Кіріспе

Адрастау стилі

"Патшалық билік" – патша отбасының кейбір мүшелеріне, әдетте ханзадаларға немесе ханшайымдарға қолданылатын атау. Патшалар мен олардың жұбайлары, сондай-ақ патшайымдар әдетте "Маjestі" деп аталады. Тікелей сөйлеу немесе жазу кезінде "Сіздің Патшалық Билігіңіз" түрінде қолданылады. Үшінші тұлғада айтылғанда, жынысына қарай "Оның Патшалық Билігі" немесе "Оның Патшалық Билігі" (екеуі де HRH деп қысқартылады) және көпше түрінде "Олардың Патшалық Биліктері" (TRH) деп айтылады.

Шығу тегі

17 ғасырда Италияның барлық жергілікті билеушілері бұрын патшалар мен императорлар ғана қолданған "Ең Көкем" дәрежесін қабылдады. Дени Дидроның «Энциклопедиясына» сәйкес, «Корольдік Дәреже» Испания королі Филипп III-нің кіші ұлы, Испанияның кардинал-инфанты, Австрияның эрцгерцогы Фердинандтың талабымен құрылған. Эрцгерцог Италия арқылы Төмен елдерге жол тартқанда, Савой герцогы Виктор Амадей I-мен кездескенде, герцог оған «Корольдік Дәреже» деп атамаса, «Ең Көкем» деп аталудан бас тартты. Осылайша, 1633 жылы «Корольдік Дәреже» алғаш рет қолданылған. Франция королі Генрих IV-нің кіші ұлы Орлеан герцогы Гастон бұл дәрежені Брюссельде кездестіріп, өзіне қабылдады. Кейін оның балалары бұл дәрежені Францияның немерелері ретінде өздерінің құқығы деп санады. 18 ғасырға қарай «Корольдік Дәреже» континенттік билеуші әулеттерінің мүшелері үшін, басшысы патша немесе патшайым атағын мұрагерлікпен алған жағдайда, кең таралған дәрежеге айналды. Мұрагерлік билікке жатпайтын билеушілердің отбасы мүшелерінің дәрежелері (мысалы, Киелі Рим императоры, Польша королі, Молдавия және Валахия князьдері, тіпті Нидерландының көп бөлігінде монархиялық лауазым болмаса да, мұрагерлік басшылықты иеленген Оранж князьдерінің туыстары және т.б.) 19 ғасырда бұл мәселе шешілгенше, шатас бола берді. 1806 жылы Киелі Рим империясы таратылғаннан кейін, Германияның бірнеше князь-сайлаушылары мен басқа да енді тәуелсіз билеушілер «ұлы герцог» атағын алды, сонымен қатар өздері, үлкен ұлдары мен жұбайлары үшін «Корольдік Дәреже» дәрежесін бекітті (Баден, Гессен, Мекленбург, Саксен-Веймар).

Африкалық қолданыс

Африкалық патшалық әулеттерінің көпшілігі принц, басшы және шейх сияқты атауларды қолданады, бірақ Еуропада жиі кездесетін ресми стильдерден бас тартады. Аталған атақтардың өзінде де, олар көбінесе тек құрмет ретінде ғана қолданылады және биліктегі құрметтің бастауы (fons honorum) тарапынан мойындалған болуы мүмкін немесе болмауы мүмкін. Дегенмен, кейбір дәстүрлі басшылар мен олардың отбасы мүшелері егемендік немесе құрамына кіретін мемлекеттердің өкілдері ретіндегі ресми қызметтерінде дәстүрлі атақтарды пайдаланатын немесе талап ететін басқалардан өзгешелену үшін патшалық стильдерді қолданады. Мысалы, йоруба тайпасының Нигериядағы дәстүрлі билеушілері HRH The X of Y форматын қолданады, бірақ олар ағылшын тілінде патшалар деп танылса да, HRH стилі әдетте ханзадаларды білдіреді, сондықтан бұл шатасу тудырады. "Кабиеси" (мағынасы – "Оның сөзі сөзсіз") деген атау да йоруба тілінде толық атақты білдіргенде осы патшалық әулеттері HRH және осыған ұқсас стильдердің орнына қолданады. Сонымен қатар, зулу халқының патшасының әйелдерінің барлығы патшайым атағына ие болғанымен, олар күйеуінің "Ұлылық" стилін бөліспейді, әрқайсысы "Патшалық билігі" деп аталады, бірақ ең басты әйел бұл ережеден тыс. Тағы бір мысал, Зосимили Наа – Гананың әйелдер басшылығының атағы. Алғашқы Зосимили – Корольдік билігі, доктор Сьюзан Дж. Герлин болды. 2022 жылы жаңа Зосимили Наа, Е.К.В. На Ифе Белл әсем салтанатта тағайындалды.

