Эфиопия валютасының тарихы

Кіріспе

Эфиопия валютасы

Бирр – Эфиопияның негізгі валюта бірлігі. Ол 100 сантимге бөлінеді. 1931 жылы император Хайле Селассие халықаралық қауымдастықтан Эфиопия деген атауды (ішкі нарықта кем дегенде 1600 жылдан бері белгілі болған) Әбіссиния деген шетелдік атаудың орнына ресми түрде қолдануды сұрады, сондай-ақ Әбіссиния банкі де Эфиопия банкі болып өзгерді. Осылайша, 1931 жылға дейінгі валюта Әбіссиния бирі деп, ал 1931 жылдан кейінгі валюта Эфиопия бирі деп аталады, бірақ елдің де, валютаның да атауынан басқа ештеңе өзгерген жоқ. 2008 жылы айналымда 186 миллиард бирр (14,7 миллиард доллар немесе 9,97 миллиард евро) болды.

Бірінші тууы, 18551936

18-19 ғасырларда Эфиопияда ақша ретінде Мария Тереза талеры мен амоле тчеу (амоле) деп аталатын тұз блоктары қолданылды. Талер жергілікті тұрғындарда бир (геиз және амхар тілдерінде сөзбе-сөз "күміс") немесе талари (ታላሪ) деп аталды. Мария Тереза талеры 1855 жылы ресми түрде стандартты монета ретінде қабылданды, бірақ Үндістан рупиясы мен Мексика доллары да сыртқы саудада қолданылды. Эфиопиялық талари 1893 жылдың 9 ақпанында стандартты бірлікке айналды, ал 1894 жылы Париждегі Монета сарайында Менелик II үшін 200 000 данасы соғылды. Мария Тереза талерына тең келетін талари 20 гершке (отырарлық қирштан шыққан герше немесе герш) немесе 40 бесаға (кішкентай мыс монета) бөлінді. 1903 жыл шамасында Эфиопияның жаңа ақшасы пайда болды. Жаңа күміс бир таларимен бірдей салмақ пен сынамаға ие болды, бірақ енді төрттен бір бір және күміс герш болды, соңғысы бирдің салмағының 1/16 бөлігін құрады. Содан кейін 1 бир 16 гершке немесе 32 бесаға теңестірілді. Абиссиния банкі 1905 жылы император Менелик пен Египеттің Ұлттық банкіне байланысты еуропалық банктер тобымен құрылды; банкты Менелик 1906 жылдың 15 ақпанында ресми түрде ашты. Эфиопия ақшасы біртіндеп қабылдауға ие болды, ал Абиссиния банкі Мария Тереза талерін импорттады. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде банк әлі де жыл сайын осы монеталардың шамамен 1,2 миллион данасын импорттап тұрды. Абиссиния банкі 1915 жылы банкноттарды айналымға шығарды. Бұл банкноттар амхар тілінде бирр, ал ағылшын тілінде талер деп белгіленді. Оларды саудагерлер мен шетелдіктер пайдаланды, бірақ бастапқыда кеңінен қабылданбады. Алайда, 1925 жылдан кейін банкнот айналымы едәуір өсті. Император Хайле Селассие 1931 жылы Абиссиния банкін 235 000 фунт стерлингке сатып алып, оны толығымен эфиопиялық мекемеге айналдырды. Ол Эфиопия банкі ретінде қайта ұйымдастырылды. Сонымен қатар, валюта ондық жүйеге көшірілді және номиналды никель мен мыс монеталар енгізілді, бір 100 метоннияға (көбінесе матона деп жазылады) теңелді. Банкноттардағы мәтін амхар, француз және ағылшын тілдерінде жазылған. 1930 жылдардың ортасына қарай айналымдағы ақшаның басым бөлігі Мария Тереза талеры мен Менелик таларынан тұрды.

In the 18th and 19th centuries, Maria Theresa thalers and blocks of salt called amole tchew (አሞሌ) served as currency in Ethiopia. The thaler was known locally as the birr (literally 'silver' in Geʽez and Amharic) or talari (ታላሪ). The Maria Theresa thaler was officially adopted as the standard coin in 1855, although the Indian rupee and the Mexican dollar were also used in foreign trade. The Ethiopian talari became the standard unit on 9 February 1893, and 200,000 were produced at the Paris Mint in 1894 for Menelik II. The talari, equivalent to the Maria Theresa thaler, was divided into 20 ghersh (also guerche or gersh, from the Ottoman qirsh) or 40 bessa (a small copper coin). A new Ethiopian coinage appeared about 1903. The new silver birr maintained the same weight and fineness as the talari, but there was now a quarter birr and a silver ghersh, the latter 1/16 the weight of the birr. The money of account then became 1 birr, equivalent to 16 ghersh or 32 bessa. The Bank of Abyssinia was established in 1905 by Emperor Menelik and the European banking group behind the National Bank of Egypt; the bank was officially inaugurated by Menelik on 15 February 1906. The Ethiopian coinage gained acceptance only gradually, and the Bank of Abyssinia imported Maria Theresa thalers. By the time World War I broke out, the bank was still importing about 1,200,000 of these coins annually. The Bank of Abyssinia put banknotes into circulation in 1915. These notes were denominated birr in Amharic and thaler in English. They were used by merchants and foreigners but were not initially accepted generally. However, note circulation increased considerably after 1925. Emperor Haile Selassie bought out the Bank of Abyssinia in 1931 for £235,000 in order to make it a purely Ethiopian institution. It was reorganized as the Bank of Ethiopia. At the same time, the currency was decimalized and token nickel and copper coins were introduced, the birr becoming equal to 100 metonnyas (often written matonas). The text on the banknotes appeared in Amharic, French, and English. By the mid 1930s circulation consisted chiefly of Maria Theresa thalers and Menelik talaris.

