Темішкінің түтіні: құрамы мен зияндылығы

Кіріспе

Темекінің толық емес жануынан пайда болатын аэрозоль

Темекі түтіні – темекіні, сигареттерді және басқа темекі өнімдерін шылым шегу кезінде толық емес жану нәтижесінде пайда болатын күлді аэрозоль. Шылым шегілетін сигареттердегі температура тыныс алғанда шамамен 400 °C-тан, тыныс алған кезде 900 °C-қа дейін жетеді. Сигарет темекісінің (өзі күрделі қоспа) жануы кезінде, жану, дистилляция, пиролиз және пиросинтез процестері арқылы мыңдаған химиялық заттар түзіледі. Темекі түтіні фумигант және ингалятор ретінде қолданылады.

Құрамы

Темекі түтініндегі бөлшектер сұйық аэрозоль тамшыларынан (шамамен 20% су) тұрады, олардың массалық медиандық аэродинамикалық диаметрі (MMAD) микрометрден кіші (соның салдарынан адамдар үшін «өкпеге жетуге» қолайлы). Тамшылардың концентрациясы жоғары (кейбір есептеулерге сәйкес, 1 см³-ге 10¹⁰ тамшыға дейін). Темекі түтінін бөлшектік фазаға (шыны талшыққа ұсталып, «TPM» (жалпы бөлшектік зат) деп аталады) және газ/бу фазасына (осындай шыны талшық арқылы өтетін) бөлуге болады. «Қайыр» математикалық тұрғыдан TPM-нен никотин мен судың салмағын алып тастау арқылы анықталады. Дегенмен, темекі түтінінің бірнеше компоненті (мысалы, сутегі цианиді, формальдегид, фенантрен және пирен) осы шартты жіктеуге толық сәйкес келмейді, себебі олар қатты, сұйық және газ тәрізді фазалардың арасында таралады. 1933 жылдан 1940 жылдардың соңына дейін орташа цигареттен алынатын өнім 33-ден 49 мг «қайырға» және 1 мг-дан 3 мг-ға дейін никотинге дейін ауытқып келді. 1960-1970 жылдары Батыс Еуропа мен АҚШ-тағы цигареттерден шамамен 16 мг қайыр және 1,5 мг никотин алынды. Қазіргі орташа көрсеткіштер төмендеген. Бұл, таңдалған темекі сорттарын қолдану, ауыл шаруашылығы және кептіру процедураларын өзгерту, қайта құрылған жапырақтарды (қайта өңделген темекі жапырақтарының қалдықтары) пайдалану, темекі сабақтарын қосу, цигаретті толтыру үшін қажетті темекі мөлшерін оның «толтыру қабілетін» арттыру үшін кеңейту (мысалы, кептірілген бидай) және сүзгілер мен жоғары өткізгіштігі бар қағаздарды қолдану сияқты әртүрлі әдістермен қол жеткізілді. «Қайыр» және никотин мөлшері төмен цигареттердің жасалуы көбінесе темекі шегушілерге әдеттегі дәмді компоненттерден айырылған өнімдерге әкеп соқты. Мұндай өнімдерді тұтынушылар үшін қабылдауға ыңғайлы ету үшін өндірушілер хош иісін немесе дәмді қайта жасайды.