Дания

Еуропаның басқа кейбір патшалықтарынан өзгеше, Дания патшалығы Корольдік Салтанат атағын тек монархтың балалары мен тәж мұрагерінің балаларына ғана сақтайды; Дания монархының басқа немерелері Салтанат атағын иеленеді, мысалы, Данияның Николай принці.

Киелі Рим империясы

Австрияның эрцгерцогы немесе эрцгерцогинясы титулы Габсбургтер әулетінің және кейіннен Габсбургтер-Лорен әулетінің билік жүргізбейтін барлық мүшелері үшін Корольдік Салтанат стилімен толықтырылатындығы белгілі болды. Габсбургтер Киелі Рим империясының императорлық тәжін ұстағанмен, бұл атаулы түрде сайланатын, мұрагерлік жолмен берілмейтін лауазым болды, сондықтан билікке отырмаған отбасы мүшелері Венгрия, Хорватия және Богемияның мұрагерлік Корольдік отбасы мүшелерінің стилін қабылдады. Бұл Франциск I Австрияның 1806 жылы Киелі Рим империясын таратып жіберген кезде өзгерді, себебі 1804 жылы Австрияның эрцгерцогтігі Империя дәрежесіне көтерілді; Габсбургтер-Лорен әулетінің мүшелері Австрия Империясының құрылуын көрсете алу үшін Корольдік Салтанат стилін тастап, Императорлық және Корольдік Салтанат стилін қабылдады. 1815 жылы Вена конгресінде Францияның бұрынғы императоршасы Мария Луиза өзінің Императорлық және Корольдік Салтанат стиліне қайта оралды, Парма, Пьяченца және Гуасталла герцогинясы атағы берілді, сондай-ақ оның некеге дейінгі титулы – Австрияның эрцгерцогинясы және императорлық принцессасы, Венгрия, Хорватия және Богемияның Корольдік принцессасы – қалпына келтірілді.

Бірма

"Бірманың ханзадасы/ханышасы" атағы, HRH (Кәсіби патшалық билігі) стилімен бірге; бірман тілінен тікелей аудармасы: Myint Myat Taw Mu Hla Thaw. Бірма патшалық бұйрығында ханзада былай аталды: Shwe Ko Daw Gyi Phaya; Taw Phya. Ханшайым үшін: Hteik Su Gyi Phaya немесе Hteik Su Myat Phaya; Su Phya. Бұл атақ Тхабау патшасының әулетінен тараған патшалық ұрпақтарына берілді. Конгбаунг әулетінің басқа патшаларының ұрпақтары – ханзадалар мен ханшайымдар "Оның/Оның Императорлық Билігі" (патшалық атағы) деген атақпен аталады. Тақтан бас тарған бұрынғы монарх. Тақтың мұрагері.

