Галиполи түбегіне амфибиялық шабуыл

Галиполи шабуылы: 1915 жылғы Бірінші дүниежүзілік соғыста британ және француз әскерлерінің Дарданелл бұғазы үшін болған теңізден шабуылы туралы мақала.

40 мин оқу

100%

Дереккөз: Landing at Cape Helles — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Галлиполи түбегіне десант (Seddülbahir Çıkarması) – Ұлыбритания және Франция күштерінің 1915 жылғы 25 сәуірде Галлиполи түбегіне жасаған десанты. Бұл шабуылдың басты бағыты – түбек табанындағы Хеллес аймағы болды. Корольдік теңіз күштерінің артиллериялық қолдауымен 29-дивизия бірінші күні түбек бойымен шабуылға өтуі және Ачи Баба биіктігін басып алуы тиіс еді. Британдықтар содан кейін Дарданелл бұғазын қорғаған бекіністерді жаулауды жоспарлады. Корольдік теңіз-жаяу әскері дивизиясы Булаирде маскировкалық десант жасады, ал таң атпай тұрып, австралиялық және жаңазеландиялық әскер корпусы Анзак шығанағында, Габа-Тепеде шынайы десант жасады; француз күштері Азия жағалауындағы Кум-Каледе көңіл аудару мақсатында десант жасады. Түн құрған соң, француздар Бесика шығанағында тағы бір демонстрациялық шара өткізді. Хеллес десантын британдық командир генерал-майор Эйлмер Хантер Уэстон тиімсіз басқарды. V және W жағалаулары, қорғаныс нашар болғанына қарамастан, қан төгіске айналды, ал басқа жерлердегі жеңіл десанттар тиімді пайдаланылмады. Британдықтар бекініп қалуға қол жеткізгенімен, олардың жоспарлары күйреп қалды. Екі ай бойы британдықтар алғашқы күндік мақсаттарына жету үшін қымбатқа түсетін шайқастар жүргізді, бірақ Осман әскерлерінен жеңіліске ұшырады.

Османдық дамуы

20 ғасырдың басында Осман империясы Еуропаның ауру адамы деп аталды. Бір ғасырлық құлдыраудан кейін саяси тұрақсыздық, әскери жеңілістер және азаматтық қақтығыстар оны әлсіреткен еді. 1908 жылы билікті «Жас түріктер» деп танылған жас офицерлер тобы басып алды, олар Мехмед V-ті сұлтан ретінде номиналды басшы етіп тағайындады. Жаңа үкімет саяси және экономикалық жүйені жаңғырту және империяның ұлттық ерекшеліктерін қайта анықтау үшін реформалар бағдарламасын іске қосты. Германия маңызды инвестициялар жасады, ал оның дипломаттары бұрын аймақтағы басым күш болған Ұлыбритания есебінен ықпалын арттырды. Неміс офицерлері армияны оқытуға және қайта жарақтандыруға көмектесті. Осы қолдауға қарамастан, империяның экономикалық ресурстары Бірінші және Екінші Балқан соғыстарының шығындарынан сарқылды, ал Франция, Ұлыбритания және Германия қаржылық көмек ұсынды. Берлиндегі бұрынғы Осман әскери атташесі Энвер Пашаның ықпалындағы Германияға жақын фракция Осман кабинетіндегі Ұлыбританияға жақын көпшілікке қарсы тұрып, Германиямен жақынырақ қарым-қатынас орнатуға тырысты. 1913 жылдың желтоқсанында немістер генерал Отто Лиман фон Сандерс басқаратын әскери миссияны Константинопольге жіберді. Осман империясының географиялық орны оның Еуропа соғысы кезінде бейтараптығын Ресей, Франция және Ұлыбритания үшін маңызды мәселе етті. 1914 жылғы шілде дағдарысы кезінде неміс дипломаттары Ресейге қарсы одақ құруды және Кавказ, Солтүстік-Батыс Иран және Каспий теңізі маңындағы аумақтарды иеленуді ұсынды. Ұлыбритания елшісі 18 тамызға дейін демалысқа кеткендіктен, Кабинеттегі Ұлыбритания фракциясы оқшауланды. Еуропадағы дағдарыс күшейген сайын, Осман саясаты Ұлыбританияның соғысқа кіруі мүмкін екенін білмей, аумақтық тұтастығының кепілін алу және ықтимал артықшылықтарға қол жеткізу болды. 1914 жылдың 30 шілдесінде, Еуропадағы соғыс басталғаннан кейін екі күн өткен соң, Осман басшылары Ресейге қарсы құпия Осман-Германиялық одақ құруға келісті, бірақ бұл оларды әскери қимылдарға түсірмейтін еді. 2 тамызда Ұлыбритания Осман Әскери-теңіз күштері үшін Ұлыбритания кеме жасаушылықтарында салынып жатқан екі заманауи линкорды – «Сұлтан Осман I» және «Решадие» линкорларын тәркіледі, бұл Константинопольдегі Ұлыбритания тараптастарының наразылығын тудырды, тіпті бейтарап болған жағдайда өтемақы ұсынылса да. Екі империя арасындағы дипломатиялық қарым-қатынас шиеленіскен кезде Германия Осман Әскери-теңіз күштеріне екі крейсерді алмастыру ретінде ұсынды. Одақтастар «Гобен» мен «Бреслау» кемелерін қуып жете алмады, себебі Осман үкіметі Дарданеллді олардың Константинопольге өтуіне рұқсат берді, халықаралық құқық бойынша бейтарап ел ретінде әскери кемелердің өтуін тоқтатуға міндетті болса да. Қыркүйек айында 1912 жылы адмирал Артур Лимпус басқарған Ұлыбританияның Османға жасаған теңіз миссиясы қайтарылып алынды, себебі Осман империясы жақын арада соғысқа кіретіні анық болды, ал Осман Әскери-теңіз күштерінің басқаруын Императорлық Германия Әскери-теңіз күштерінің контр-адмиралы Вильгельм Сухон қабылдады. 27 қыркүйекте Дарданелл бекінісінің неміс қолбасшысы біржақты түрде өтуді жапты, бұл Осман империясының Германияға жақындығы туралы әсерді күшейтті. Неміс теңіз күштерінің күші және Германия армиясының Еуропадағы табысы Осман үкіметіндегі Германия тараптастарына Ресейге соғыс жариялауға жеткілікті ықпал берді. 27 қазанда «Гобен» мен «Бреслау» кемелері, Осман әскери-теңіз крейсерлері «Явуз Сұлтан Селим» және «Мидилли» болып қайта аталғаннан кейін, Қара теңізге шығып, Одесса портын бомбалады және бірнеше ресейлік кемені батырды. Османдықтар одақтастардың неміс миссияларын шығарып тастау талабын қабылдамады және 1914 жылдың 31 қазанында Орталық державалар жағында соғысқа ресми түрде кірді. Ресей 2 қарашада Түркияға соғыс жариялады, келесі күні Ұлыбритания елшісі Константинопольден кетіп, Дарданеллдегі Ұлыбритания теңіз эскадрильясы Кум Кале және Седдулбахирдегі сыртқы бекіністерді бомбалады. Бір снаряд оқ-дәрі қоймасына тиіп, оқтарын жарып, 86 сарбазды өлтірді. Ұлыбритания мен Франция 5 қарашада соғыс жариялады, ал Осман империясы сол айдың соңында джихад (қасиетті соғыс) жариялады, бұдан кейін бұрынғы түрік провинцияларын қайтарып алу үшін орыстарға қарсы Кавказ науқанын бастады. Сондай-ақ, Персия шығанағындағы мұнай нысандарын басып алу үшін Ұлыбританияның қонуынан кейін Месопотамияда шайқастар басталды. Османдықтар 1915 жылдың басында Мысырға шабуыл жасауға, Суэц каналын басып алуға және Ұлыбританияның Үндістаны мен Алыс Шығысына дейінгі Жерорта теңізі жолын үзуге дайындалды.

At the beginning of the 20th century, the Ottoman Empire was called the sick man of Europe; weakened by political instability, military defeat and civil strife following a century of decline. Power had been seized in 1908 by a group of young officers, known as the Young Turks, who installed Mehmed V as a figurehead Sultan. The new regime implemented a program of reform to modernise the political and economic system and redefine the national character of the empire. Germany provided significant investment and its diplomats gained more influence at British expense, previously the predominant power in the region and German officers assisted in training and re equipping the army. Despite this support, the economic resources of the empire were depleted by the cost of the First and Second Balkan Wars and the French, British and Germans offered financial aid. A pro German faction influenced by Enver Pasha, the former Ottoman military attaché in Berlin, opposed the pro British majority in the Ottoman cabinet and tried to secure closer relations with Germany. In December 1913, the Germans sent a military mission to Constantinople, headed by General Otto Liman von Sanders. The geographic position of the Ottoman Empire meant that its neutrality in the event of a European war was of significant interest to Russia, France and Britain. During the July Crisis in 1914, German diplomats offered an anti Russian alliance and territorial gains in Caucasia, north west Iran and Trans Caspia. The pro British faction in the Cabinet was isolated, due to the British ambassador taking leave until 18 August. As the crisis deepened in Europe, Ottoman policy was to obtain a guarantee of territorial integrity and potential advantages, unaware that the British might enter a European war. On 30 July 1914, two days after the outbreak of the war in Europe, the Ottoman leaders agreed to form the Ottoman German Alliance in secret against Russia, although it did not require them to undertake military action. On 2 August, the British requisitioned two modern battleships, Ottoman battleship Sultân Osmân ı Evvel and Ottoman battleship Reşadiye which were being built for the Ottoman Navy in British shipyards, alienating supporters of the British in Constantinople, despite the offer of compensation if they remained neutral. During the strained diplomatic relations between the two empires, the German government offered two cruisers, and to the Ottoman navy as replacements. The Allies conducted the Pursuit of Goeben and Breslau which escaped, when the Ottoman government opened the Dardanelles to allow them to sail to Constantinople, despite being required under international law, as a neutral party, to block military shipping. In September, the British naval mission to the Ottomans, which had been established in 1912 under Admiral Arthur Limpus, was recalled as it appeared that the Ottomans would soon enter the war and command of the Ottoman navy was taken over by Rear Admiral Wilhelm Souchon of the Imperial German Navy. On 27 September, the German commander of the Dardanelles fortifications unilaterally ordered the passage to be closed, adding to the impression that the Ottomans were pro German. The German naval presence and the success of German armies in Europe, gave the pro German faction in the Ottoman government enough influence to declare war on Russia. On 27 October, Goeben and Breslau, having been renamed Ottoman battlecruiser Yavûz Sultân Selîm and Ottoman cruiser Midilli, sortied into the Black Sea, bombarded the port of Odessa and sank several Russian ships. The Ottomans refused an Allied demand to expel the German missions and on 31 October 1914, formally entered the war on the side of the Central Powers. Russia declared war on Turkey on 2 November, the next day the British ambassador left Constantinople and a British naval squadron off the Dardanelles bombarded the outer forts at Kum Kale and Seddulbahir. A shell hit a magazine, knocked the guns off their mounts and killed 86 soldiers. Britain and France declared war on 5 November and the Ottomans declared a jihad (holy war) later that month, beginning the Caucasus Campaign against the Russians, to regain former Turkish provinces. Fighting also began in Mesopotamia, following a British landing to occupy the oil facilities in the Persian Gulf. The Ottomans prepared to attack Egypt in early 1915, to occupy the Suez Canal and cut the Mediterranean route to British India and the Far East.

Достасқандар стратегиясы және Дарданеллдер

1914 жылдың соңына қарай Францияда теңізге шабуылдау, маневрлік соғыс аяқталды және швейцариялық шекарадан Англия арнасына дейін қазбалар салынды. Германия империясы мен Австрия-Мажарстан батыста Ұлыбритания мен Франция, ал шығыста Ресей арасындағы құрлық арқылы сауда жолдарын жапты. Арктикадағы Ақ теңіз және Қашық Шығыстағы Охот теңізі қыста мұзға тоңды және Шығыс майданнан шалқары орналасқан. Балтық теңізін Императорлық неміс теңіз флоты (Kaiserliche Marine) блокадалады, ал Қара теңізге Дарданелл бұғазы арқылы кіруді Осман империясы бақылады. Империя бейтарап күйде болғандықтан Ресеймен сауда жалғасты, бірақ Осман соғысқа кірер алдында бұғаз жабылды және қараша айында су жолына миналар орнатыла бастады. Аристид Бриан қараша айында Осман империясына шабуыл жасау туралы ұсыныс жасады, бірақ ол қабылданбады, сондай-ақ британдықтардың Осман империясын одақтастар тарапына қосылу үшін сатып алу әрекеттері де сәтсіз аяқталды. Сол айдың соңында Адмиралтействоның бірінші лорды Уинстон Черчилль Осман әскерлерінің күші туралы дұрыс емес хабарларға сүйене отырып, Дарданеллге теңіз шабуылын ұсынды. Черчилль Дарданеллге қарсы операция үшін Германияның ашық теңіз флотына қарсы қолдануға жарамсыз ескірген соғыс кемелерін көптеп пайдалануды және армиядан шағын оккупациялық күш беруді қалаған. Османдықтарға шабуыл жасау арқылы Болгария мен Грекияның бұрынғы Осман территорияларын да одақтастар тарапына соғысқа тартуға үміттенді. 1915 жылдың 2 қаңтарында Ресейдің Ұлы князі Николай Осман әскерлерінің Кавказда шабуыл жасап жатқанына байланысты Ұлыбританиядан көмек сұрады. Кавказ майданынан әскерлерді ауыстыру үшін Дарданеллде әскери-теңіз көрсетілімін жоспарлау басталды.

