Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотландия заңнан тыс қалған Роберт Рой Макгрегор (Raibeart Ruadh MacGriogair; 7 наурыз 1671 – 28 желтоқсан 1734) – заңнан тыс қалған шотланд, кейіннен халық батыры болған.
Scottish outlaw
Robert Roy MacGregor (Raibeart Ruadh MacGriogair; 7 March 1671 – 28 December 1734) was a Scottish outlaw, who later became a folk hero.
Ерте өмір
Роб Рой Шотландия Корольдігінде, Лох Катриннің бастауындағы Гленгайлде дүниеге келді, бұл туралы Бьюкененнің (Стирлинг) шүкіршілік тіркелімінде жазылған. Оның ата-анасы – жергілікті Макгрегор кланының иесі Дональд Глас Макгрегор және Маргарет Кэмпбелл. Ол сондай-ақ әкесінің анасы арқылы Кеппохтың Макдональд кланынан да тегін шығарған. 1693 жылдың қаңтарында Инверснайд маңындағы Корри Арклет шаруашылығында ол Стратхайрдағы Лени шаруашылығында туған Комарлық Мэри Макгрегорға (1671–1745) үйленді. Олардың төрт ұлы болды: Джеймс Мор Макгрегор (1695–1754), Рональд (1706–1786), Колл (1735 жылы қайтыс болды) және Роберт (1715–1754) – Робин Оиг немесе Кіші Роб ретінде белгілі. Олар сондай-ақ Дункан есімді туысын асырап алған деген болжам бар, бірақ бұл әлі нақты емес.
Rob Roy was born in the Kingdom of Scotland at Glengyle, at the head of Loch Katrine, as recorded in the baptismal register of Buchanan, Stirling. His parents were the local Clan MacGregor tacksman, Donald Glas MacGregor, and Margaret Campbell. He was also descended from the Clan MacDonald of Keppoch through his paternal grandmother. In January 1693, at Corrie Arklet farm near Inversnaid, he married Mary MacGregor of Comar (1671–1745), who was born at Leny Farm, Strathyre. The couple had four sons: James Mor MacGregor (1695–1754), Ranald (1706–1786), Coll (died 1735) and Robert (1715–1754)—known as Robìn Òig or Young Rob. It has been argued that they also adopted a cousin named Duncan, but this is not certain.
Якобит көтерілісі
Көптеген таулы тайпа мүшелерімен бірге он сегіз жасында Роб Рой Макгрегор әкесімен бірге 1689 жылғы Якобиттік көтеріліске қосылды. Оны Джон Грэм, 1-ші виконт Дунди және Лохильдің сэр Эвен Кэмерон басқарды, бұл көтеріліс Стюарт әулетінің Джеймс VII патшасын қолдау мақсатымен ұйымдастырылды. Парламент оның Британиядан қашуын тақтан бас тарту деп жариялағаннан кейін, 1688 жылғы Даңқты революция осыған себеп болды. Бастапқы шайқастарда жеңіске жеткенімен, 1689 жылы Дунди Килликранки шайқасында қаза тапты, бұл көтерілістің күшін әлсіретті. Макгрегордың әкесі түрмеге қамалып, екі жыл бойы мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен ұсталды. Дональд түрмеде отырған кезде Макгрегордың анасы Маргареттың денсаулығы нашарлап кетті. Дональд босаған кезде әйелі қайтыс болған еді. 17-18 ғасырлардағы көптеген шотландтық клан басшылары сияқты, Макгрегор төмендіктегі ақсүйектердің мал бақтарына заңсыз қарауылдық қызмет көрсетіп, олардың қорғаныс ақшасын алды. Бұл ақша оның жалгерлері мен клан мүшелерінің отбасыларын асыруға жұмсалды. Оның қарауындағы малдан ұрланған мал қайтарылып алынды немесе толық құны өтелді. Макгрегор мал өсіруші ретінде беделді болды – сол кезде мал ұрлау және ұрлықтан қорғау күнкөріс табудың кең таралған тәсілі еді. Макгрегор ірі қара малын көбейту үшін үлкен сомаға қарыз алды, бірақ оған сеніп тапсырылған бас малшысының жоғалуынан кейін, Макгрегор қарызын төлей алмады. Осының салдарынан ол заңнан тыс деп жарияланды, әйелі мен отбасы Инверснайдтегі үйінен қуылды, ал үйі өртеп тасталды. Оның негізгі кредиторы, Джеймс Грэм, Монтроздың 1-ші герцогы, оның жерлерін тартып алғаннан кейін, Макгрегор герцогқа қарсы жеке қандастық соғысын бастады, оның малын тонады және кірісін ұрлады. Оқиғаның тағы бір нұсқасында Макгрегордың 1715 жылғы Якобиттік көтеріліске қатысқаны үшін Крейгростан және Ардесс иеліктерінен айырылғаны айтылады. Монтроз герцогы 1720 жылы тергеу комиссарларынан ашық сауда арқылы осы мүлікті сатып алды.