Испания

Испанияда Астурияның ханзадасы немесе ханшайымы, оның жұбайы және Испанияның инфанттары Корольдік Билік стилін иеленеді. Инфанттар – монархтың балалары және Астурия ханзадасының немесе ханшайымының балалары. Олардың жұбайлары неке арқылы инфанттар болып табылмайды және Корольдік Билік стилін иеленбейді, бірақ олар әдетте жұбайының герцогтық атағын, сондай-ақ "Ең Көрнекті" стилін иеленеді, ол инфанттардың балалары мен Испанияның грандтары тарапынан да қолданылады. Билеуші ханшайымның жұбайы принц атағын және Корольдік Билік стилін иеленеді, бірақ ханшайым Изабелла II-нің соңғы еркек жұбайы патшаның мәртебесіне көтерілді және "Маjestі" стилін алды. Соңында, заңмен көзделген жағдайларда, корольдық отбасынан тыс тағайындалған регент қарапайым "Ерлігі" стилін иеленеді.

Швеция

2010 жылы Швеция ханшайымы Виктория Олоф Даниэль Вестлингке үйленгенде, швед корольдік соты Вестлингтің «Принц Даниэль» және «Вестергётланд герцогы» болатынын жариялады. Бұл стиль швед ханзадаларына, соның ішінде Викторияның інісі Карл Филиппке, Вермланд герцогына тән, атап айтқанда, «Принц + есім + [облыс] герцогы» түрінде берілді. Осылайша Вестлинг Швецияның ханзадасы атанды және оған «Корольдік Билік» мәртебесі берілді, ол Швеция корольдік отбасының ресми мүшесіне айналды. 2013 жылы ханшайым Мадлен, Хелсингленд және Гестрикланд герцогинясы британдық-американдық банкир Кристофер О’Ниллге үйленді, бірақ ол О’Нилл тегін қабылдамай, балалары сияқты Бернадотт тегін сақтап, «Корольдік Билік» стилін ұстады. Кристофер О’Нилл жоғарыда аталған әйелінің інісі Принц Даниэльден айырмашылығы, өзінің тегін сақтады. О’Ниллге патшалық мәртебе берілмеді және ол британдық және АҚШ азаматтығын, сондай-ақ бизнесін сақтағысы келгендіктен, жеке азамат болып қалды. Ол швед азаматтығынан бас тартты және осы себепті Швеция корольдік отбасының мүшесі немесе Хелсингленд және Гестрикланд герцогы бола алмады (әйелінің титулдары). Ерлі-зайыптылардың балалары шведтік корольдік отбасының мүшесі болып қалуы және Швеция тағына мұрагерлік құқықтарын сақтауы үшін Швецияда және Швеция шіркеуінің мүшелері ретінде тәрбиеленуі керек. Карл XVI Густавтың үш қарындасы қарапайым адамдарға үйленген кезде «ханшайым» құрметті атағын алды (ұлты жоқ), бірақ 20 ғасырдың басында оның екі ағасы сияқты «Корольдік Билік» мәртебесінен айырылды. 2019 жылдың қазан айында король Карл XVI Густавтың немерелері «принц» немесе «ханшайым» атақтарын сақтады, бірақ ханшайым Викторияның балаларын қоспағанда, «Корольдік Билік» стилін жоғалтты.

Сауд Арабиясы

Ибн Саудтың ұлдары, қыздары, әкесінің немере ұлдары мен немере қыздары "Оның / Оның Корольдік Шапағаты" (HRH) деп аталады, бұл оларды әулеттің екінші буынына жататын, "Оның / Оның Шапағаты" (HH) деп аталатын адамдардан ерекшелендіреді. Сонымен қатар, биліктегі патшаға "Екі қасиетті мешіттің сақшысы" атағы беріледі.

