іске асырып, олардың ұсынысы конференцияның алғашқы қаулыларының бірі ретінде қабылданды.
The WHO has long been active in preventing the myriad health issues that result from tobacco consumption. As the leading cause of preventable death globally, tobacco has seen an upsurge in both its consumption and its fatality rate worldwide with the increasing interconnectedness of the global economy. Thus, while tobacco related diseases differ from the communicable diseases that have traditionally been the concern of the WHO, the effects of globalization have made tobacco increasingly relevant for such intergovernmental authorities. Under the auspices of tobacco activist and UCLA professor Ruth Roemer, the WHO urged individual countries throughout the 1980s and 1990s to adopt national laws that have been shown to reduce tobacco use. The FCTC, however, marked the first time that the WHO went so far as to enact its international legal powers to address the problem. In fact, Roemer herself was among the original group of academics and tobacco activists who supported the idea of a framework convention protocol approach (the rest of the group included Allyn Taylor, Derek Yach, and Judith Mackay). The idea for a multilateral treaty regarding tobacco control gained traction in 1994 at the Ninth World Conference on Tobacco or Health in Paris, France, when Roemer and Taylor presented their strategy for international legal action. Roemer and Allyn, along with Judith Mackay, were successful, and their proposal was adopted as one of the conference's first resolutions.
Келіссөздер, жобалау және экономикалық салдарлар
Келіссөзшілерге ФТКШ шарттары бойынша келісімге келуге үш жыл уақыт кетті. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының саясатты қалыптастыру органы – Дүниежүзілік денсаулық сақтау ассамблеясы оны қабылдағаннан кейін, ол 2005 жылдың ақпан айында ресми түрде күшіне енді. Дүниежүзілік жүрек федерациясының бұрынғы вице-президенті Элинор Уилсонның айтуынша, "ФТКШ – бұл үкіметтік және үкіметтік емес ұйымдардың ынтымақтастығының керемет мысалы, «Келісім-шарт» альянсы арқылы жаһандық денсаулық сақтау саласындағы табыстарға әкелді". ҮЕҰ мен ДДҰ арасындағы мұндай ынтымақтастық ДДҰ-ның үкіметтік емес ұйымдарға қатысуын түбірінен өзгертті, және 2002 жылы ДДҰ конституциясы осы қарым-қатынастардағы өзгерісті бейнелеу үшін түзетілді. Атап айтқанда, ФТКШ темекі өсіруден гөрі тұрақты дамуға басымдық береді. Осыған жету үшін, тараптар үкіметтері мен темекіге қарсы күрес жақтастары фермерлердің жаңа және шетелдік нарықтарға қол жеткізуін жеңілдету үшін, ең алдымен, көлік инфрақұрылымын жақсартуға инвестиция салуға шақырылады, сонымен қатар фермерлердің несие алу мүмкіндігін арттыруға көмектеседі, бұл олардың қолданыстағы жабдықтарын қайта жабдықтау үшін қажет болуы мүмкін.
It took three years for negotiators to come to an agreement on the terms of the FCTC. After being adopted by the World Health Assembly, the policy making arm of the WHO, it officially went into effect in February 2005. According to Elinor Wilson, the past vice president of World Heart Federation, "the FCTC is an excellent example of government/non governmental collaboration through the Framework Convention Alliance resulting in global public health gains". Such collaboration between NGOs and the WHO forever changed the way that the WHO treats nongovernmental organizations, and in 2002 the WHO constitution was amended to reflect this shift in relations. In particular, the FCTC favors sustainable development options over tobacco farming. To achieve this, Party governments and tobacco control advocates are encouraged to invest in better infrastructure, especially transportation, to ease farmers' access to new and foreign markets when making the transition, while simultaneously improving farmers' access to credit that may be necessary in converting their existing facilities.
Тараптар емес
АҚШ Темекіге қарсы күрес жөніндегі негіздемелік конвенцияға мүше емес, сондай-ақ Австралия да мүше емес. 2008 жылы FCTC темекі өнімдерінің қарапайым қаптамасын енгізуді ұсынды, және 2012 жылы ол Австралияда қабылданды.
The United States is a non party to the Framework Convention on Tobacco Control. and Australia. In 2008, the FCTC advised to introduce plain tobacco packaging, which in 2012 subsequently was adopted in Australia .
Сын
ЖЖМҚ-ны іске асыру мен тиімділігін бағалауға жасалған соңғы тырастықтар мемлекеттердің осы хаттаманы сақтауы өте төмен екенін, ал оны іске асыру инфрақұрылымы қателерге толы екенін көрсетті. Мысалы, Хоффман және авторлар тобы ДДҰ-ның ЖЖМҚ іске асыру дерекқорын ұлттық іске асыру туралы есептермен салыстырғанда, елдердің 32% жауабы дерекқорда қате көрсетілгенін, 3% анық қателіктер болған, 24% елдер хабарлағанмен жоқ болып шыққан, ал 5% ДДҰ қызметкерлері дұрыс түсінбегенін анықтады. Кейбір жағдайларда ЖЖМҚ белсенді түрде әлсіретілді. Бұл нәтижелер ДДҰ-ның мемлекеттердің саясатты орындауын қадағалау және тіркеу үшін күштірек инфрақұрылымға мұқтаж екенін көрсетті.