Осман қорғаныс дайындықтары

Дарданеллдегі теңіз операциялары 18 наурызда теңіз күштерінің жолдар арқылы өту әрекетінің сәтсіз аяқталуымен бітті, оның кезінде үш линкор батып, төрт ірі кеме Азия жағалауында орналастырылған теңіз миналарынан ауыр зақымдар алды. Теңіз күштеріне соқпақтар мен батареяларды бейтараптандыруға көмектесу үшін десантқа дайындық басталды, бірақ Египеттегі дайындықтар жасырын қалмады, тіпті француз командирі Александрия газетімен сұхбатта осы туралы айтты. 24 наурызда Осман әскери министрі Энвер-паша Дарданелл аймағындағы әскери күштерді маршал Отто Лиман фон Сандерс пен 5-ші армия штабының басшылығымен біріктірді. Галлиполиға келген соң Лиман жарым аралдағы гарнизондарды шоғырландыруды бұйырды, ал 5-ші және 7-ші дивизиялар Булаирге көшірілді. 9-шы дивизия жарым аралының оңтүстік бөлігінде Сувла шығанағынан Седд-эль-Бахрға дейін орналастырылды, ал 11-ші дивизия Азия жағалауын қорғады (3-ші дивизия кейіннен күшейту ретінде жіберілді). Бохали маңында 19-шы дивизия 5-ші армия штабының басшылығымен резервте орналасты, жағдайға байланысты Булаир, Габа-Тепе немесе Азия жағына жылжуға дайын болды. Лиман үш қорғаныс аймағындағы дивизиялардың мобильді қорғаныс тактикасын қолдауды, жағалауды үздіксіз қорғаныспен күзетуге тырысудан гөрі маңызды деп атап өтті. Жайлауды жауынгерлік әрекеттерден сақтау үшін, қайта орналастыру түнде жүзеге асырылды, осылайша одақтас әскерлерінің барлау ұшақтарының назарынан қашуға мүмкіндік болды. Полковник Халил Сами Бей басқаратын 9-шы дивизия жаңа қорғаныс схемасына сәйкес күштерін орналастырды, Агиль Дере аузынан Ари Бурнуға дейінгі солтүстік аймақты 27-ші полк пен бірнеше тау артиллериясы, ал Семерли Тепеден Седд-эль-Бахрға дейінгі оңтүстік аймақты 26-шы полк басып алды. 25-ші полк Серафим шаруашылығының жанындағы Килид-Бахр үстіртінде резервте орналастырылды, екі аймақта да қолдау көрсетуге дайын болды. Солтүстік қорғаныс аймағында 27-ші полк командирі подполковник Али Шефик Бей 2-ші батальонды жағалауға, Габа-Тепеде екі 120 мм және екі 150 мм зеңбірекпен орналастырды; 1-ші және 3-ші батальондар Майдос маңында резервте қалды (23 сәуірде бомбалауға дейін, содан кейін Габа-Тепеден 2 км қашықтықтағы аймаққа көшірілді). Оңтүстік қорғаныс аймағында 26-шы полк командирі подполковник Кадри Бей үш батальондық аймақ құрды: Семерли-Тепеден Сары-Тепеге дейінгі солтүстік немесе "Кум-Тепе секторын" 1-ші батальон басып алды, жағалаудағы далалық батареямен және резервтегі екі 150 мм зеңбірегі бар екі ротамен. Орталық "Крития секторында" 2-ші батальон Сары-Тепеден Гулли Равиннің аузына дейін және Седд-эль-Бахрдан Тенкир Дере аузына дейін аумақты қамтыды. Бір рота Эгей теңізі жағалауына, екіншісі Морто шығанағына жақын орналастырылды, ал қалған екеуі Критияның оңтүстік-шығысындағы Канли-Дерде полк штабында резервке орналастырылды. Керевес-Дердің батыс жағалауында 105 мм гаубица батареясы жолдарды бақылады. Оңтүстік "Седд-эль-Бахр секторы" Гулли жағалауынан Седд-эль-Бахрға дейін созылып, 3-ші батальон мен жағалау қорғанысында жұмыс істейтін инженерлер ротасымен қоршалды. Бір рота W жағасын күзетті, бір рота Сэдд-эль-Бахрда төрт Maxim пулеметімен V жағасына қарап тұрған биік жерде орналасты, ал екі рота Морто шығанағының солтүстік-батысындағы төмендікте резервте болды; он екі сарбаз X жағасын бақылады. Британдықтар ірі десанттар жасайтын үш жағажайда екі жаяу әскер ротасы және 4-6 пулемет, екі жаяу әскер және бір инженерлік рота резервте болды. Азия жағалауында 3-ші дивизияның Трояға жақын жерде екі полкі және Кум-Каледен Йени-Шехрге дейінгі бір полкі болды; 11-ші дивизия Езинге жақын жерде резервте тұрды, Бесика шығанағының екі жағында да жасақтар болды.

The naval operations in the Dardanelles ended with the failure on 18 March, to push a naval force through the straits, during which three battleships were sunk and four capital ships were severely damaged by naval mines laid along the Asiatic shore. Preparations began for a landing to help the navy neutralise the forts and batteries guarding the straits but the preparations in Egypt were not concealed, the French commander even spoke of it in an interview with an Alexandria newspaper. On 24 March, Enver Pasha the Ottoman Minister of War unified the military forces around the Dardanelles, under the command of Marshal Otto Liman von Sanders and the Fifth Army headquarters. On arrival at Gallipoli, Liman ordered that the garrisons in the peninsula be concentrated and the 5th and 7th divisions were moved to Bulair. The 9th Division was deployed in the southern part of the peninsula, from Suvla Bay to Sedd el Bahr and the 11th Division garrisoned the Asiatic shore (the 3rd Division was sent later as a reinforcement). Near Boghali, the 19th Division was stationed as a reserve, under the command of the 5th Army headquarters, ready to move to Bulair, Gaba Tepe or the Asiatic side according to developments. Liman emphasised a policy of mobile defence by the divisions in the three defensive areas, rather than persist with the attempt to guard the coast with continuous defences and the redeployment was carried out by night, to evade scrutiny by Allied reconnaissance aircraft. The 9th Division under Colonel Halil Sami Bey, deployed its forces according to the new defence scheme, creating a northern zone from the mouth of Aghyl Dere, north of Ari Burnu to Semerly Tepe, occupied by the 27th Regiment and some mountain artillery and a southern zone from Semerly Tepe to Sedd el Bahr, garrisoned by the 26th Regiment. The 25th Regiment was placed in reserve on the Kilid Bahr plateau near Serafim Farm, able to intervene in either zone. In the northern defence zone, the 27th Regiment commander Lieutenant Colonel Ali Chefik Bey put the 2nd Battalion on the coast, with two 120 mm guns at Gaba Tepe and two 150 mm guns further inland; the 1st and 3rd battalions were held in reserve near Maidos (until bombed on 23 April, after which they were moved to an area within 1.5 mile (2 km) of Gaba Tepe). In the southern defence zone, Lieutenant Colonel Kadri Bey the 26th Regiment commander, created three battalion areas, a northern or "Kum Tepe sector" from Semerly Tepe to Sari Tepe occupied by the 1st Battalion, with three companies supported by a field battery on the coast and a company in reserve, with two 150 mm guns south of Gaba Tepe. In the central "Krithia sector", the 2nd Battalion covered the area from Sari Tepe, to the mouth of Gully Ravine and from Sedd el Bahr to the mouth of Tenkir Dere. One company was placed on the Aegean coast and one near Morto Bay, the other two were put in reserve at Kanli Dere, south east of Krithia at the regimental headquarters. On the west bank of Kereves Dere, a battery of 105 mm howitzers commanded the Straits. The southern "Sedd el Bahr sector", ran from Gully Beach to Sedd el Bahr and was garrisoned by the 3rd Battalion and a company of engineers which were working on the beach defences. One company guarded W Beach, a company was placed at Sedd el Bahr with four Maxim guns on high ground overlooking V Beach and two companies were in reserve on low ground north west of Morto Bay; twelve men watched X Beach. At the three beaches where the British were to make large landings, there were two infantry companies and 4–6 machine guns, with two infantry and one engineer company in reserve. On the Asiatic shore, the 3rd Division had two regiments near Troy and one from Kum Kale to Yeni Shehr; the 11th Division lay in reserve near Ezine, with detachments on either side of Besika Bay.

Достасқандардың жоспары

Әскери операцияның мақсаты – теңіз флотына, Желілістің еуропалық жағындағы Осман бекіністерін арттан шауып алып, Азия жағындағы бекіністерді бақылауға мүмкіндік беретін стратегиялық позицияны алу арқылы, оларға Желілістің басып алуына көмектесу болды. Басты нысана – Килитбахир үстіртіндегі Осман бекіністерін қамтитын және Майдос пен Соғанлы Дере арасында, жартылай аралдың еніне жуық жартышеңбер пішінде орналасқан алаң еді. Үстірт Килитбахирден батысқа қарай шамамен 6 километрге созылып, ең кең жерінде 3 километрге жететін және биік болды. Османдықтар үстіртті нығайтып, сым торларын керіп, бекіністерін Какма Даг жотасына дейін оңтүстікке және Габа Тепеге дейін солтүстікке қарай кеңейтіп, жарым аралдың ені 8 километр болатын қорғаныс шебін құрды, бұл шеп оңтүстік-батыстағы Килия жазығын бақылауға мүмкіндік берді. Жерорта теңізі экспедициялық корпусының (MEF) қолбасшысы генерал сэр Ян Гамильтон екі бағытта шабуыл жасауды және екі көңіл аудару операциясын жүргізуді шешті. Анзак корпусы Габа Тепе мен Балықшы үйі арасында күтпеген шабуыл жасауға тиіс болды, ал жауынгерлік қолдау күштері таң атқанға дейін, алдын ала артиллериялық оқ жаудырғансыз қонуға тиіс еді. Сол жақ фланды бекіткеннен кейін, күштер Майдосқа қарай шығысқа қарай жылжуы керек еді, осылайша оңтүстіктегі гарнизондармен Османдық байланысын үзуге болады. Галлиполи түбегінде, Кейп Хеллестің екі жағында, теңіз күштері үш жағынан қолдау көрсете алатын жерде, 86-шы бригаданың және қосымша бөлімдердің жауынгерлік қолдау күштері жағажайға қонуға және оны бақылауға тиіс болды, содан кейін негізгі күштер бірінші күндік мақсаттарға – Крития ауылы мен Ачи Баба төбесіне қарай жылжуға тиіс еді. Қону үшін шығыстан (бұғазда ішінде) батысқа (Эгей теңізі жағалауында) қарай S, V, W, X және Y жағажайлары таңдалып алынды. V және W жағажайлары Кейп Хеллестің екі жағында орналасқан жарты аралдың ұшындағы негізгі қону орындары болды. Анзактардың қонуынан солтүстікке қарай Булаирде көңіл аудару операциясы жүргізілуге тиіс болды. Корольдік теңіз дивизиясы (RND), екі батальонды алып қалғаннан кейін, жарты аралдың ең тар жерінде демонстрация жасауға тиіс болды, бұл Османдықтарды негізгі шабуыл кезінде аймақта күштерін ұстап тұруға итермелеу үшін жасалды. Теңіз күштерінің кемелері Булаир қорғанысын күні бойы бомбалауға тиіс болды, ал бір кеме көліктік кемелердің көрінуімен жақын маңайда барлау жүргізуге тиіс болды. Кейп Хеллес маңындағы қонулардың оңтүстігінде, Азия жағалауындағы Кум Каледе, Corps expéditionnaire d'Orient француз полкі 29-шы дивизиямен бірдей уақытта Кейп Хеллесте қонуға тиіс болды, бұл Азия жағалауындағы Османдық артиллериясының назарын аудару, Османдық басшылығын шатастыру және Азиядан Галлиполиге күштерді жіберуді кешіктіру үшін жасалды, содан кейін жарты аралдағы негізгі шабуылға қосылу үшін кері шегінуге тиіс болды. 1905 жылғы Адмиралтействоның баяндамасында аңғарларда су көп екендігі айтылса да, сумен жабдықтауды қамтамасыз ету үшін кең ауқымды дайындықтар жасалды. Сәуір айында Франциядан 4316 қашар мен 2000 арбамен 9-шы муль корпусы келді, ал Египетте Палестинадан келген еврей орыс эмигранттарынан Сион муль корпусы құрылды. Су тасымалдау құралдарының қажеттілігі соншалықты шұғыл болды, сондықтан сәуірдің ортасында, жабдықтарының жетіспеушілігіне қарамастан, Сион муль корпусын дереу Египеттен жіберу туралы өтініш жіберілді.