Along with many Highland clansmen, at the age of eighteen Rob Roy MacGregor together with his father joined the Jacobite rising of 1689 led by John Graham, 1st Viscount Dundee, and Sir Ewen Cameron of Lochiel, to support the Stuart King James VII, whose flight from Britain had been declared by Parliament to be an abdication, following the Glorious Revolution of 1688. Although victorious in initial battles, Dundee was killed at the Battle of Killiecrankie in 1689, deflating the rebellion. MacGregor's father was taken to jail, where he was held on high treason charges for two years. MacGregor's mother Margaret's health failed during Donald's time in prison. By the time Donald was finally released, his wife was dead. Like many other Scottish clan chiefs during the 17th and 18th centuries, MacGregor operated an extralegal Watch over the cattle herds of the Lowland gentry in return for protection money, which was used to feed the families of his tenants and clansmen. Any cattle that were stolen from herds under his Watch were either retrieved or paid for in full. MacGregor became a respected cattleman—this was a time when cattle raiding and selling protection against theft were commonplace means of earning a living. MacGregor borrowed a large sum to increase his own cattle herd, but owing to the disappearance of his chief herder, who was entrusted with the money, MacGregor defaulted on his loan. As a result, he was branded an outlaw, and his wife and family were evicted from their house at Inversnaid, which was then burned down. After his principal creditor, James Graham, 1st Duke of Montrose, seized his lands, MacGregor waged a private blood feud against the Duke, both raiding his cattle and robbing his rents. Another version of this series of events states that MacGregor's estates of Craigrostan and Ardess were forfeited for his part in the Jacobite rising of 1715. The Duke of Montrose acquired the property in 1720 by open purchase from the Commissioners of Enquiry.
Глен Шира
1716 жылы Макгрегор қысқа мерзімге Глен Шираға көшіп, Аргиллдің 2-ші герцогы Джон Кэмпбеллтің қорғауында болды, ол сондай-ақ «Iain Ruaidh nan Cath» деп те белгілі. Аргилл Робқа амнистия және қорғау туралы келісімдер жүргізіп, қару-жарақ тапсыру шартымен Гленде үй салуға рұқсат берді. «Дәстүр бойынша, Аргиллге үлкен мөлшерде ескі, тот басқан қару-жарақтар ғана тапсырылған» делінеді. Роб Ройға тиесілі споран мен дирк саптығы қазірге дейін Инверарей қамалында көріп тануға болады. Роб Рой келесі үш-төрт жыл бойы бұл үйді сирек пайдаланды. 1717 жылдың шілдесінде Макгрегор және Грегор кланының барлық мүшелері 1715 жылғы якобит көтерілісіне қатысқандарға кешірім беруді көздеген 1717 жылғы Өтемақы заңының артықшылықтарынан мүлдем шеттетілді. Макгрегор 1719 жылы Глен Шил шайқасына қатысты, онда британдық үкімет әскері одақтас жоғарғы таулықтармен бірлесіп, испандықтардың қолдауымен келген шотландтық якобиттерді жеңді. Якобиттердің екі басшысы – лорд Джордж Мюррей және Сифорттың 5-ші графы ауыр жарақат алды. Кейбір мәліметтерде Роб Ройдың өзі де жараланғаны айтылады, бірақ Ормондтың шайқас туралы есебінде бұл туралы ешқандай дәлел жоқ. Керісінше, онда Сифорттың жараланғаны жазылған: «Өзін қиын жағдайда сезінген Лорд Сифорт қосымша күш сұрады. Роб Ройдың басқаруындағы күшейту тобы оған көмекке келді, бірақ олар жеткенше оның көп бөлігі қарсыластарына жол берді, ал ол өзінің қолына ауыр жарақат алды». 1720 жыл шамасында, Макгрегордың Глен Шил шайқасына қатысуының ыстығы басылғаннан кейін, Роб Рой Лох Дойнге жақын орналасқан Монахил Туарахқа көшіп кетті. 1722 жылға дейін ол Балькухиддердің биіктеріндегі Инверлоклариг Бигке көшіп барды.