Ұлыбритания

Британдық конституциялық құқықта HRH немесе жай ғана "Royal Highness" стилін пайдалану тек патент хаттарымен ғана берілуі мүмкін. 1917 жылдан бастап бұл стиль монархтың балаларымен немесе еркек желідегі немерелерімен (яғни монархтың ұлдарының балалары) шектеледі. Ол әдетте ханзада немесе ханшайым дәрежесімен байланысты (бұл әрдайым қолданылмайтын болса да, ерекшелігі принц Филипп, Эдинбург герцогы, 1947 жылы принцесса Елизаветамен некеге тұрып, бірақ ресми түрде 1957 жылға дейін британдық ханзада болып табылмады). Егер ханзаданың герцог (немесе ханшайым герцогиня) деген атағы болса, онда ол HRH деп аталуы мүмкін. Мысалы, HRH Коннатт герцогы ханзада және патша отбасының мүшесі болған, ал Девоншир герцогы сияқты патшалық емес герцог патша отбасының мүшесі емес, бірақ ол пэраждың мүшесі. 1936 жылы Эдуард VIII тақтан бас тартып, оған Виндзор герцогы деген атақ берілді. Ол кейін үйленген әйелі Виндзор герцогинясы болды, бірақ оған HRH стилі берілмеді. Эдуард патша өмірінің қалған бөлігінде оған бұл стильді беру үшін таққа көмектесуге тырысты. 1917 жылы король Георг V берген патент хаттарына сәйкес, монархтардың ұлдары мен қыздары және монархтардың еркек желідегі немерелері осы стильге құқылы. Осы себепті Йорк герцогының қыздары, принцесса Беатрис пен принцесса Евгения HRH мәртебесін иеленеді, бірақ Анна, Принцесса Роялдың балалары, Питер Филлипс және Зара Тиндалл жоқ. Елизавета II-нің немерелері Джеймс Маунтбеттен-Виндзор мен Леди Луиза, ата-аналарының, Эдинбург герцогы Эдвард пен Эдинбург герцогинясы Софидің өтініші бойынша, герцогтың балалары ретінде танылады, сондықтан олар Леди Луиза Маунтбеттен-Виндзор және Уэссекс графы деп белгілі. Георг V-нің патенттік хаттары бойынша, Уэльс принсінің тірі ұлының үлкен ұлы ғана осы стильге ие болды, бірақ Уэльс принсінің тірі ұлының кіші ұлдары немесе қыздары емес. Елизавета II 2012 жылы, Принц Джордж дүниеге келгенге дейін бұл ережені өзгертті, соның салдарынан Уэльс принсінің тірі ұлының барлық балалары осы стильді алып жүреді, бұл 1898 жылы королева Виктория орнатқан жағдайға оралуымен байланысты. Уэльс принсінің кіші ұлдары туралы ешқандай мәлімдеме жоқ, соның нәтижесінде Принц Гарридің балалары, Арчи мен Лилибет, HRH префиксімен автоматты түрде ханзада мен ханшайым болған жоқ. Елизавета II қайтыс болғаннан кейін екі бала да HRH стиліне және тиісінше ханзада мен ханшайым атағына ие болды. Суссекс герцогы мен герцогинясы 2023 жылдың наурыз айында балалары осы атақтарды пайдаланатынын растады. 2020 жылдың 18 қаңтарында Елизавета II Гарри мен Меган, Суссекс герцогы мен герцогинясы, корольдік отбасының жұмыс істейтін мүшелері ретінде орнынан бас тарту туралы шешім қабылдағандықтан, енді оның/оның Корольдік Билігінің стилін қолданбайтынын мәлімдеді, бірақ олар заң бойынша осы стильге құқылы. 2022 жылдың 13 қаңтарында, оған қарсы сот процесінен кейін, Йорк герцогы принц Эндрюдің осы стильді енді қолданбайтыны туралы хабарланды. 1996 жылғы 21 тамыздағы патенттік хаттарда корольдік отбасы мүшелерінің әйелдері ажырасқан жағдайда HRH стиліне құқығынан айырылатыны көрсетілген. Мысалға, Уэльс ханшайымы мен Йорк герцогинясы, олардың стильдері өзгеріп, сәйкесінше Диана, Уэльс ханшайымы және Сара, Йорк герцогинясы болды. Бұл стильдер ажырасқан пэраждың стильімен сәйкес келеді.