The purpose of the military operation was to assist the fleet to force the Straits, by taking from the rear the Ottoman forts on the European side of the Narrows and to obtain a vantage point, from which the forts on the Asiatic side could be dominated. The objective was the Kilitbahir plateau which covered the Ottoman forts in the Narrows and which ran in a semicircle most of the width of the peninsula, between Maidos and Soghanli Dere. The plateau ran from Kilitbahir westwards for about 4 mile (6 km) was about 2 mile (3 km) wide at its broadest point and high. The Ottomans had entrenched and wired the plateau and extended the fortifications south to Kakma Dagh ridge on the Straits and north to Gaba Tepe, forming a defensive line where the peninsula was 5 mile (8 km) wide and which dominated the Kilia plain to the south west. General Sir Ian Hamilton, commander of the MEF chose to make two landings with two diversions. The Anzac Corps would make a surprise landing between Gaba Tepe and Fisherman's Hut, with the covering force landing just before dawn, with no preliminary bombardment. After consolidating the left flank the force was to advance eastwards towards Maidos to cut Ottoman communications with the garrisons further south. On the Gallipoli peninsula on either side of Cape Helles, where the navy could provide support from three sides a covering force of the 86th Brigade and additional units would land and secure the beaches, then the main force would follow up and advance to the first day objectives, the village of Krithia and the hill of Achi Baba. Five beaches were selected for the landing, from east (inside the straits) to west (on the Aegean coast), S, V, W, X and Y beaches. V and W beaches were the main landings at the tip of the peninsula, either side of Cape Helles. To the north of the Anzac landings a diversion was to be mounted at Bulair. The Royal Naval Division (RND) less two battalions, was to make a demonstration at the narrowest point of the peninsula, to induce the Ottomans to retain forces in the area during the main landings. A naval covering force would bombard the Bulair defences all day and one ship would make a close reconnaissance, with the transports visible in the background. To the south of the landings around Cape Helles, on the Asiatic shore at Kum Kale, a French regiment of the Corps expéditionnaire d'Orient would land temporarily at the same time as the 29th Division at Cape Helles, to distract Ottoman artillery on the Asiatic shore, confuse the Ottoman command and delay the dispatch of reinforcements from the Asia to Gallipoli, before withdrawing to join the main landings on the peninsula. Despite the assurance of a 1905 Admiralty report, that water was plentiful in the valleys, extensive preparations were made to maintain an adequate water supply. In April the Indian 9th Mule Corps arrived from France with 4,316 mules and 2,000 carts and in Egypt a Zion Mule Corps was formed from Jewish Russian émigrés from Palestine. The need for means to carry water was considered so urgent that in mid April, a request was forwarded to Egypt for the Zion Mule Corps to be sent immediately, regardless of its lack of equipment.

Әуе операциялары

Корольдік әскери-әуе қызметі (RNAS) ұшақтары, Anzac десантымен бірлесіп, су ұшақтарымен және желкенді шармен жұмыс істеді; No 3 әуе эскадрильясы RNAS 18 ұшағымен Хеллестегі операцияны қолдады. Хеллес және Азиялық жағалауда тұрақты қарауылдар ұшқыштардың күні бойы таңертеңнен бастап үш реттен ұшуын қамтамасыз етті, әрбір ұшқыш үш рет ұшты. Османдық артиллериясы десантқа жауап берген кезде, ұшақ бақылаушылары теңіз артиллериясын бағыттау үшін радио байланыс пайдаланды, бірақ Османдық нысаналардың көптігіне байланысты теңіз артиллериясының күші жеткіліксіз болды, сондықтан бұл сигналдар назарға алынбады. Әскерлер жағаға орналасқаннан кейін, кемелер әуе экипаждарының хабарламаларына жауап берді, олар радио байланыс қабылдай алмайтын кемелерге сигнал беру үшін ракеталар қолданды. Ұшқыштар артиллерияны, лагерьлерді және әскерлерді бомбалауды бастады, фотосуретпен барлау жүргізді және Булаир мен Азиялық жағалауға дейін түкпілді бақылап отырды. Шар таңғы сағат 5:21-де көтерілді, екі бақылаушы әскерлердің жартасқа көтерілгенін көрді, содан кейін Тармақтардағы "Тургут Рейс" соғыс кемесінің бар екенін хабарлады, ол қуылды. Әуедегі бақылаушылардың жұмысын тік, бұталы төбелер мен құмды шатқалдар қиындатты, бірақ олар күні бойы қарауылды сақтап тұрды.

Қаптау күші

V жағасы ұзын және кең, құрлық жағынан қарағанда шамамен 2 метрлік төмен қырат бар. Хельс мүйісі мен Этругрул бекінісі (No. 1) сол жақта, ал ескі Седд-эль-Бахр қамалы (No. 3) теңізден оң жақта, ал 141-ші төбе ішкі жағында орналасқан. Жағажай сымдармен қоршалған және 26-шы полктің 3-ші батальонынан шыққан, төрт «Максим» пулеметімен қаруланған шамамен бір рота сарбаздармен қорғалған. Бірінші болып жағаға 1-ші батальон, Корольдік Дублин фузилерлері түсті, олар кемелердің қайықтарынан тартылған немесе ескекпен жағаға жетті. Қалғандары «Трояндық аттан» түсті, ол – 11 пулеметпен жабдықталған, қайта жабдықталған көмір тасымалдаушы кеме. Сарбаздардың кемеге кіруіне арналған есіктер жасалған, соның арқылы олар пандустар арқылы кемеге көтерілді. Кемеде 2000 сарбаз болды: Корольдік Мюнстер фузилерлерінің 1-ші батальоны, Гэмпшир полкінің (88-ші бригададан) 2-ші батальонынан екі рота және Корольдік Дублин фузилерлерінің бір ротасы. Дублиндіктерді тартқан қайықтар ағысқа байланысты кешікті және таңғы сағат 6:30-да отыз минут кешігіп келді. Бомбалаудан кейін жағалау тіршіліксіз болып көрінді, бірақ қайықтар жағаға жақындағанда, Османдық қорғаушылары атыс ашты. Қамалдағы және бекіністегі қарулар жағалауды тікелей атқылап, қайықтағы көптеген сарбаздарды өлтірді, ал кейбіреулері аман қалғансыз ағысып кетті. Дублиндіктер жағаға жеткенде және жараланғандардың кейбіреулері суға батқанда көптеген жарақаттарға ұшырады. Аман қалғандар жағалаудың шетіндегі қыраттың ар жағында паналады, бірақ көптеген қону қайықтары экипаждарымен бірге жерде қалды. Екі взвод Камбердің оң жақ фланкіне түсті, ал кейбір әскерлер ауылға жетіп, жаудан талқандалып, шашырап кетті. Құрғақ жерге түскен 700 сарбаздың 300-і қаза тауып, қалғандарының көпшілігі жараланды. «Клайд» кемесі сүйрегіштердің алдында жерге тұрып, көмір тасымалдаушы кемені жағаға қосу үшін, жалпақ түбі бар «Арджилл» булы кемесі алдынан жағаға шығып, ағымдық көпір құрды, «Клайд» кемесінің мұрын бөлігіндегі пандустарды жағамен байланыстырды. «Арджилл» солға бұрылып, жағалауға қарай бүйірімен келді. «Клайд» кемесінің капитаны, Эдвард Унвин, үш баржаны (көліктік қайықтарды) оң жағынан жылжыту үшін адамдарды алып шықты. Мунстердің екі ротасы сали порттарынан шығып, мұрын бөлігіндегі пулеметтермен қорғалғаннан кейін пандустар арқылы жағаға жетті, бірақ көптеген сарбаздар оқтан зардап шекті. Кейбір әскерлер жағаға шыға алды, ал басқалары жабдықтарының ауырлығынан суға батып кетті. Таңғы сағат 9:00 шамасында тағы бір рота түсуге тырысты, бірақ бір рота жағаға жеткеннен кейін алғашқы екі взводтың шығындары соншалықты көп болды, қараңғыға дейін әрекет тоқтатылды.

V Beach was long and wide, with a low bank about 5 feet (2 m) high on the landward side. Cape Helles and Fort Etrugrul (Fort No. 1) were on the left and the old Sedd el Bahr castle (Fort No. 3) was on the right looking from the sea; Hill 141 was further inland. The beach had been wired and was defended by about a company of men from the 3rd Battalion of the 26th Regiment, equipped with four Maxim guns. The first ashore was the 1st Battalion, Royal Dublin Fusiliers which landed from ships' boats that were towed or rowed ashore. The rest were landed from a Trojan horse, , a converted collier, which had eleven machine guns on the bow. Sally ports had been cut in the hull to allow the men to embark via gangways. The ship held 2,000 men; the 1st Battalion of the Royal Munster Fusiliers plus two companies of the 2nd Battalion, the Hampshire Regiment (from the 88th Brigade) and one company of the Royal Dublin Fusiliers. The tows containing the Dubliners were delayed by the current and came in thirty minutes late at 6:30 a. m. The shore appeared lifeless following the bombardment but as the boats were about to land, the Ottoman defenders opened fire. Guns in the fort and castle enfiladed the beach and killed many of the men in the boats, some of which drifted away with no survivors. Many more casualties were suffered as the Dubliners waded ashore and some wounded men drowned. The survivors found shelter under the bank on the far side of the beach but most of the landing boats remained grounded with their crews dead around them. Two platoons landed intact on the right flank at the Camber and some troops reached the village, only to be overrun. Of the 700 men in the landing, 300 were killed and many of the rest were wounded. River Clyde grounded just before the tows and to connect the collier to the shore, the steam hopper Argyll, a flat bottomed boat, was to beach ahead of it to provide a floating bridge, connecting the gangplanks in the bow of River Clyde to the beach. Argyll swung out to port and ended up broadside to the beach. The captain of River Clyde, Commander Edward Unwin, led men outside to manhandle three lighters (transport boats) on the starboard side, forward instead. Two companies of Munsters emerged from the sally ports, covered by the machine guns on the bow and moved down the gangways to reach the shore but many were hit by bullets. Some troops managed to get ashore and others were drowned due to the weight of their equipment. Around 9:00 a. m., another company made an attempt to disembark but after one company had got ashore, the casualties to the first two platoons were so great that the effort was suspended until dark.