In 1716, MacGregor moved to Glen Shira for a short time and lived under the protection of John Campbell, 2nd Duke of Argyll, also known as Red John of the Battles, "Iain Ruaidh nan Cath". Argyll negotiated an amnesty and protection for Rob and granted him permission to build a house in the Glen for the surrendering up of weapons. "Traditionally the story goes that Argyll only received a large cache of rusty old weapons." A sporran and dirk handle which belonged to Rob Roy can still be seen at Inveraray Castle. Rob Roy only used this house occasionally for the next three or four years. In July 1717, MacGregor and the whole of the Clan Gregor were specifically excluded from the benefits of the Indemnity Act 1717 which had the effect of pardoning all others who took part in the Jacobite rising of 1715. MacGregor participated in the Battle of Glen Shiel in 1719, in which a British Government army with allied Highlanders defeated a force of Jacobite Scots supported by the Spanish. Two of the Jacobite commanders, Lord George Murray and the 5th Earl of Seaforth, were badly wounded. Some accounts claim that Rob Roy himself was wounded, but the actual text of Ormonde's account of the battle provides no evidence for this claim. Instead, it states that Seaforth was wounded: "Finding himself hard pressed, Lord Seaforth sent for further support. A reinforcement under Rob Roy went to his aid, but before it reached him the greater part of his men had given way, and he himself had been severely wounded in the arm." Sometime around 1720 and after the heat of MacGregor’s involvement at the Battle of Glen Shiel had died down, Rob Roy moved to Monachyle Tuarach by Loch Doine. Sometime before 1722, he finally moved to Inverlochlarig Beag on the Braes of Balquhidder.
Кейінгі өмірі
1722 жылға дейін Монтроз герцогына қарсы Макгрегордың антагонизмі жалғасты, содан кейін ол қарсыласудан бас тартып, бағынды. Кейін түрмеге қамалып, 1727 жылы кешірілді. 63 жасында, қарттық пен суық қыс салдарынан туған аурудан кейін 1734 жылдың 28 желтоқсанында ол Балкхиддердегі Инверлохлариг Бег үйінде қайтыс болды. К. Маклейдің "Роб Рой және Макгрегор кланының тарихи естеліктерінде" келтірілгендей: "бірақ ол римдік католик болуға бейімделді, сондықтан біз сипаттаған усақ-түйектерді қалдырып, Пертширге оралып, сол сенімдегі ескі дін қызметкері Александр Драммонд мырзаға, Драммонд қамалында тұратын, барды". Маклей Робтың бұл әрекетін өзінің жасаған қылмыстарына өкінуімен байланыстырады.
MacGregor's feud against the Duke of Montrose continued until 1722, when he was forced to surrender. Later imprisoned, he was finally pardoned in 1727. He died in his house at Inverlochlarig Beg, Balquhidder, on 28 December 1734 after an illness brought on by old age and a bad winter, aged 63. K. Macleay, M. D., in Historical Memoirs of Rob Roy and the Clan MacGregor quotes, "but he had taken the resolution of becoming a Roman Catholic, and he accordingly left the lonely residence we have described, and returning to Perthshire, went to a Mr. Alexander Drummond, an old priest of that faith, who resided at Drummond Castle." Macleay takes the view that Rob did this out of sorrow for his crimes.
Мұра
Гленгайл үйі Лох Катрин жағалауында орналасқан, 18 ғасырдың басына дейін салынған, ал кіреберісі 1707 жылы тұрғызылған. Ол Роб Рой дүниеге келген деген XVII ғасырғы тас үйдің орнында салынған. 1930 жылдан бері B санаттағы тізімде тұрған ғимарат бірден кейін бір су басқармаларының меншігінде болды, бірақ қажеттіліктерге артық деп танылып, 2004 жылдың қараша айында Шотландия Ұлттық партиясының наразылығына қарамастан аукционға қойылды. 2002 жылы Драйменнен Питлохриге дейінгі қашықтығы ұзақ болатын Роб Рой жолы құрылып, Роб Ройдің құрметіне аталды. Роб Ройдың ұрпақтары АҚШ, Айова штатындағы Макгрегор аймағына қоныстанды, ал 1849 жылы MacGregor мөрі мен мөртаңбасының иесі Алекс Макгрегор екені хабарланды. Шотланд гаэль тіліндегі клан мөрінде "S' Rioghal Mo Dhream" ("Тәуелсіздік менің руым") деп жазылған. Мөр Лох-Ломондтан алынған қан тастан жасалған, оны Уильям Уильямс суреттеген. 1878 жылы Киркинтиллох Роб Рой футбол клубы құрылып, оның құрметіне аталды. Жаңа Зеландияға алғашқы қоныс аударушылар Роб Рой Макгрегордың құрметіне Ройс шыңы мен Роб Рой мұздығына ат қойды.