Италия лирасы, 1936-1941 жылдар

Италиялық оккупациядан және Эфиопияны Италиялық Шығыс Африкаға айналдыруға жасалған тыраштардан кейін көп ұзамай, 1936 жылғы 15 шілдеде итальян лирасы енгізілді және эфиопиялық банкноттар 1 лираға 3 талари (бирр) есебімен айналымнан алынды. Италиялық қағаз ақшаның қолданылуын арттыру үшін күміс монеталардың (Мария Тереза талері) бағамы 4,50 лираға, содан кейін 5,00 лираға, ал ақырында, кезең-кезеңмен 13,50 лираға дейін көтерілді. Дегенмен, көптеген адамдар эфиопиялық монеталары мен банкноттарын сақтап қалды. 1936 жылғы 15 шілдеден бастап Италияның Banca d'Italia-ның тұрақты итальяндық монеталары мен банкноттары айналымға түсті. 1938 жылғы 12 қыркүйекте Италиялық Шығыс Африка үшін қызыл мөрмен арнайы банкноттар басылды, олардың көп мөлшерде шығарылғаны белгілі. Алайда, осы арнайы банкноттардың нақты қашан, қайда және қаншалықты таратылғаны әлі анықталған жоқ.

Шығыс Африка шиллингінің 1941-1945 жылдардағы бағамы

1941 жылғы Шығыс Африка науқаны барысында британдық әскерлер Үндістан, Египет, Ұлыбритания және Британ Шығыс Африкасының валюталарын алып келді, және барлығы ресми төлемдерде қабылданды. Италияның 50 лираға дейінгі монеталары мен банкноттары ұсақ ақша ретінде айналымда қалуға рұқсат етілді, ал жоғары номиналды ақшалар бір шиллингке 24 лира есебімен алынып тасталды. Мария Тереза талері 1 шиллинг және 10 1/2 пенс (немесе 45 лира) құнымен айналымға жіберілді. Шығыс Африка шиллингі 1942 жылдың 1 шілдесінен бастап есеп айыру валютасы болды, ол ақырында толыққанды заңды төлем құралына айналып, 1945 жылға дейін солай қалды. Эфиопияда Шығыс Африка валюталық кеңесінің тұрақты банкноттары қолданысқа енгізілді.

Екінші туылған, 1945 жылдан қазіргі уақытқа дейін

Бірл 1945 жылы 1 бірл 2 шиллингке тең бағамен қайта енгізілді. Банкноталардың ағылшын тіліндегі мәтінінде «Эфиопия доллары» деген атау қолданылды. Ол 100 сантимге (француз тілінен алынған сантим) бөлінді. 1976 жылы бірл барлық тілдерде ресми атау ретінде қолданыла бастады.

Ұсынылған бірр символы

Бірр символына қатысты түрлі ұсыныстар жасалған, көбінесе Геез фиделі ብ (bə) негізінде. Бір ұсынылған символ – сол жағында екі көлденең сызығы бар bə.

Бірінші тууы

1894 және 1897 жылдар аралығында мыс монеталар 1 герш, 1/8, 1/4, 1/2 және 1 бирр, сондай-ақ алтын монеталар 1/4, 1/2 және 1 verk номиналымен енгізілді. 1931 жылы мыс 1 және 5 метонниядан, никель 10, 20 және 50 метонниядан тұратын жаңа монеталар сериясы қолданысқа енгізілді.

Анықтама және сыртқы түрі

Амари тілінде жазылған текстің көп бөлігінен басқа, эфиопиялық бирді дереу тануға көмектесетін екі ерекшелік бар. 1977 жылға дейінгі (EE1969) монеталарда айқас ұстаған, тәж киген арыстан бейнеленген. Бұл бейнені жанындағы суреттен көруге болады. 1977 (EE1969) немесе одан кейінгі монеталарда арыстандай арыстанның басы және аққан жалы бейнеленген. Монеталар бірнеше монета соғу орындарында, оның ішінде Париж, Берлин және Аддис-Абебада соғылды. Белгісі жоқ монеталар көбінесе Аддис-Абебада соғылған. Парижде соғылған монеталарда "A" таңбасымен бірге дәнді мүйіз және шоғыр белгілері немесе "A" таңбасыз дәнді мүйіз және шам белгілері болуы мүмкін.

Бірінші тууы

1915 жылы Абиссиния банкі 5, 10, 100 және 500 талярилік банкноттарды енгізді, соның нәтижесінде 280 000 талярилік банкноттар басылды. Банкноттардағы мәтін амхар және француз тілдерінде жазылған. 1929 жылы 50 талярилік банкнот қосылды, сол кезде айналыста 1,5 миллионнан астам талярилік банкноттар болды. 1932 жылы Эфиопия банкі 5, 10, 50, 100 және 500 таляри номиналында банкноттар шығарды. 1933 жылдың 1 маусымында императорлық жұптың құрметіне арналған 2 талярилік банкнот шығарылды. 1934 жылдың соңына қарай айналыста шамамен 3,3 миллион талярилік банкноттар болды.