Негізгі күш

Хантер Уэстон W жағасына қонуды теңізден бақылап тұрды, бірақ таңғы сағат 7:30-да және 7:50-де қонудың сәтті аяқталып жатқаны туралы жаңылыстыратын хабарламалар алды. Сағат 8:30-да Хантер Уэстон бас күшке қонуға бұйрық берді, ал сағат 9:00-де екінші толқын жағалаудан қайтып келетін сүйрегіштерді күтті, бірақ көбісі келмеді. Жарақат алғандар эвакуацияланды және бригадалық генерал Генри Нейпирдің басқаруындағы бірнеше взводтар жағажайға қарай бет алды. Бірінші толқынға тиген апат Хантер Уэстонға әлі белгілі болған жоқ, ол сағат 9:00-де River Clyde-тағы әскерлерге сол қанатқа және W жағажайындағы әскерлерге жылжуға бұйрық берді. Сағат 9:30-да 2-Хэмпшир ротасы кемеден түсуге тырысты, бірақ олардың көпшілігі өткелдерде атып түсірілді және әрекет тоқтатылды. Нейпир мен оның серіктерін тасымалдайтын кеме жағажайға қарай келе жатқанын көрді және River Clyde-қа жанында тоқтауға шақырды, сол жерден Нейпир көптеген адамдарды баржаларда көрді және ең жақын баржаға секірді, олардың өлі екенін білмеді. Нейпир мен оның штабы суға жетіп, ұсталды, ал Нейпир бірнеше минуттан кейін қаза тапты. Сағат 10:21-де қонуды бақылап отырған Гамильтон Хантер Уэстонға V жағажайындағы қонуды тоқтатуға және V жағажайындағы қалған күшті W жағажайына аударуға бұйрық берді. Түстен кейін Queen Elizabeth және басқа да кемелер V жағажайындағы Осман қорғаныстарын бомбалады, бірақ бұл британдықтарға бағытталған атыстың қарқындылығына көп әсер етпеді. River Clyde-тан қонуға жасалған келесі әрекетте, сағат 16:00-де жағаға дейінгі көпір жөнделгеннен кейін, азаған ғана әскер жағалаудан тысқарыға жете алды. Сағат 17:30-да соғыс кемелері ауылды, қырқаның жотасын және бекіністің жоғарғы бөліктерін қайтадан бомбалады; сағат 19:00-де шамамен 120 адам оң қанатқа жылжып, бекініске шабуыл жасады, бірақ Осман автоматтарының атысы шабуылды тойтарды және аман қалғандарды жасырынуға мәжбүр етті. Қараңғы түскеннен кейін River Clyde-тың өткелдерінен өлгендер мен жарақат алғандар тазартылды, бұл сағат 3:00-ге дейін жалғасты. 25-27 сәуірде көмір тасымалдайтын кемедегі хирург аяғына жараланған болса да, 750 адамды емдеді. Түн ортасында Хантер Уэстон 141-ші төбеге шабуыл жасауға бұйрық берді, бірақ Гамильтон штабының екі байланыс офицері түнгі шабуыл мүмкін емес екенін хабарлады; құрлықтағы әскерлер Albion бомбалауынан кейін таңғы сағат 5:00-де шабуыл жасау үшін үш топқа бөлінді. Осман қорғаушылары дайын позициялардан соғысу артықшылығына ие болды, сондай-ақ кемелерден күтпеген немесе дәл атыс қолдауы болмады, бірақ байланыс мәселелеріне тап болды және артиллерия жағажайдан тысқары екенін анықтады. 26-шы полк 3-ші батальонының командирі майор Махмут уақыт өте келе қону орнын таба алмады. 25-ші полк күшейткіштерді сұрағаннан кейін 26 сәуірде таңғы сағат 1:00-ге дейін жауап келмеді. Плутон командирі Абдул Рахман көптеген жарақаттар туралы хабарлады. Сағат 15:00-де форттағы Осман әскері және сержант Яха басқаратын қанаттағы әскерлер кері шегінуге мәжбүр болды. Батальон өзінің жартысын жоғалтты, ал аман қалғандардың көбісі келесі күні S жағажайындағы әскерлер қанатын айналып өткен кезде рухтан түсті. Осман әскері Кирт және Кандилер өзендерінің арналарымен жылдам шегінді, шамамен жетпіс жаралы әскерді тастап кетті. Екінші қорғаныс желісінде жиналу әрекеті сәтсіз аяқталды және аман қалғандар кешке қарай Критияға қайта шегінді. 27 сәуірге дейін жағалауды қорғаушылар 575 адамды жоғалтты.

Hunter Weston had watched the landings on W Beach from offshore but received misleading reports at 7:30 and 7:50 a. m. that the landings were succeeding. At 8:30 a. m. Hunter Weston instructed the main force to land and at 9:00 the second wave waited for the tows to return from the shore, although few arrived. Wounded were removed and several platoons under Brigadier General Henry Napier sailed towards the beach. The calamity which had befallen the first wave was still unknown to Hunter Weston, who at 9:00 a. m. had ordered the troops on River Clyde to move towards the left flank and the troops on W Beach. At 9:30 a. m. a company of the 2nd Hampshire tried to disembark but most were shot down on the gangways and the attempt was suspended. The vessel carrying Napier and his party was seen heading towards the beach and was called alongside River Clyde, from where Napier saw many men on the lighters in front of the collier and jumped onto the nearest, unaware that the men were dead. Napier and his staff reached the hopper, were pinned down and Napier was killed a few minutes later. At 10:21 a. m. Hamilton, who had been watching the landing from , instructed Hunter Weston to suspend the landing at V Beach and divert the rest of the V Beach force to W Beach. During the afternoon Queen Elizabeth, and bombarded the Ottoman defences on V Beach, which had little effect on the volume of fire directed at the British. During another attempt to land from River Clyde, when the bridge to the shore had been repaired at 4:00 p. m., few troops managed to reach the ledge beyond the beach. At 5:30 p. m. the battleships resumed the bombardment on the village, the crest of the ridge and the upper works of the fort; at 7:00 p. m. about 120 men moved to the right flank and attacked the fort, where an Ottoman machine gun crew repulsed the attack and forced the survivors back under cover. After dark the gangways of River Clyde were cleared of dead and wounded, which took until 3:00 a. m. A surgeon on board the collier treated 750 men from 25–27 April despite being wounded in the foot. Around midnight, Hunter Weston sent orders to attack Hill 141 but two liaison officers from Hamilton's staff reported that a night attack was impossible; onshore the troops were organised into three parties to attack at 5:00 a. m. after a bombardment by Albion. The Ottoman defenders had an advantage in fighting from prepared positions, in the absence of surprise or accurate covering fire from the ships but experienced problems with communication and found that the artillery was out of range of the beach. Major Mahmut, the commander of the 3rd Battalion, 26th Regiment, could not find the position of the landing for some time in the confusion. Calls for reinforcements from the 25th Regiment were not met until 1:00 a. m. on 26 April. A platoon commander Abdul Rahman, reported many casualties and at 3:00 p. m. the Ottomans at the fort and on the flank under Sergeant Yaha were forced back. The battalion lost half of its men and the morale of many of the survivors collapsed next day when outflanked by the troops on S Beach. The Ottomans retired rapidly up the Kirte and Kandilere river beds, abandoning about seventy wounded men. Attempts to rally on the second line of defence failed and the survivors fell back to a line from Krithia in the late afternoon. By 27 April the beach defenders had lost 575 casualties.

Қаптау күші

W Beach – Хельс мүйісінің солтүстік-батысында, Теке Бурнудан оңтүстікке қарай орналасқан жағалау. Жағажайды 26-шы полк 3-ші батальонының жаяу әскер ротасы қорғады, оның ұзындығы шамамен және ені болды. Шеттерінде тік жартастар, ал ортасында құмды дөңдерден өтетін, теңізге көрінісі бар қырқаға дейін салыстырмалы түрде оңай жол болды. Османдықтар жағажайды миналап, кең ауқымды тікенекті сым тораптарын орнатты, оның ішінде жағалау бойында және жағадан бірнеше метр қашықтықта судың астындағы сымдар бар еді. Биік жердегі орлар жағажайға қарап тұрды, ал екі пулемет жартастарға жасырын орналастырылып, сымды флангадан атқылап жауып тұрды. Жағажайдың ортасынан тысқары жатқан қырқа солтүстік-шығыста және оңтүстік-батыстағы биік жердегі бекіністермен бақыланатын, ал 138-ші төбеге жақын екі редуттың бірі кеңінен сыммен жабылған және көрінетін жабыны жоқ етектенген жерлердің артында орналасқан. Тағы бір тікенекті сым торабы оңтүстік редуттан маякқа жақын жартастарға дейін созылып, W Beach-тен V Beach-ке қарай шабуылды тоқтатты. Ланкашир фузилерлерінің 1-ші батальоны «Эвриал» крейсері мен жағалауда позиция алған линкорға мінгізілді. Әскерлер шамамен сағат 4:00-де отыз екі қайыққа ауысты, ал «Эвриал» таңғы сағат 5:00-де жағажайға жақындады. Бір сағаттан кейін «Эвриалдан» шыққан алты буксир, аралықпен қатар, «Имплакаблдан» шыққан буксирлер сол жаққа қарай жүзіп кетті. Буксирлер жағажайға жеткенде, олар босатылып, қайықтағы теңізшілер ескек айдап жүзіп кетті. Жағалау тыныш болды, бірақ алғашқы қайық қонғанда, Османдықтардың ұсақ қарулары британдықтарды шауып, көптеген жарақаттарға себеп болды. «Эвриал» мен линкор британдықтар жағаға түсер алдынан он минут бұрын бомбалауды тоқтатты, және Османдық жаяу әскері жасырынған жерлерінен шыға алды. Аман қалғандар қайықтан секіріп, жағаға жүгіруге тырысты, бірақ көбісі терең суға секіріп, жабдықтарының салмағынан батып кетті. Алдын ала бомбалау жағалаудағы сымды кесіп тастамады, ал аман қалған фузилерлер сымды кесіп немесе астынан өтуге тырысқанда үш жағынан атылды. Көзі куәгер болған біреу кейін былай деп жазды:

W Beach lay on the coast to the north west of Cape Helles, just south of Tekke Burnu, the site of a small gully. An infantry company from the 3rd Battalion of the 26th Regiment defended the beach, which was about long and from wide, with steep cliffs at the ends and a relatively easy approach over sand dunes in the centre, to a ridge with a view of the sea. The Ottomans had mined the beach and laid extensive barbed wire entanglements, including one along the shore and trip wires just under the surface of the water, a few yards offshore. Trenches on the high ground overlooked the beach and two machine guns were hidden in the cliffs, to cover the wire in enfilade. The ridge beyond the centre of the beach was commanded by entrenchments on higher ground to the north east and south west and away lay one of two redoubts close to Hill 138, both extensively wired and behind slopes with no cover. Another barbed wire entanglement ran from the southern redoubt to the cliffs near a lighthouse which blocked an advance from W Beach towards V Beach. The 1st Battalion of the Lancashire Fusiliers were embarked in the cruiser Euryalus and the battleship , which took up positions off the beach. The troops transferred to thirty two cutters at about 4:00 a. m. and Euryalus closed in on the beach at around 5:00 a. m. An hour later, the six tows from Euryalus sailed towards the shore, in line abreast at intervals, the tows from Implacable to the left. As the tows reached to within of the shore they were cast off and the sailors in the cutters began to row. The shore had been silent but as the first boat landed, Ottoman small arms fire swept the British and caused many casualties. Euryalus and lifted their bombardment ten minutes before the British landed and the Ottoman infantry had been able to emerge from cover. The survivors jumped from the cutters and tried to rush ashore but many leapt into deep water and sank under the weight of their equipment. The preliminary bombardment had not cut the wire along the shore and the surviving Fusiliers were fired on from three sides as they cut the wire or crawled underneath. A witness later wrote:

Фузилерлердің шағын топтары тораптан өтіп, жағалаудың артындағы құмдықтарға жетіп, одан әрі жатқан орларды басып алды. «Имплакаблдан» шыққан кейбір буксирлер шығанақтың солтүстік жағына бұрылып, қарсылықсыз жерге қонды. Кішкентай топ жартасқа өрлеп, жоғарғы жақтағы орды басып алды, Османдықтардың қарсы шабуылын тойтарды, содан кейін жағалаудың солтүстік жағында Осман әскерлерімен күресті. Негізгі қонуға қарсы Османдықтардың ұсақ қаруларының атысы жағадан келген ауыр снарядтармен соққы алғаннан кейін азая бастады; фузилерлер сым арқылы көбірек жолдар жасап, жағалаудың оңтүстік шетіндегі жартасқа шабуыл жасады. Кеме күзетшілері жартастың үстіндегі орларды көре алды, ал британдықтар шабуыл жасағанда кемелер...

Таңертеңгі сағат 7:15-ке қарай британдықтар сол аймақтың бақылануын Османдықтарға беруге жеткілікті ішкі жерге енген еді. Солтүстік флангда бригада генерал-майор Харе және Османдық қорғанысын солтүстікке қарай айналып өткен басқалар X Beach-ке қарай жылды, бірақ 114-ші төбеден атылғаннан кейін Харе жараланды. Екінші толқын шамамен сағат 7:30-да аз шығынмен қонып, бірінші толқынның аман қалғандарымен 138-ші төбеге шабуыл жасауға дайындалды. Дұрыс емес картаның кешігуіне себеп болды, өйткені 138-ші төбе оңтүстік-батыста тағы бір қырқасы бар екені анықталды, оның үстінде тағы бір редут орналасқан. Құн түсіру кезінде компастар, бинокльдер мен сағаттар ылғалданды, бұл жағдайды одан әрі уасытатты. Екі топ редуттарға шабуыл жасады, бірақ сол жақтан әскерлер жағажайдан 114-ші төбені көздейтін сағаға дейін шайқасты, ол да X Beach-тен шабуылға түсті. W Beach маңында тұтқындалған Османдық әскерлері Критиядан оңтүстікке қарай тек бір дивизия ғана бар екенін хабарлады.