Ауыруларды қозғайтын заттар

Тамбақтың және тамбақ түтінінің канцерогендік факторлары Қосылыстар Өңделген тамбақта, граммына Тамбақ түтінінде, бір темекіде Халықаралық қатерлі ісіктерді зерттеу агенттігінің (IARC) канцерогендік дәлелдерін бағалау Лабораториялық жануарларда Адамдарда Полициклдік ароматикалық көмірсулар Бенз(а)антрацен 20–70 нг жеткілікті жеткілікті Бензо(b)флуорантен 4–22 нг жеткілікті жеткілікті Бензо(j)флуорантен 6–21 нг жеткілікті жеткілікті Бензо(k)флуорантен 6–12 нг жеткілікті жеткілікті Бензо(a)пирен 0.1–90 нг 20–40 нг жеткілікті ықтимал Хризен 40–60 нг жеткілікті жеткілікті Дибенз(a,h)антрацен 4 нг жеткілікті жеткілікті Дибензо(a,i)пирен 1.7–3.2 нг жеткілікті жеткілікті Дибензо(a,l)пирен қатысты жеткілікті жеткілікті Индено(1,2,3 c,d)пирен 4–20 нг жеткілікті жеткілікті 5 Метилхризен 0.6 нг жеткілікті жеткілікті Аза арендері Хинолин 1–2 мкг жеткілікті жеткілікті Дибенз(a,h)акридин 0.1 нг жеткілікті жеткілікті Дибенз(a,j)акридин 3–10 нг жеткілікті жеткілікті 7H Дибензо(c,g)карбазол 0.7 нг жеткілікті жеткілікті N Нитрозаминдер N Нитрозодиметиламин 0–215 нг 0.1–180 нг жеткілікті жеткілікті N Нитрозоэтилметиламин 3–13 нг жеткілікті жеткілікті N Нитрозодиэтиламин 0–25 нг жеткілікті жеткілікті N Нитрозонорникотин 0.3–89 мкг 0.12–3.7 мкг жеткілікті жеткілікті 4 (Метилнитрозоамино) 1 (3 пиридил) 1 бутанон 0.2–7 мкг 0.08–0.77 мкг жеткілікті жеткілікті N Нитрозоабазин 0.01–1.9 мкг 0.14–4.6 мкг шектеулі шектеулі N Нитрозоморфолин 0–690 нг жеткілікті жеткілікті Ароматты аминдер 2 Толуидин 30–200 нг жеткілікті жеткіліксіз 2 Нафтиламин 1–22 нг жеткілікті жеткілікті 4 Аминобифенил 2–5 нг жеткілікті жеткілікті Альдегидтер Формальдегид 1.6–7.4 мкг 70–100 мкг жеткілікті жеткілікті Ацетальдегид 1.4–7.4 мкг 18–1400 мкг жеткілікті жеткілікті Кротоальдегид 0.2–2.4 мкг 10–20 мкг жеткілікті жеткілікті Әртүрлі органикалық қосылыстар Бензол 12–48 мкг жеткілікті жеткілікті Акрилонитрил 3.2–15 мкг жеткілікті шектеулі 1,1 Диметилгидразин 60–147 мкг жеткілікті жеткілікті 2 Нитропропан 0.73–1.21 мкг жеткілікті жеткілікті Этил карбамат 310–375 нг 20–38 нг жеткілікті жеткілікті Винил хлорид 1–16 нг жеткілікті жеткілікті Inorganic қосылыстар Гидразин 14–51 нг 24–43 нг жеткілікті жеткіліксіз Мырыш 500–900 нг 40–120 нг жеткіліксіз жеткілікті Никель 2000–6000 нг 0–600 нг жеткілікті шектеулі Хром 1000–2000 нг 4–70 нг жеткілікті жеткілікті Кадмий 1300–1600 нг 41–62 нг жеткілікті шектеулі Қорғасын 8–10 мкг 35–85 нг жеткілікті жеткіліксіз Полоний 210 0.2–1.2 пКи 0.03–1.0 пКи жеткілікті жеткілікті