Glengyle House, on the shore of Loch Katrine, dates back to the early 18th century, with a porch dated to 1707, and is built on the site of the 17th century stone cottage where Rob Roy is said to have been born. Since the 1930s, the Category B listed building had been in the hands of successive water authorities, but was identified as surplus to requirements and put up for auction in November 2004, despite objections from the Scottish National Party. The Rob Roy Way, a long distance footpath from Drymen to Pitlochry, was created in 2002 and named in Rob Roy's honour. Descendants of Rob Roy settled around McGregor, Iowa, United States, and in 1849 it was reported that the original MacGregor seal and signet was owned by Alex McGregor of Iowa. The Scots Gaelic clan seal was inscribed "S' Rioghal Mo Dhream" ("Royal is my race"). The signet was a bloodstone from Loch Lomond, and was sketched by William Williams. In 1878, the football club Kirkintilloch Rob Roy was founded and named in his memory. Early settlers to New Zealand named Roys Peak and Rob Roy Glacier in honour of Rob Roy MacGregor.
Танымал мәдениетте
1723 жылы оның өмірі туралы «The Highland Rogue» атты көркем әңгіме жарық көрді. Роб Рой өз өмірінде-ақ аңызға айналды, ал Бірінші Жорж оны колонияларға жіберуге дайындалып тұрғанда оның қылмыстары үшін кешірім берді. 1817 жылы сэр Уолтер Скотттың «Роб Рой» атты туындысы жарық көргеннен кейін оның даңқы артып, өмірбаяны толықтырылды. Гектор Берлиоз осы кітаптан шабыттанып, увертюра жазды. Уильям Вордсворт Шотландияға сапары барысында «Роб Ройдың қабірі» атты өлең жазды. (1803 жылғы саяхатын оның әпкесі Дороти «Шотландиядағы саяхат естеліктерінде» сипаттаған. Кітап редакторы жерлеу орнын қазіргі орнына ауыстырды.) Оның тарихы фильмдерде де бейімделді, соның ішінде «Роб Рой» (1922) атты нұсқаусыз фильм; «Уолт Дисней Продакшнс» ұсынған «Роб Рой, Хайленд Рог» (1953) фильмі; және 1995 жылы Майкл Кэтон Джонстың режиссерлік еткен, басты рөлде Лиам Нисон ойнаған, Шотландияның таулы аймағында түсірілген «Роб Рой» фильмі. 1995 жылғы «Роб Рой» фильмі сол жылы Дональд Макфарлан Алан Шарптың сценарийі негізінде романға айналдырылды және британдық актер Брайан Кокс оқыған «Nova» қысқартылған аудиокітабына бейімделді. 1894 жылы Нью-Йорктегі «Уолдорф» қонақ үйінің бармені Роберт Рой Макгрегорға арналған композитор Реджинальд Де Ковен мен лирик Гарри Б. Смиттың «Роб Рой» атты опереттасының премьерасы құрметіне «Роб Рой» коктейлін жасады. 2017 жылы Роб Ройдің жаңа мүсіні Абердиннің Питеркултер қаласында орнатылды. Мүсінші ретінде Абердиндегі «Грейс» өнер мектебінің түлегі Дэвид Дж. Митчелл тағайындалды. Мүсін 2017 жылдың 16 қыркүйегінде көпiрде өткен салтанатты шарада ашылды.
The year 1723 saw the publication of a fictionalised account of his life, The Highland Rogue. Rob Roy became a legend in his own lifetime, and George I was moved to issue a pardon for his crimes just as he was about to be transported to the colonies. The publication of Rob Roy, by Sir Walter Scott in 1817, further added to his fame and fleshed out his biography. Hector Berlioz was inspired by the book to compose an overture. William Wordsworth wrote a poem called "Rob Roy's Grave" during a visit to Scotland. (The 1803 tour was documented by his sister Dorothy in Recollections of a Tour Made in Scotland. The editor of the book changed the place of burial to the present location.) Adaptations of his story have also been told in film, including the silent film Rob Roy (1922); the Walt Disney Productions film Rob Roy, the Highland Rogue (1953); and the 1995 film Rob Roy directed by Michael Caton Jones, starring Liam Neeson as the title character, and shot entirely on location in the Scottish Highlands. The 1995 Rob Roy film was also novelized in that year by Donald McFarlan based on the screenplay by Alan Sharp, and adapted to a Nova abridged Audiobook, read by British actor Brian Cox, who also appeared in the film. In 1894, a bartender at the Waldorf Hotel in New York City created the Rob Roy cocktail in honour of the premiere of Rob Roy, an operetta by composer Reginald De Koven and lyricist Harry B. Smith loosely based upon Robert Roy MacGregor. In 2017, a new statue of Rob Roy was commissioned to be installed in Peterculter, Aberdeen. The sculptor appointed was David J. Mitchell, a graduate of Grays School of Art in Aberdeen. The statue was publicly unveiled at a ceremony on the bridge on 16 September 2017.