Негізгі күш

Сағат 8:30-да Хантер Уэстон негізгі күштерге жағаға түсуге бұйрық берді және V жағажайына бағытталған әскерлердің бір бөлігін W жағажайына күшейте отырып, қайта бағыттады. Олар сағат 9:00-де және 10:21-де келді. Гамильтон V жағажайына бағытталған күштерді W жағажайына қайта бағыттауға бұйрық берді. Жағажайға жақындағанда, алыс қашықтықтан оқ жаудырып, алғашқы күшейте келген әскерлер көп шығынға ұшырады, бірақ кейін жартастардың артында жасырынып, Ланкашир фузилерлерінің қанаттары арасында жағаға түсіп, орналасты. Сол қанаттағы фузилерлер сағат 11:30-ға қарай X жағажайынан келген күштермен байланыс орнатып, 114-ші төбені толығымен басып алды. Оң қанаттағы күштер 138-ші төбеге жетуге тырысты, бірақ төбеге дейін жетпей, ортада тоқтатылды. Тағы бір батальон жағаға түскеннен кейін және Swiftsure мен Euryalus кемелері аймақты бомбалағаннан кейін тағы бір шабуыл жасалды. Бірінші бекініс сағат 15:00-де басып алынды, содан кейін тікенді сымдардан қиын өтіп, екінші бекініс қарсылықсыз және гарнизон шегінісінен кейін аз шығынмен басып алынды. Екі бекіністің түсуі жағажайға жақын орналасқан күштерге V жағажайына қарай жылжуға мүмкіндік берді, бірақ олар тағы да сымдарға кезікті. Күштер оны кесіп өтуге тырысты, бірақ аспанда көрініп, атып түсірілді. Queen Elizabeth және Albion кемелеріндегі бақылаушылар, 2 шақырым қашықтықтағы оқиғаны жағадағы жағдайды білмегендіктен, атыс ашуға мүмкіндіксіздік танытты. Бір сағаттан кейін сымдар кесілді, бірақ күштер тағы да алыс жақта тоқтатылды. V жағажайындағы апат туралы полковник Вулли Додқа W жағажайында сағат 17:00-де хабарланды, ол екі бекіністегі күштерге V жағажайының үстіндегі жарды басып алуға бұйрық берді. Күштер No 1 бекінісіне қарай жылжып жатқан еді, бірақ V жағажайындағы Османдық қорғаушылар шабуылды жылдам тоқтатты және күштер орнында қалып, V жағажайындағы жағдайды түзету әрекеті осымен аяқталды. Солтүстік қанатта 114-ші төбе нығайтылды, бірақ W жағажайынан екінші мақсатқа жылжу жасалмады. Османдық күштерден 6:1 есе көп болғанына қарамастан, британдықтар жаңа бұйрықтарды күтті, олар десант күштерінің командирінің жоғалуы және бас штабпен байланыс қиындықтарына байланысты әлі де кемеде болды. Екінші мақсатқа бірлесіп жылжу жоспары күйреп, оның орнына жаңа жоспар ұсынатын адам болмады. 29-шы дивизияның әскерлері мен офицерлері нақты мақсатпен көптеген жаңа кедергілерді жеңді, бірақ 114-ші және 138-ші төбелер арасындағы он екі батальон әлсіз қорғанысқа қарсы шабуылға түспеді.

At 8:30 a. m. Hunter Weston ordered the main body to land and diverted some of the troops bound for V Beach to W Beach as reinforcements, which arrived at 9:00 a. m. and at 10:21 a. m. Hamilton ordered that the troops bound for V Beach be diverted to W Beach. Many casualties were incurred by the first reinforcements from long range rifle fire as they approached the beach but were then obscured by the cliffs and were able to land and move between the flanks of the Lancashire Fusiliers. On the left flank the Fusiliers gained touch with troops from X Beach by 11:30 a. m. and complete the capture of Hill 114. On the right, troops landed and tried to reach Hill 138 but were pinned down half way to the crest. Another attack was made after another battalion had landed and the area had been bombarded by Swiftsure and Euryalus. The first redoubt was captured at 3:00 p. m. and then after a difficult advance through barbed wire, took the second redoubt unopposed and with few casualties after the garrison retreated. The fall of the two redoubts enabled the troops pinned down near the lighthouse to advance towards V Beach until more wire was encountered. Troops tried to cut through but were visible on the sky line and shot down. Observers on Queen Elizabeth and Albion 1 mile (2 km) offshore watched the attempts while unable to open fire due to ignorance of the situation ashore. After an hour the wire was cut but the troops were pinned down again on the far side. It was not until 5:00 p. m. that the disaster at V Beach was reported to Colonel Wolley Dod on W Beach, who ordered the troops at the two redoubts to capture the cliff above V Beach. The troops were already advancing to Fort No 1. but the Ottoman defenders at V Beach swiftly stopped the advance and the troops dug in, which ended the attempt to retrieve the situation at V Beach. On the northern flank, Hill 114 was consolidated but an advance to the second objective from W Beach was not made and despite outnumbering the Ottoman troops 6:1, the British awaited fresh orders, which were not forthcoming, due to the loss of the commander of the landing force and the difficulties in communication with the headquarters staffs still afloat. The plan for a combined advance to the second objective broke down and there was no one ashore to devise an alternative. With a definite objective the troops and officers of the 29th Division overcame many novel obstacles but then the twelve battalions between Hill 114 and Hill 138 did not press on against an exiguous defence.

S жағажай

S Beach Морто шығанағының солтүстік жағындағы жартастардағы тар жарылымда, V Beach-тен 2 шақырым (3 км) қашықтықта орналасқан. Жардың үстінде де Тотт батареясы – бұрынғы бекініс орналасқан. Аймақта қорғаныс дайындықтары жасалмаған, жағалауды бір ғана Осман взводы күзеткен, ал тағы бір взвод 0,8 км (1 км) ішкі жағында орналасқан. Төрт траулер, әрқайсысы алты қанатты қайықтарды сүйреп алып, Дарданелл ағынына және мина тазалаушы кемелерге қарсы қиындықпен ілгеріледі. Азия жағалауындағы Осман артиллериясы басқа нысаналарды атқылағандықтан, траулерлер оқиғасыз жағаға жақындады. Траулерлер жағалауға жеткенде, қанатты қайықтар босатылды. Оңтүстік Уэльс шекарашыларының 2-ші батальонының үш ротасынан құралған десант тобы, «Корнуоллис» соғыс кемесінің қолдауымен, жартастың ортасында орналасқан Осман взводының атынан жағаға қонды. Екі рота жағажайға түсті, ал үшінші рота де Тотт батареясын басып алу үшін Ескі Хиссарлик тұсындағы жартасты басып өтті. «Корнуоллис» капитаны Дэвидсон теңізшілер мен теңіз жаяу әскерлерінің тобымен рұқсатсыз қонды, десант тобының барлығынан 63 шекарашы, теңізші және теңіз жаяу әскері зардап шекті. Батареяда британдықтар Осман взводына үстемдік етіп, он бес тұтқынға алды; сағат 8:00-ге қарай қону аяқталды. Жағадан V Beach-тегі апатты көруге болады, бірақ командирге оңтүстіктен күштердің келуін күту туралы бұйрық берілді. Бір тұтқынның айтуынша, жақын маңда тағы 2000 Осман әскері бар екен, бірақ командир Седд-эль-Бахрдағы Осман позициясының артына шабуыл жасаудың орнына, позицияны нығайтуды жалғастырды. Кейінірек, десантқа жақын жердегі Осман әскерлерінің тек бір ротасы, десант кезінде қаза тапқан және тұтқындалған взводынан басқа, және Критиядан жіберілген, бірақ десант басталғанға дейін Седд-эль-Бахрға ауыстырылған тағы бір рота болғаны анықталды. «Корнуоллис» капитанының қонуы кеменің V Beach-ке келуін кешіктірді, онда қонуды реттеу жоспарланған еді.

S Beach lay inside the Straits at a small break in the cliffs at the north end of Morto Bay, 2 mile (3 km) from V Beach. On top of the cliff lay de Tott's Battery, a derelict fortification. No defences had been prepared in the area and only one Ottoman platoon guarded the beach, with another platoon 0.5 mile (1 km) inland. Four trawlers, each with six lifeboats in tow, made slow progress against the Dardanelles current and mine sweepers in the Straits but Ottoman artillery on the Asiatic shore fired at other targets and the trawlers came inshore without incident and when the trawlers reached the shallows the tows were cast off. The landing party of three companies of the 2nd Battalion, South Wales Borderers covered by the battleship Cornwallis made landfall under fire from the Ottoman platoon in a trench half way up the cliff. Two companies landed on the beach and one escaladed the cliffs at Eski Hissarlik point to capture de Tott's Battery. Captain Davidson of Cornwallis made an unauthorised landing with a party of sailors and marines to supplement the landing force, casualties for all of the landing parties being 63 Borderers, sailors and marines. At the battery the British overlooked the Ottoman platoon and took fifteen prisoners; by 8:00 a. m. the landings were complete. From the cliffs, the disaster at V Beach could be seen but the instructions given to the commander were to wait for the advance from the south. After a prisoner claimed that there were another 2,000 Ottoman troops nearby, the commander continued to consolidate the position, rather than attack the rear of the Ottoman position at Sedd el Bahr. It was later found that the only Ottoman troops near the landing was a company less the platoon killed and captured during the landing and another company sent from Krithia but diverted to Sedd el Bahr before the landing commenced. The landing by the captain of Cornwallis led to a delay in the arrival of the ship at V Beach, where it was scheduled to regulate the landing.

Қаптау күші

X жағажайы Теке Бурнудан шамамен 2 шақырым жоғары, Эгей теңізінің жағалауында, W жағажайынан бір шақырымдай жерде орналасқан. Османдық қорғаныс құрылыстары салынбаған, жағажайды бар болғаны он екі әскер күзеткен. "Имплакабель" кемесінен жасалған бомбалаудан кейін Османдықтардың тобы таңғалысты. W жағажайына түскен әскерлерден кейін, төрт буксир соғыс кемесіне параллель жүзіп, жағалаудан алыстады. Десант тобы таңғы сағат 6:30-ға қарай жағаға жетіп, ешқандай шығынсыз жардың басына көтерілді. Сүйреуіштер батальонның қалған бөлігі мен жабдықтарын жинау үшін оралды, олар таңғы сағат 7:30-ға қарай жеткен болатын. Британдықтар ішкі аймаққа жылжығанда, екі Османдық резервтік ротасының орналасқан жеріне жақындады. Бір рота W жағажайына жіберілді және X жағажайынан британдықтардың шабуылына қарсы тұрды. Британдық командирі, подполковник Н.Е.Б.Ньюэнхам, сол жақтан қорғаныс шебін құру үшін солтүстік-шығысқа шабуыл жасауға, екі взводты алға жылдырып, жағалауда бекініске кіруге, ал десант күшінің қалғанын оң жақтағы 114-ші төбеге шабуылдап, W жағажайындағы әскерлермен байланыс орнатуға бұйрық берді. Солтүстік-шығысқа жасалған шабуыл таңғы сағат 8:00-де басталды, бірақ Османдықтардың жеңіл қаруларының атысынан тоқтатылды. Алайда, оң жақтан шабуыл 11:00-ге қарай 114-ші төбенің басына жетті, оны "Имплакабель" кемесіндегі теңізшілер ынталы қарсы алды. Жағалау бойындағы майдан ұзын және көптеген тіректері болды, сол жақтан Османдық қорғаушыларымен қақтығыс болды. Құрлыққа баруға дейін барлау мүмкін болмады және тек бір ғана нақты емес карта болғандықтан, жартастан ашылатын көріністің маңыздылығы алдын ала бағаланбады. 138 және 141-ші төбелердің құрлыққа қарайтын беткейлері оңай көрінетін және X жағажайынан шабуыл жасағанда қолжетімді болатын, бұл W жағажайының қорғаушыларын қиып тастауы мүмкін еді. 3 шақырым қашықтықтағы Морто шығанағындағы S жағажайы да көрінді, бірақ X жағажайындағы десант күші қонуға назар аударды. X жағажайындағы топтың азаматтарының көпшілігі S жағажайына түскендері туралы білмеді және күні бойы олардың арасында ешқандай хабар алмасылмады.