Recent attempts to evaluate the implementation and efficacy of FCTC showed that actual state compliance with the framework is quite low, and that its implementation infrastructure is ridden with errors. For instance, when Hoffman et al. compared WHO's FCTC implementation database with national implementation reports they found that 32% of country responses were misreported in the database; 3% were obvious errors, 24% were missing despite being reported by countries, and 5% were misinterpreted by the WHO staff. In some cases, the FCTC has been actively undermined. These findings highlighted the need for a stronger WHO infrastructure to track and record state compliance with policies.
Болашақ бағыт КОХК 2030 жобасы
2017 жылы Конвенция Хатшылығы тараптарға келісімді күшейтуге көмектесу үшін жаңа жобаны бастады. Біріккен Ұлттар Ұйымының 2030 жылға дейінгі тұрақты даму күнтәртібі темекіге қарсы күрес дамуды ілгерітудегі маңыздылығын көрсетеді, оның ішінде 3.а мақсатында Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) Темекі бақылауы жөніндегі конвенциясын (ТБЖК) іске асыру туралы нақты сілтеме жасалған. Темекінің дамуға тигізетін әсерін ескере отырып, конвенцияны іске асыру Тұрақты даму мақсаттарына (ТДМ) қол жеткізуде маңызды рөл атқарады. FCTC 2030 жобасы конвенцияны іске асыруды ілгерілету арқылы ТДМ-ға жету үшін ресми даму көмегін (РДК) алуға құқылы ДДҰ ТБЖК қатысушыларына қолдау көрсетуді мақсат етеді. Жоба 2017 жылдың сәуірінен 2021 жылдың наурызына дейін жалғасады. FCTC 2030 жобасы арқылы Конвенция Хатшылығы ДДҰ ТБЖК-ны Тұрақты даму мақсаты (ТДМ) күнтәртібінің бір бөлігі ретінде іске асыруды қолдайды және жоғарыда көрсетілген салаларда төмен және орташа табысты елдерге (ТОЕ) жалпы қолдау мен материалдар ұсынады. Бұл семинарлар, құралдар жиынтығы, темекіге қарсы күрес бойынша онлайн оқыту, оңтүстік-оңтүстік және үшжақты ынтымақтастық, сондай-ақ ұлттық үкіметтерге келісімді жеделдету үшін басқа да түрдегі көмектерді қамтиды. Конвенция Хатшылығы сондай-ақ ДДҰ ТБЖК қатысушылары болып табылатын, РДК алуға құқылы және келісімді іске асыруды ілгерілетуге ниетті және міндетті 15 таңдалған елге қарқынды қолдау көрсетуге мүмкіндік алады. Бұл қолжетімді ресурстарға сәйкес, темекіні бақылауды жақсарту үшін ұлттық сыйымдылықты арттыруға бағытталған, сұранысқа негізделген тікелей сарапшы кеңестері, техникалық көмек және әріптестік қолдауын қамтиды.
In 2017, the Convention Secretariat started a new project to help parties to strengthen treaty implementation. The United Nations 2030 Agenda for Sustainable Development reflects the importance of tobacco control in promoting development, including specific reference to WHO FCTC implementation in target 3. a. Given the impact of tobacco on development, the implementation of the convention will play an important role in achieving the Sustainable Development Goals (SDGs). The FCTC 2030 project aims to support Parties to the WHO FCTC that are eligible to receive official development assistance (ODA) to achieve the SDGs by advancing implementation of the convention. The project will run from April 2017 until March 2021. Through the FCTC 2030 project, the Convention Secretariat will promote WHO FCTC implementation as part of the Sustainable Development Goal (SDG) agenda and provide general support and materials for low and middle income countries (LMICs) in the areas set out above. This will include workshops, toolkits, online training on tobacco control, south south and triangular cooperation, and other forms of assistance to national governments to accelerate treaty implementation. The Convention Secretariat will also be able to provide intensive support up to 15 selected countries that are Parties to the WHO FCTC, are eligible to receive ODA and have demonstrated the motivation and commitment to advance treaty implementation. This will include the provision of direct, demand driven expert advice, technical assistance and peer support to build domestic capacity to improve tobacco control in line with available resources.
Хаттама
2012 жылы Оңтүстік Кореяның Сеул қаласында темекі өнімдерінің заңсыз саудасын жою жөніндегі конвенцияға қосымша хаттама қабылданды. Хаттама конвенцияны ратификациялаған 40 мемлекет ратификациялағаннан кейін күшіне енеді. 2017 жылдың шілдесінде 28 ел қол қойды және хаттамаға жыл сайын көбірек елдер қосылып жатыр.
In 2012, a supplementary Protocol to Eliminate Illicit Trade in Tobacco Products to the convention was concluded in Seoul, South Korea. The Protocol will enter into force after it has been ratified by 40 states that have ratified the convention. In July 2017, there are 28 signatures and the Protocol is reuniting more countries every year.
6-ші СОП отырысы
2014 жылдың қазан айында Мәскеуде өткен конвенциядан журналистер мен қоғамдық белсенділер күштеп шығарылды. Washington Times газеті FCTC делегаттары әлемдік темекі салығын жасырын түрде талқылағанын жазды.
Reporters and the public were forcibly removed from the October 2014 convention which occurred in Moscow. Washington Times reported that the FCTC delegates were discussing a global tobacco tax in secret.