+ Tumorigenic agents in tobacco and tobacco smoke Compounds In processed tobacco, per gram In mainstream smoke, per cigarette IARC evaluation of evidence of carcinogenicity In laboratory animals In humans Polycyclic aromatic hydrocarbons Benz(a)anthracene 20–70 ng sufficient Benzo(b)fluoranthene 4–22 ng sufficient Benzo(j)fluoranthene 6–21 ng sufficient Benzo(k)fluoranthene 6–12 ng sufficient Benzo(a)pyrene 0.1–90 ng 20–40 ng sufficient probable Chrysene 40–60 ng sufficient Dibenz(a,h)anthracene 4 ng sufficient Dibenzo(a,i)pyrene 1.7–3.2 ng sufficient Dibenzo(a,l)pyrene present sufficient Indeno(1,2,3 c,d)pyrene 4–20 ng sufficient 5 Methylchrysene 0.6 ng sufficient Aza arenes Quinoline 1–2 μg Dibenz(a,h)acridine 0.1 ng sufficient Dibenz(a,j)acridine 3–10 ng sufficient 7H Dibenzo(c,g)carbazole 0.7 ng sufficient N Nitrosamines N Nitrosodimethylamine 0–215 ng 0.1–180 ng sufficient N Nitrosoethylmethylamine 3–13 ng sufficient N Nitrosodiethylamine 0–25 ng sufficient N Nitrosonornicotine 0.3–89 μg 0.12–3.7 μg sufficient 4 (Methylnitrosamino) 1 (3 pyridyl) 1 butanone 0.2–7 μg 0.08–0.77 μg sufficient N Nitrosoanabasine 0.01–1.9 μg 0.14–4.6 μg limited N Nitrosomorpholine 0–690 ng sufficient Aromatic amines 2 Toluidine 30–200 ng sufficient inadequate 2 Naphthylamine 1–22 ng sufficient sufficient 4 Aminobiphenyl 2–5 ng sufficient sufficient Aldehydes Formaldehyde 1.6–7.4 μg 70–100 μg sufficient Acetaldehyde 1.4–7.4 μg 18–1400 μg sufficient Crotonaldehyde 0.2–2.4 μg 10–20 μg Miscellaneous organic compounds Benzene 12–48 μg sufficient sufficient Acrylonitrile 3.2–15 μg sufficient limited 1,1 Dimethylhydrazine 60–147 μg sufficient 2 Nitropropane 0.73–1.21 μg sufficient Ethyl carbamate 310–375 ng 20–38 ng sufficient Vinyl chloride 1–16 ng sufficient sufficient Inorganic compounds Hydrazine 14–51 ng 24–43 ng sufficient inadequate Arsenic 500–900 ng 40–120 ng inadequate sufficient Nickel 2000–6000 ng 0–600 ng sufficient limited Chromium 1000–2000 ng 4–70 ng sufficient sufficient Cadmium 1300–1600 ng 41–62 ng sufficient limited Lead 8–10 μg 35–85 ng sufficient inadequate Polonium 210 0.2–1.2 pCi 0.03–1.0 pCi sufficient sufficient

Қауіпсіздік

Темекі түтіні, ішкі ауаның тітіркендіргіш факторы және маңызды ластаушысы болумен қатар, темекі шегушілерде (сондай-ақ темекі тартпайтындарда да) өкпе қатерлі ісігі, жүрек аурулары, созылмалы обструктивті өкпе ауруы (СОӨА), эмфизема және басқа да ауыр сырқаттарды тудыратыны белгілі. Темекі шегудің осы қатар ауруларды қалай тудыратынының нақты механизмдері көбінесе белгісіз күйде қалуда. Темекі түтінін тыныспен жұтқан жануарларда өкпе қатерлі ісігін тудыруға көптеген әрекеттер жасалды, бірақ нәтижеге қол жеткізілмеді. Тек "қайыңды" жинап, оны бірнеше рет егеуқұйрықтарға жағу арқылы ғана ісіктер пайда болады, ал бұл ісіктер темекі шегушілердегі ісіктерден мүлдем өзгеше. 1960 жылдан бері темекінің дизайны мен өндірісіндегі барлық өзгерістерге қарамастан, сүзгілерді және "жеңіл" темекілерді қолдану бір темекідегі никотин мөлшерін азайта алмады, сондай-ақ өкпе қатерлі ісігінің таралуын төмендетуге әкелмеді (NCI, 2001; IARC 83, 2004; АҚШ Бас Хирургі, 2004). Өкпе қатерлі ісігінің патологиясының өзгеруін жылдар өте келе жоғары шығымды темекіден төмен шығымды темекіге ауысумен түсіндіруге болады. Яғни, өкпе қатерлі ісігінің аденокарцинома түрлерінің үлесі артты, ал жалпақ жасушалы қатерлі ісіктердің үлесі азайды. Ісік түрінің өзгеруі төмен шығымды темекілердің нитрозаминдерді көп беруімен және темекідегі никотиннің төмен концентрациясын өтеу үшін төмен шығымды темекілерді тереңірек және көбірек жұтумен байланысты деп есептеледі. АҚШ-та өкпе қатерлі ісігімен байланысты өлім-жітім көрсеткіші афроамерикалық ерлер арасында ерекше жоғары. Өкпе қатерлі ісігі дамыған елдерде, әсіресе Солтүстік Америка мен Еуропада жиі кездеседі, ал дамушы елдерде, әсіресе Африка мен Оңтүстік Америкада сирек кездеседі.