X Beach was long under a low crumbling cliff on the Aegean shore around from W Beach, about 1 mile (2 km) above Tekke Burnu. No Ottoman defences had been built and only twelve soldiers guarded the beach. The Ottoman party was stunned by the bombardment from Implacable after the troops bound for W Beach had disembarked and the four tows had sailed parallel to the battleship until it was from the shore. The landing party had reached the shore and climbed to the top of the cliff with no casualties by 6:30 a. m. when the tows returned to collect the rest of the battalion and equipment, which had arrived by 7:30 a. m. As the British pushed inland, they came close to a locality where two Ottoman reserve companies were bivouacked. One company had been sent towards W Beach and met the British advance from X Beach. The British commander Lieutenant Colonel H. E. B. Newenham, ordered an attack to the north east to form a defensive flank on the left, two platoons to advance frontally and dig in from the beach and the rest of the landing force to attack Hill 114 on the right, to gain touch with the troops on W Beach. The attack to the north east began around 8:00 a. m., until stopped by Ottoman small arms fire after but on the right flank, the attack reached the top of Hill 114 by 11:00 a. m., to the cheers of the watching sailors on Implacable. The front along the beach was long and had numerous gaps, with the left flank engaged with the Ottoman defenders. With no reconnaissance possible before the landing and only one inaccurate map to read, the value of the view from the cliffs above the beach had not been appreciated beforehand. The landward slopes of hills 138 and 141 were easily visible and within reach of an advance from X Beach, which might have cut off the defenders of W Beach. S Beach at Morto Bay 2 mile (3 km) away was also visible but the landing force on X Beach concentrated on the landing. Few of the officers in the X Beach party knew of the landing at S Beach and no messages were passed between them during the day.

Негізгі күш

Негізгі күш таңғы сағат 9:00-де қонуға кірісті, османдықтардың кедергісі аз болды, тек сол қанатта оқ атысы естілді. Негізгі күштің екі батальоны қонудан алынып, Y және S жағалауларындағы десантты күшейту үшін жіберілді, ал 1-ші шекара және 1-ші Иннискиллинг батальондары дивизиялық резерв ретінде сақталды, төтенше жағдайларға дайын тұру үшін. Бастапқы десант тобы бригадир генерал В. Р. Маршаллдың бағынысында болған жоқ, ал негізгі күшке Y жағажайынан Седд-эль-Бахрға дейінгі желіге екінші кезеңде шабуыл жасауға ешқандай нұсқау берілмеген. Басқа десанттар туралы хабар келмеді, ал X жағажайына оңай қону оған W және V жағажайларынан әскерлердің жақын арада қосылатынын күттірді. Маршалл жартасқа көтеріліп, брифинг кезінде сол қанаттан көмек сұраған хабарлама алды, сол себепті резервтік ротаны жіберді. Маршалл шекарашыларды жартастың үстіне шығарды, содан кейін 114-ші төбедегі әскерлерге көмектесу үшін рота жіберді. Біраз уақыттан кейін британдық әскерлер сол жақта шегініп бара жатқанын көрді, оларды османдық жаяу әскерлері қуды, Маршалл қарсы шабуылға бұйрық берген кезде жараланды, ал майор С. Д. Воган қаза тапты. Османдық жаяу әскерлері жағалаудан бірнеше жүз метр қашықтықта болғанда, штыкпен шабуыл жасап кері қайтарылды. Британдықтар позицияны қалпына келтіруге қанағаттанды және османдықтарды қумайтын болды. Сағат 13:00-ге дейін біраз жаңалық келді, бірақ W жағажайынан немесе дивизиялық штабтан ештеңе келмеді. W және V жағажайларындағы әскерлердің кешігуіне себеп, османдық әскерлерінің 141-ші және 138-ші төбелерді әлі де ұстап тұрғаны болды, бірақ олардың саны белгісіз еді. Маршалл резервтік батальондарға қатыстығы нұсқауларына сенімді болды және оларға периметр бойында ор қазуды бұйырды. Османдықтар сандар жағынан көп болғанына қарамастан, басқыншылардың бастамасын тоқтатты және қорғанысты ұйымдастыруға және күшейту әскерін жеткізуге уақыт алды. Сағат 18:00-де Маршалл Хантер Уэстонмен байланысып, Y жағажайына шабуыл жасауға ұсыныс білдірді, бірақ таңертеңге дейін күтіп, бастапқы жоспарды аяқтауды бұйырды. Содан кейін W жағажайынан Вулли Додтан оң жақ қанатты X жағажайына қарай жылдырып, байланыс жасау туралы бұйрық келді, бірақ бұл мүмкін болмады, себебі османдықтар Y жағажайына қарсы шабуыл жасады.

The main force began to land at 9:00 a. m. with little interruption by the Ottomans, apart from the sound of firing on the left flank. Two of the main force battalions had been withdrawn from the landing, to reinforce the landings at Y and S beaches and the 1st Border and 1st Inniskilling battalions were the divisional reserve, to be held back for emergencies. The initial landing party was not under the command of Brigadier General W. R. Marshall and the main force had no instructions, to participate in its second phase advance to a line from Y Beach to Sedd el Bahr. No news had arrived of the other landings and the easy arrival at X Beach, led to him expecting soon to be joined by the troops from W and V beaches. Marshall climbed the cliff and during a briefing, received a message requesting assistance from the left flank so sent the reserve company. Marshall ordered the Borderers to the top of the cliff and then sent a company to assist the troops on Hill 114. Soon afterwards, British troops were seen retreating on the left, pursued by Ottoman infantry and Marshall began to order a counter charge when he was wounded and Major C. D. Vaughan killed. The Ottoman infantry were a few hundred yards from the shore when they were repulsed by a bayonet charge. The British were content to restore the position and did not pursue the Ottomans. Some news had arrived by 1:00 p. m. but nothing from W Beach or divisional headquarters. It could be seen that the troops on W and V beaches had been delayed because Ottoman soldiers were still holding hills 141 and 138, although in unknown strength. Marshall was certain of his instructions regarding the reserve battalions and ordered them to dig in on a perimeter. Though greatly outnumbered, the Ottomans paralysed the initiative of the invaders and gained time to organise defences and bring up reinforcements. At 6:00 p. m., Marshall contacted Hunter Weston offering to advance to Y Beach but was ordered to wait until morning and complete the original plan. An order then arrived from W Beach from Wolley Dod to advance the right flank towards X Beach and gain touch but this was not possible as the Ottomans counter attacked Y Beach.

Y жағажай

Y Beach Эгей теңізі жағалауының солтүстігінде, Критияға жақын және Хеллес түбегіндегі Осман қорғанысының басым бөлігінің артында орналасқан. Жағалаудағы теңіз қайықтардың бірнеше метрге дейін жүзуіне жеткілікті тереңдікте болды, ал жағалау биіктігі шамамен 150 фут (46 метр) болатын тік жармен сипатталды, оның үстіне жеңіл қол жеткізуді қамтамасыз ететін екі шағыр жол болды. Аймақ қорғалмаған, ал ең жақын Осман әскерлері Гулли Равинге жақын, 2 шақырым оңтүстікте екі взводтан тұрды, Сары Тепедегі 26-шы полктің 2-ші батальонының взводы және Серафим шаруашылығындағы 25-ші полк, 8 шақырым қашықтықта. 26-шы полктің 1-ші батальоны Семерли Тепе мен Сары Тепе арасында, Y Beach-тен солтүстікке қарай 3 шақырым жерде орналасқан, бірақ екі күн бойы тағы бір десантқа қарсы тұру үшін резервте ұсталды. Крейсерлер және N2 көліктік кемесі мен сегіз траулер Y Beach-тен батысқа қарай 6 шақырымда кездесті. Сағат 2:30-да әскерлер траулерлерге ауысты, олар жағаға жақындады, "Голиат" шығып, крейсерлер жағаға жақындады. Сағат 4:15-те траулерлер теңіз түбіне тигенше алға жылжи бастады, содан кейін әскерлерін қайықтарға отырғызды, олар Хеллес түбегіндегі бомбалау басталғанда жағаға егілді. Плимут батальоны RND (лейтенант-полковник Годфри Мэтьюс), Корольдің Шотландия шекарашыларының 1-ші батальоны (лейтенант-полковник Арчибальд Кое) және Оңтүстік Уэльс шекарашыларының 2-ші батальонының ротасы Y Beach-ке сағат 5:15-5:45 аралығында десант жасады. Орталықта және флангда алға жылжыған барлаушылар төрт Осман әскерін тапты, олардың екеуі өлтірілді, екеуі тұтқынға алынды. Екі рота Гулли Равинге бағытталды, ал шағырдың ар жағында, сағат 7:30-да екі рота теңіз жаяу әскерлері күдікті Осман артиллериялық құралын іздеу үшін оңтүстік-шығысқа қарай ойысты кесіп өтті. Десанттың сәттілігі туралы хабар Гамильтонға жеткізілді, өйткені "Queen Elizabeth" кемесі сағат 8:20-да өтіп кетті. Десант күштері Хеллес түбегінен күтілетін алға жылжуды түстен кейінге дейін күтті, жағдай соншалықты тыныш болды, Мэтьюс пен адъютант Гулли Равиннен өтіп, Критияға дейін жетіп, Осман әскерлерінің белгісін таппады. Теңіз іздеу тобы оңтүстік-шығысқа қарай 2 шақырымға дейін қозғалды, бірақ қарудың белгісін таппады және сағат 11:00-де қарсылықсыз қайтты. X Beach-ке жаңа ақпарат сұраған хабарлама жіберілді, бірақ жауап келмеді. Сағат 9:00-де және түскі уақытта X Beach-тен оқ атылғаны естілді, бірақ 29-шы дивизия штаб-пәтерінен нұсқаулар келмеді, сондықтан Мэтьюс позицияны нығайтуды бұйырды. Сағат 15:00-де, мыс жақтан алға жылжу белгісі болмаған кезде, Мэтьюс ойыстан шығып, жартастың басына қайтадан қазыды. Құтқарушылар қону орнының айналасындағы өлі жерді британдықтарды ұзақ периметр құруға мәжбүр етті, оның бойымен 29-шы дивизия әскерлері орталықта және теңіз жаяу әскерлері флангда орналастырылды. Кемелерден зейнетке шығуды көруге болмайды және жаңа позицияларды қазу баяулады, өйткені араласқан тамырлар жер бетінде жатыр және ауыр қазу құралдары әлі де жағажайда болды, нәтижесінде түстен кейін тереңдігі шамалы ғана тереңдікке жететін орлар пайда болды. Серафим шаруашылығында Османдық 9-шы дивизияның қолбасшысы Сами Бей десанттың басталғаны туралы хабарды алды және сағат 13:00-де жаяу әскер батальонын, артиллерия батареясын және пулемет бөлімін десант орнына жіберді. Сағат 16:00-ден кейін бір қару от ашты, ал сағат 17:40-да Осман жаяу әскері жағажайға қарсы шабуыл жасады. Бірінші шабуылды рота жасады және оны әскери-теңіз атыстары таратты. Қарулы топтар түнекте атысты тоқтатқанда, Осман әскері қатты табандылықпен шабуылға түсті. Сағат 23:00-ге дейін күшейтілген күштер Осман әскерлерінің санын 1 1/2 батальонға дейін көбейтті және британдықтардың жоғалтулары Мэтьюсті күшейту белгісін беруге мәжбүр етті, ол жауап алмады. 26 сәуірде таңертең Осман әскері шамамен 50 пайыздық шығынға ұшырап, 697 британдықты құрбан етті. Кое өлімге ұшырап, оның көмекшісі қаза тапты; оқ-дәрілер плацдармда аз болды және Mark VI, сондай-ақ Mark VII мылтық оқ-дәрілерін жеткізу қажеттілігі қиындатты. Таң атқанда бомбалау кемелері атысты қайта бастады. Түнде кейбір британдық әскерлер жағаға қарай кері қарай жүгіре бастады, ал олардың моральдары кеме сальвасы жағаға қысқа түскен кезде одан әрі төмендеді. Таңертеңгі сағат 6:30-да кемелерге жауынгерлердің көмек сұраған өтініші келіп түсті. Жағаға қайта отырғызу үшін жээкке жіберілген қайықтар және жарақаттанған адамдар жағадағы басқа әскерлермен көрінді, жалпы қайта отырғызу басталды деген ой қалыптасты және кейбір артта қалғандар қайыққа отырды. Мэттьюс пен төбедегі әскерлер түнде Османдық жаяу әскерлерінің шабуылдарын теріске шығарды, эвакуация басталды. Бірнеше минуттан кейін Мэттьюс кемелерге жардың ар жағына, Осман әскерлерінің тағы бір шабуылға жиналуына оқ атуды бұйырды, ол сағат 7:00-де басталды және британдық желінің ортасынан өтті. Резервтері болмаған британдықтар қарсы шабуыл жасап, шабуылдаушыларды найзамен жеңіп, жағажайға қауіпті жойды. Османдықтардың бастапқы өтуі британдық қорғаушылардың артында үрей тудырды, ол кемелерге жеткен сигналдарда көрінді. Шабуылдар жеңілгеннен кейін Мэтьюс оң флангдағы позицияларды аралап, олардың бос екенін анықтады. Жағаға жақын әскерлер қайта отырғызылып жатқанын түсінгенде, ол оны тоқтатуға балама жол таппады және жаралыларды эвакуациялағанша ойысты қорғау үшін бір топ адамды жинады. Сағат 11:00-ге дейін жағадағы барлық әскерлер кетіп қалды және арттық күштер жартастан шығып, жарты сағат ішінде қайықпен алысқа жылжыды. Кету кезінде Осман әскерлерінен оқ атылмады және кешке қарай теңіз офицері бір топ теңіз жаяу әскерлерін аман қалғандарды іздеу үшін жағаға жібергенде, олар бір сағат бойы кедергісіз аймақты қарап шығуға мүмкіндік алды.

