Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Анд тауларында өсетін түбір көкөніс
Root vegetable originally from the Andes
Arracacia xanthorrhiza – Анд тауларынан шыққан түбір көкөніс. Оның крахмалға толы тамыры Оңтүстік Америкада кең таралған тағам, және ол аймақтағы маңызды коммерциялық дақыл болып саналады.
Arracacia xanthorrhiza is a root vegetable that originates in the Andes, whose starchy taproot is a popular food item across South America where it is a major commercial crop.
Жалпы атаулар
Оңтүстік Америкада өсетін өсімдіктің ең көп таралған атаулары испан немесе португал тілдерінде кездеседі, олар континенттегі ең көп қолданылатын екі тіл. "Аракча" (немесе "ракача") атауы испан тіліне кечуа тілінен алынған "рақча" сөзінен ауысқан, және Анд аймағында қолданылады. Венесуэлада бұл өсімдік "апио" немесе "апио криолло" ("креол селедерейі"), Пуэрто-Рикода "апио", Эквадорда "занахория бланка" ("ақ морковь"), ал Перуда "вирака" деп аталады. Оның португал тіліндегі атаулары көбінесе өсімдіктің басқа белгілі көкөністер мен тамырларға ұқсастығынан туындайды. Бразилияның көптеген аймақтарында ол "мандиокинха" ("кішкентай маниока") немесе "батат бароа" ("баронесса картобы") деп аталады, бірақ елдің кейбір аймақтарында басқа да жиі қолданылатын атаулар бар: "батат салса" ("петрушка картобы"), "батат фиуза" ("сенімді картоп"), "сенуринья бранка" ("кішкентай ақ морковь") және "сенуринья амелара" немесе жай ғана "сенура амелара" ("кішкентай сары морковь" немесе жай ғана "сары морковь") сияқты атаулар да бар. Ағылшын тілінде кейде оны "ақ морковь" немесе "сары маниока" деп атайды, бірақ бұл атаулар басқа көкөністерді де білдіруі мүмкін.
Being a South American plant, its most common names are in either Spanish or Portuguese, the two most spoken languages in that continent. The name arracacha (or racacha) was borrowed into Spanish from Quechua raqacha, and is used in the Andean region. The plant is also called apio or apio criollo ("Creole celery") in Venezuela, apio in Puerto Rico, zanahoria blanca ("white carrot") in Ecuador, and virraca in Peru. Its Portuguese names are usually derived from the plant's similarity to other well known vegetables and roots. It is known as either mandioquinha ("little cassava") or batata baroa ("baroness potato") in most regions of Brazil, but other common names in certain regions of that country include batata salsa (“parsley potato”), batata fiúza ("trustworthy potato"), cenourinha branca ("little white carrot"), and cenourinha amarela or simply cenoura amarela ("little yellow carrot" or simply "yellow carrot"), among others. It is sometimes called white carrot or yellow cassava in English, but these names may also refer to other vegetables.
Сипаттамасы мен сорттары
Арракача жапырақтары петрушкаға ұқсас және қара жасылдан күлгін түске дейін өзгереді. Тамырлары майлы, қысқа морковьға ұқсайды, терісі ақшыл болады. Ішкі бөлігі ақ, сары немесе күлгін түсті болуы мүмкін.
The leaves of arracacha are similar to parsley, and vary from dark green to purple. The roots resemble fat short carrots, with off white skin. The interior may be white, yellow, or purple.
Өсіру
Бұл өсімдік Анд тауларының батысындағы аймаққа тән және 200-ден 3600 метрге дейінгі биіктікте өседі, ал ең қолайлы биіктік 1800-ден 2500 метр аралығында. Ол көбінесе жүгері, бұршақ және кофе сияқты басқа да дақылдармен бірге өсіріледі. Өсімдік вирустарға өте сезімтал және пісуі баяу (10–12 ай), бірақ картопқа қарағанда анағұрлым аз тыңайтқыш қажет етеді. Оңтүстік жарты шарда оның жинау маусымы қаңтардан қыркүйекке дейін созылады. Аракцияның тамырларын дереу жинап алу керек, әйтпесе олар қатайып кетеді. Олардың сақталу мерзімі қысқа, сондықтан жинаудан кейін бір апта ішінде тұтынушыға жеткізілуі тиіс. Жаңа аракашаны тоңазытқышта 2-3 аптаға дейін сақтауға болады. Аракция өсіру өте тиімді болуы мүмкін. Ол 19 ғасырда Бразилияға әкелінді және 1960 жылдан бері коммерциялық мақсатта өсірілуде. Бразилияның егін жақсарту бағдарламалары жеті айда жинауға дайын сорттарды әзірледі.