Y Beach was a considerable distance north along the Aegean coast, close to Krithia and behind most of the Ottoman defences at Cape Helles. The sea at the shore was deep enough for boats to sail within a few yards and the coast was a steep cliff about 150 feet (46 m) high, with two gullies giving easy access to the top. The area was undefended and the nearest Ottoman troops were two platoons 1 mile (2 km) south near Gully Ravine, a platoon of the 2nd Battalion, 26th Regiment at Sari Tepe and the 25th Regiment at Serafim Farm, 5 mile (8 km) away. The 1st Battalion, 26th Regiment was stationed between Semerly Tepe and Sari Tepe, 1.75 mile (3 km) north of Y Beach but was held back to guard against another landing for two days. The cruisers and with a transport N2 and eight trawlers rendezvoused 4 mile (6 km) west of Y Beach with the covering force, the battleship and the cruiser At 2:30 a. m. the troops transferred to the trawlers which steamed inshore, with Goliath out and the cruisers closer to the shore. At 4:15 a. m. trawlers steamed forward until they touched bottom and then embarked their troops in the boats, which were rowed to the beach as the bombardment on Cape Helles began. The Plymouth Battalion RND (Lieutenant Colonel Godfrey Matthews), the 1st Battalion, King's Own Scottish Borderers (Lieutenant Colonel Archibald Koe) and a company of the 2nd Battalion, South Wales Borderers landed at Y Beach from 5:15–5:45 a. m. Scouts moving forward in the centre and on the flanks found four Ottoman soldiers, two of whom were killed and two captured. Two companies advanced to Gully Ravine, about beyond the cliff top and at 7:30 a. m., two companies of marines moved forward south eastwards across the ravine, to search for a suspected Ottoman artillery piece. News of the success of the landing was passed to Hamilton as Queen Elizabeth steamed past at 8:20 a. m. The landing force waited until mid afternoon for the expected advance from Cape Helles, in conditions so quiet, that Matthews and an adjutant crossed Gully Ravine and walked to within of Krithia and found no sign of Ottoman troops. The marine search party moved for about 1 mile (2 km) south east but found no sign of a gun and retired at 11:00 a. m. unchallenged. A message was sent to X Beach asking for an update, but no reply was received. At 9:00 a. m. and at noon, firing was heard from X Beach but no instructions arrived from 29th Division Headquarters, so Matthews ordered the position to be consolidated. At 3:00 p. m., with no sign of an advance from the cape Matthews withdrew from the ravine and began to dig in again on the cliff top. Dead ground around the landing site forced the British to establish a lengthy perimeter, along which the 29th Division troops were placed in the centre and marines on the flanks. From the ships the retirement could not be seen and digging in on the new positions was slowed, because entangled roots lay under the surface and the heavy digging implements were still on the beach, which resulted in the entrenchments being little more than deep by late afternoon. At Serafim Farm, Sami Bey the Ottoman 9th Division commander, received news of the landing as soon as it began and at 1:00 p. m. sent an infantry battalion, an artillery battery and a section of machine guns to the landing site. Just after 4:00 p. m. one of the guns opened fire and at 5:40 p. m., Ottoman infantry began to counter attack the beachhead. The first attack was made by a company and was dispersed by naval gunfire. When the guns ceased fire after dark, the Ottoman infantry attacked with great determination. By 11:00 p. m. reinforcements had increased the number of Ottoman troops to 1 1/2 battalions and British losses led Matthews to signal for reinforcements, for which he received no reply. At dawn on 26 April, the Ottoman infantry withdrew, having suffered c. 50 per cent casualties and inflicted British losses of 697 men. Koe had been mortally wounded and his adjutant killed; ammunition had run short in the beachhead and was complicated by the need to supply Mark VI as well as Mark VII rifle ammunition. As soon as dawn broke, the bombardment ships resumed firing. During the night, some British troops began to straggle back to the beach and their morale was depressed further, when a ship salvo fell short into the beachhead. At 6:30 a. m., the ships received a request for help from a party ashore, which had run out of ammunition and was the first indication that things were amiss. Boats sent to the beach to re embark the party and its wounded were seen by other troops on the beach, the impression was formed that a general re embarkation had begun and some stragglers climbed aboard the boats. Unknown to Matthews and the troops on the heights who had spent the night repulsing Ottoman infantry attacks, the evacuation had already begun. A few minutes later Matthews signalled that the ships should fire beyond the cliff edge, onto Ottoman troops who were massing for another attack, which began at 7:00 a. m. and broke through the centre of the British line. With no reserves, the British rallied and routed the attackers by a bayonet charge, which ended the threat to the beachhead. The initial Ottoman breakthrough had caused a panic behind the British defenders, which was reflected in signals received by the ships. After the attack had been repulsed, Matthews toured the positions on the right flank and found that they were empty. When he realised that the troops nearer the beach had been re embarking, he saw no option but to allow it to continue and collected a party of men to defend the gully, until the wounded had been evacuated. By 11:00 a. m. all of the troops on the beach had left and the rearguard withdrew from the cliff and was rowed away within thirty minutes. During the departure, no gunfire was received from the Ottoman troops in the vicinity and when a naval officer led a party of marines ashore in the afternoon to look for survivors, they were able to search the area for an hour without interference.

Булаир

11 әскери кеме, 2 эсминец және бірнеше траулер таңертеңнен бұрын Булаирден тыс жерде кездесті. Соғыс кемелері күн шығысымен бірге бір күндік бомбалауды бастады, ал бір эсминец жағалауға жақын өтті. Кейін әскери кемелерден қайықтар түсіріліп, траулерлермен тартылған сегіз қайықтың тізбегі қондыруға дайындалды. Кешке қарай адамдар қайықтарға міне бастады, қараңғы түскенге дейін жағаға бет алды және түнде қайтып келді. Түнде командир-лейтенант Б.С. Фрейберг жағаға жүзіп өтіп, жағалау бойында шашу шақырды, ішкі жерге кіріп Османдық қорғанысын қарады, олардың бұл қорғаныс жасалма екенін анықтады және қауіпсіз түрде қайтып келді. Таң атқаннан кейін, алдау тобы негізгі қондыру орнына қосылу үшін оңтүстікке қарай бағыт алды.

Құмқале

Сағат 5:15-те француздық жауынгерлік кемелер «Жорегуиберри» және «Анри IV», крейсерлер «Жанн д’Арк» және «Латуш Тревиль», британдық жауынгерлік кеме және ресейлік крейсер «Аскольд» 6-шы аралас колониялық полк фортқа жақын, қорғалмаған шағын жағажайға түсуге дейін Кумкаледі бомбалауды бастады. Бірақ Дарданеллден келген ағыс соншалықты күшті болды, десант күші жағажайға тек сағат 10:00-де жетті. Күтпеген шабуылдың жоқтығы ұзақ бомбалаумен өтелді. Жер түбегінен гөрі тегіс болғандықтан, Осман әскерлерінің көп бөлігі түсу уақытына дейін соншалықты дүрліккендіктен, олар өзеннен шегінді. Кумкале форты мен ауылы жылдам басып алынды, шығын аз болды. Десанттық күштің қалған бөлігі де ағыс салдарынан кешікті, бірақ сағат 17:30-да Йени-Шеһр және Оркание төбесіне қарай шабуыл басталды, онда Османдық қорғаушылар шабуылды тоқтатты. Бақылау ұшағы күшейту әскерлері келгенін хабарлады және әрекет тоқтатылды. Түнде француздар аймақты іздеу шамдарымен жарықтандырды, ал «Жорегуиберри» үнемі бомбалауды жалғастырды. Сағат 20:30-да Османдықтардың қарсы шабуылдары басталды және таң атқанға дейін жалғасты, барлығы да қымбатқа түскен сәтсіздіктер болды. Француздар таңертең Йени-Шеһрге шабуылды қайтадан бастауға дайындалды. 26 сәуірде Осман әскерлері Кумкале зиратын басып алды, содан кейін 50-60 сарбаз ақ тумен алға жылжып, қаруларын тастады. Осман және француз әскерлері араласып, офицерлер келіссөздер жүргізе бастады, сол кезде капитан Рокель кенеттен ұрланды. Француз әскерлері жаулық әрекеттерді қайта бастады, бірақ француз және Османдық жаяу әскерлері әлі де араласып жатты, соның салдарынан бірнеше Османдық сарбаздар қаруларын тастап, бірнеше үйді басып алып, екі пулеметті тартып алды. Француздар үйлерді қайта басып алды, бірақ пулеметтерді қайтарып алуға жасалған әрекет тағы бір қымбат сәтсіздікке ұшырады. Француздар берілудің шынайы болғанына, бірақ кейін басқа әскерлер алдау амалын жасағанына сенді. Француздар жаза ретінде тоғыз тұтқынды атып өлтірді. Күндіз Осман қолбасшысы күшейту әскерлерін сұрады. Диверсия аяқталған кезде француз әскерінің 778 сарбазы қаза тапты, ал Осман қорғаушыларының шығыны 1730 адамды құрады, оның ішінде 500-і жоғалып кетті. 27 сәуірде француздар Геллестегі британдықтардың оң жақ қанатына десант түсірді. Десанттан кейін Осман қолбасшысы, генерал Вебер Паша дайындықсыз болғаны, нашар тактика қолданғаны, байланыстағы қателіктер және басшылықтың нашарлығы үшін сынға ұшырады, бірақ тегіс жер теңізден дәл бомбалауды жеңілдетті. Тепедегі Османдық артиллериялық батареясы шығу кезінде ауыр шығын келтірді, ал «Савойя» Османдықтарды бомбалау үшін жағаға жақындады.

At 5:15 a. m. French battleships French battleship Jauréguiberry and French battleship Henri IV, with the cruisers French cruiser Jeanne d'Arc and French cruiser Latouche Tréville, the British battleship and the Russian cruiser Russian cruiser Askold began a bombardment of Kumkale before the 6th Régiment mixte Coloniale landed near the fort, on a small undefended beach but the current flowing from the Dardanelles was so fast, that the landing force reached the beach only at 10:00 a. m. The lack of surprise was compensated for by the long bombardment, on terrain much flatter than that of the peninsula and most of the Ottoman troops were so shaken by the time of the landing, that they had retired across the river. The fort and village of Kum Kale were swiftly occupied with few casualties. The rest of the disembarkation was also delayed by the current but at 5:30 p. m. an advance began towards Yeni Shehr and the Orkanie Mound, where the advances were stopped by the Ottoman defenders. An observation aircraft reported that reinforcements had arrived and the attempt was abandoned. During the night the French illuminated the area with searchlights and Jauréguiberry maintained a slow bombardment. At 8:30 p. m., Ottoman counter attacks began and continued until dawn, all of them costly failures; the French prepared to resume the advance to Yeni Shehr in the morning. On 26 April, Ottoman troops captured the Kum Kale cemetery and then 50–60 men advanced with white flags and dropped their weapons. Ottoman and French troops mingled, officers began to parlay and suddenly Capitaine Roeckel was abducted. French troops resumed hostilities but the French and Ottoman infantry were still mixed up and some Ottomans slipped past, occupied several houses and captured two machine guns. The French re captured the houses but an attempt to get the guns back was another costly failure. The French concluded that the surrender had been genuine but had then been infiltrated by other troops conducting a ruse. The French shot nine prisoners in reprisal. During the day the Ottoman commander requested reinforcements. By the end of the diversion, French casualties were 778 men and the Ottoman defenders had 1,730 casualties, including 500 missing. By 27 April, the French had landed on the right flank of the British at Helles. After the landings, the Ottoman commander, General Weber Pasha was criticised for being caught unprepared, poor tactics, communication failures and leadership, although the flat terrain had made accurate bombardment from offshore much easier. An Ottoman artillery battery at Tepe caused severe casualties during the departure, and Savoie sailed inshore to bombard the Ottomans.