The plant is native to the region west of the Andes and grows at altitudes varying from 200 to 3,600 meters with an optimal altitude of between 1,800 and 2,500 meters. It is frequently grown with other crops such as maize, beans, and coffee. The plant is very susceptible to viruses and is slow to mature (10–12 months), but requires much less fertilizer input than the potato. Its harvest season in the Southern Hemisphere spans from January to September. Arracacia's roots need to be picked promptly lest they become woody. They have a short shelf life and must reach consumers within a week of harvest. Fresh arracachas can be kept in the refrigerator for 2 to 3 weeks. Arracacha cultivation can be very lucrative. It was imported into Brazil in the 19th century and has been grown commercially since the 1960s. Brazilian crop improvement programs have developed varieties that are ready to harvest in seven months.
Ас дайындауда
Аракцияның ең көп қолданылатын бөлігі – оның крахмалды түбірі. Оны шикі жеуге болмайды, бірақ пісіргенде ерекше дәм мен хош иісі пайда болады, оны «селерей, капуста және қуырылған каштанның нәзік қоспасы» деп сипаттайды. Қайнатылған түбірін қайнатылған картоп сияқты түрліше қолдануға болады, мысалы, гарнир ретінде, пюре жасап немесе соустарға айналдырып, кнедликтер мен гноки дайындауға, нан өнімдеріне қосуға немесе кремдік сорпаларға салуға болады. Әдетте, оны ұсақталған кинза мен крутонмен безендіреді. Бірақ аракцияның дәмі күштірек, ал (түріне қарай) түсі де жарқыраған. Анд аймағында аракциядан қуырылған чипсы, печенье және қалың ұн дайындалады. Аракция крахмалының ұсақ түйіршіктері оны тез сіңіруге мүмкіндік береді, сондықтан одан жасалған пюрелер мен сорпалар нәрестелер мен кішкентай балаларға арналған тамаша тағам деп есептеледі. Жас сабақтарын пісіріп немесе салатқа қосып жеуге болады, ал жапырақтарын малға жем ретінде беруге болады.
The most widely used part of arracacia is its starchy root. It cannot be eaten raw, but when cooked it develops a distinctive flavor and aroma that have been described as "a delicate blend of celery, cabbage and roasted chestnuts." The boiled root is used in similar ways to boiled potatoes, including being served as side dishes, mashed or whipped into purées, formed into dumplings and gnocchi, as an ingredient in pastries, or creamed into soups, commonly garnished with chopped cilantro and croutons, though arracacia's flavor is stronger, and (depending on the variety) its color is more brilliant. In the Andes region, arracacia is made into fried chips, biscuits, and ground into a coarse flour. The small size of arracacia starch grains make it highly digestible, and so purées and soups made from it are considered excellent as food for babies and young children. The young stems can be eaten cooked or in salads, and the leaves can be fed to livestock.
Тамақ
100 грамм аракача шамамен 100 калорияны құрайды, оның 26 грамы құрғақ зат, 23 грамы көмірсулар, ал 1 грамнан аз ақуыз. Өсімдік кальцийге бай, картопқа қарағанда төрт есе көп кальций қамтиды. Сары түрінде А витаминінің алдындағы сатылары – каротиноид пигменттері көп мөлшерде болады, сондықтан аракашаны тым көп жеу терінің сарғаюына себеп болуы мүмкін, бірақ бұл жағдай зиянды емес деп есептеледі.
100 grams of arracacha provide about 100 calories, 26g of which are dry matter, 23g being carbohydrate, and less than 1g of protein. The plant is rich in calcium, having four times as much as potatoes. The yellow cultivar contains substantial amounts of carotenoid pigments, precursors to vitamin A, to the point that excessive consumption of arracachas may cause yellowing of the skin, a condition that is not considered to be harmful.