Бешик шығанағы

25-26 сәуір түнінде Бесика шығанағында (қазіргі Бешик шығанағы) екі эсминец және бір торпедалық қайықпен бірге алты француз әскер тасымалдау кемесі пайда болды. Соғыс кемелері бомбалауды бастады, ал тасымалдау кемелерінен қайықтар түсіріліп, десант түсірілгендей көрінді. Сағат 8:30-да «Жанна д’Арк» крейсері келді және бомбалауға қосылды, бірақ сағат 10:00-де әскерлер Тенедосқа қайтарылды. Османдық гарнизоны 27 сәуірге дейін аймақта ұсталды, алайда түрік тілдес ресми мәліметтерде Кум Каледегі десанттар мен Бесика шығанағындағы демонстрация алдын ала жоспарланған әрекеттер екені анықталды. Азия жағалауынан әскерлерді тасымалдау Азия жағалауына десант түсірілуіне байланысты алаңдаушылық емес, қайықтардың жетіспеуі және одақтас су асты кемелерінен қорқу салдарынан кешіктірілді. 29 сәуірге дейін осы аймақтан келген әскерлер Геллес майданында пайда болған жоқ.

Талдау

2001 жылы Траверс қазіргі заманғы Осман қаруларының атыс күші және далалық бекіністердің төзімділігі одақтастардың, әсіресе V және W жағалауларында көптеген шығынға ұшырағанын жазды. Гамильтонның Хантер Уэстонға Y жағасына көбірек әскер жіберуді бұйырғаны үшін көп сын айтылды, бірақ бұл Гамильтонның өзінің бағыныстыларына дискрециялық билік беруінен емес, себебі Хантер Уэстонға түскі уақытта негізгі күштердің бір бөлігін V-ден W жағасына аударуға бұйрық берілді. V жағалаудағы жағдай Гамильтонға белгілі болған жоқ, ол Хантер Уэстонмен байланысқа шығып, қону жоспарына кедергі келтіргенше, қону әскерлерінің кешігуіне себеп болуы мүмкін. Хантер Уэстон V және W жағалауларында және кейін 138-ші төбедегі қонуларға шоғырланды, бұл Батыс майданындағы генералдардың қарсыластың қарсылығы күшті болған аймақтарда тұрып, сәтсіздікті күшейту бейіміне сәйкес келді. Траверс француздардың Кум-Каледегі қонуы назардан тыс қалғанын, бірақ ол ең сәттілердің бірі болғанын жазды, тіпті Осман империясы бұл қонуды жақын маңдағы төрт батальонмен жеңеді деп сенгеніне қарамастан. Осман XV корпусының қолбасшысы генерал Вебер Паша дайындықсыздық, нашар байланыс, тактика және басшылық үшін сынға түсті, француздық артиллерия Осман жаяу әскерін бағындыра алған жарым аралдағыдан гөрі тегіс жерде шайқасқанда. Осы артықшылыққа қарамастан, француздардың ілгерілеуі 26 сәуірде Осман әскерлерімен тоқтатылды, бұл қымбатты қорғаныс шарасы болды. S, X, Y және Кум-Каледегі қонулар күтпеген жерден, жақын теңіздік қолдау және Османдықтардың жағалаудың барлық жерлерін, тек ең осал жерлерін ғана қоршауға алу мүмкіндігі болмағандықтан ең сәтті болды. V және W жағалауларындағы негізгі қонулар ең қымбатқа түсті. Османдықтардың позицияларын бомбалау үшін жағаға жақын келген әскери кемелер белгілі бір әсер етті және W жағажайында британдықтардың алғашқы шығынынан кейін Османдықтардың қайтару отын басып тастай алды. V жағажайында бомбалаудың әсері аз болды және River Clyde-тан қону амалы сәтсіз аяқталды, аман қалғандар 26 сәуірге дейін жағада қалды. Y жағажайына қону сәтті өтті, өйткені оған қарсылық көрсетілмеді, бірақ британдықтардың қиындықтарының көп бөлігі биік жерлерді бомбалаудың қиындығына байланысты болды. Траверс сондай-ақ тәжірибесіздік пен техникалық жарамсыздыққа тоқталды, бұл аға командирлерді кемеде қалдырды, ал жағаға шыққан командирлер құрбан болды. Сана жағынан жеңіліске ұшыраған Осман әскері өздерінің далалық бекіністерін, пулеметтерін және мылтықтарын жағалауларды қорғауға және ішкі жерлерге қарсы іс-қимылға кедергі келтіруге пайдаланды. 1929 жылы британдық ресми тарихшы С. Ф. Аспиналл Огландер Галлиполи науқаны барысында МЭФ бірінші күнгі мақсаттарына жете алмағанын, бірақ Ачи Бабаға аттану жоспары сәттілікке жету мүмкіндігі бар екенін жазды. Ол бұл сәтсіздіктің басты себебі - жоғары лауазымды офицерлердің санының көптігінде екенін жазды. Құтқарушы күштің 4 1/2 батальонының екі бригадалық майоры мен үш бригадалық майоры және жоғары офицерлерінің көпшілігі X, W және V жағажайларына қонды. Огландер сондай-ақ, шағын жағажайларда бірнеше қайықпен қонуға, кемеден жағалауға өту тиімді болуы үшін, әрі армия мен әскери-теңіз штабы мен 29-дивизияның штабы жасаған жоспарлар өте жақсы болған, бірақ қонулар бірдей табысқа жетпеген жағдайда өте аз дискрециялық мүмкіндік қалдырды. Y және S жағалауларындағы командирлерге басты жағалаулардан келетін әскерді күтіп, Ачи Бабаға шабуылға қатысуға бұйрық берілді. Негізгі жағажайларға шабуыл жасау үшін ешқандай шара қолданылмады, бірақ кіші жағажайларға түскен әскер саны түбегейлі өсті. Y және S жағалауларындағы әскерлердің негізгі қонуларды қолдауы қажет болуы мүмкін деген ықтималдықты қарастырмау, сонымен қатар Бас қолбасшының бақылауында резервті ұстап қалмау мүмкіндігін көрсетті. Огландер екі батальон болса, Осман қорғанысындағы негізгі қонулар көрсеткен ең әлсіз нүктеге қону үшін, Хеллес пен Седд ел-Бахр түске дейін құлаған болар еді деп болжады. Мұндай маневрге құрлық пен теңіз арасындағы жақсы байланыс қажет болар еді, бірақ қиындық бағаланбай, британдық операцияларды күні бойы қиындатты. Әскерлерді ашық қайықтарда кезекпен жылжытудың айқын қиындықтары, әсіресе, теңізге түсіру мен жағалауға жету арасындағы сәттер, флоттың бомбалау жоспарларына деген сеніміне қарамастан, алаңдатты. Қауіптелу орынды болды және V жағажайдағы қонуды апаттан River Clyde-тағы пулеметтердің жапқышы ғана құтқарып қалды; W жағажайдағы жеңіліс тек Османдықтардың оң қанатын бұрып тастау арқылы болдырды. Қазіргі заманғы жағдайда қарсылықпен кездесетін қонулардағы тәжірибесіздік, шашыраған бөлімдерді қайта жинауды қиындатты және ішкі жерлерге шабуылды ұйымдастыру қиындығы бағаланбады. Қону күшінің барлық мүшелеріне Османдық күштер келгенге дейін ішкі жерге жылжуға аз уақыт болатынын айту қате болды. Қону жоспары армия мен теңіз күштері арасындағы байланысты сақтау маңыздылығына негізделген, бұл 29-дивизия штабы Euryalus кемесінде қалу және Гамильтон мен МЭФ штабы теңіз қолбасшысының флагманы Queen Elizabeth-те қалу туралы шешімге әкелді. Теңіз күштерінің күш-жігеріне қарамастан, Хантер Уэстон және 29-дивизия штабы күнінің көп бөлігінде қону күштерімен байланыста болмады, тіпті фронттық желіден 1 миль (2 км) ғана қашықтықта болса да. Queen Elizabeth V жағажайын бомбалау үшін қажет болғанда, Гамильтон 25 сәуірдің кешіне дейін одан оқшауланды, басқа жерде араласуға қабілетсіз болды. Огландер армия мен теңіз күштерінің штабтары үшін жеке байланыс кемесін дайындау керек еді, байланыс құралдарымен жабдықталған, қону күштерімен байланысты ұстап тұру үшін, басқа қызметтерге талап қоймастан. Қонудың стресі мен шаршауы және жағадағы ортаның белгісіздігі офицерлердің қазасына байланысты 29-дивизияның кейбір бөлімдерін күнінің соңына қарай қиын жағдайға түсірді, Османдық қорғаушылардың да соншалықты әлсірегенін білмеді. Басқындықтың алдында Хантер Уэстон дивизияның әрбір әскеріне қонудың қауіптерін ескерту ретінде "Жеке хат" басып берді, оларға қандай қауіптер төнетінін жазды. Оңтүстік жағалаудағы қонуларда британдықтар сағат 1:00-ге дейін екі Осман батальонына қарсы 12 1/2 батальонды қондырды және Огландер V жағажайдағы сәтсіздік британдықтардың Ачи Бабаға жету жоспарының сәтсіздігіне әкелді деп жазды. Османдық қорғаушылар басқындықты жеңуге жеткіліксіз болды, бірақ Сами Бейдің басшылығы, барлық күштерін 26-полкке жіберді, британдықтарды теңізге айдап салуға бұйрық берді, бұл барлығы түсінетін қарапайым нұсқау. Седд ел-Бахрдағы рота теңіздік артиллерияға төтеп берді және күні бойы позицияны ұстап тұрды, шамамен екі ротамен күшейтілді. Түнде W және X жағажайларындағы Османдық жаяу әскерінің шағын топтары британдықтарды ұстап тұрды және 26 сәуірде сағат 8:00-ге дейін Y жағажайын тастауға мәжбүр етті.

In 2001, Travers wrote that the fire power of the modern Ottoman weapons and resilience of field fortifications, caused many Allied losses, particularly at V and W beaches. There was much criticism of Hamilton, for not ordering Hunter Weston to send more troops to Y Beach but this was not due to Hamilton leaving discretion to his subordinate, since Hunter Weston was ordered to divert part of the main force from V to W Beach at noon. Conditions at V Beach were not known to Hamilton, until he had been in contact with Hunter Weston and interfering with the landing plan, could have added to the delays in landing troops. Hunter Weston concentrated on the landings at V and W beaches and later on Hill 138, which was consistent with the tendency of generals on the Western Front to dwell on areas where enemy resistance was strongest and to reinforce failure. Travers wrote that the French landing at Kum Kale had been overlooked yet had been one of the most successful, despite initial Ottoman confidence that the landing would be defeated by the four battalions concentrated nearby. The Ottoman XV Corps commander General Weber Pasha was criticised for being unprepared, poor communications, tactics and leadership, when fighting in flatter terrain than that on the peninsula, on which the French artillery was able to dominate the Ottoman infantry. Despite this advantage, the French advance was stopped by the Ottomans on 26 April, in a costly defensive action. The landings at S, X, Y and Kum Kale were the most successful, through surprise, close naval support and the inability of the Ottomans to garrison all of the coast, only the most obviously vulnerable points. The main landings at V and W beaches were the most costly. Naval ships which moved close inshore to bombard the Ottoman positions had some effect and at W Beach were able to suppress Ottoman return fire, after the early British losses. At V Beach the bombardments had less effect and the ploy of landing from River Clyde failed, leaving the survivors stranded until 26 April. The landing at Y Beach was a success because it was unopposed, yet the difficulty of bombarding the high ground was the cause of much of the British difficulty. Travers also listed inexperience and technical inadequacy, which left the senior commanders stuck aboard ship and the commanders who went ashore, becoming casualties. While greatly outnumbered, the Ottomans made good use of their field fortifications, machine guns and rifles to defend the beaches and obstruct any advance inland. In 1929, C. F. Aspinall Oglander, the British Official Historian wrote that in the course of the Gallipoli campaign, the MEF failed to reach its first day objectives but that the plan to advance to Achi Baba had a reasonable chance of success. He wrote that the main reason for the failure, lay in the unusual number of senior officers who became casualties. From the beginning of the landings, the 29th Division lost two of three brigadiers, two of three brigade majors and most of the senior officers in the 4 1/2 battalions of the covering force, which landed at X, W and V beaches. Oglander also wrote that making landings on small beaches with few boats, required elaborate and rigid instructions, if the passage from ship to shore was to be efficient and the plans laid by the army and navy staffs and the headquarters of the 29th Division had been excellent but left very little discretion, should the landings not meet equal success. The commanders on Y and S beaches had been ordered to wait for the advance from the main beaches and join in the attack on Achi Baba. No provision was made for an attack towards the main beaches to give assistance, yet the number of troops landed on the minor beaches exceeded the size of the Ottoman garrison at the south end of the peninsula. The failure to contemplate the possibility, that the troops at Y and S beaches might need to support the main landings, also exposed the failure to retain a reserve under the control of the Commander in Chief. Oglander speculated that had there been two battalions available, to land at the weakest point that the main landings had revealed in the Ottoman defences, Helles and Sedd el Bahr would have fallen by midday. Such a manoeuvre would have needed good communication between land and sea but the difficulty was underestimated and hampered British operations all day. The obvious difficulties of moving troops in open boats by instalments had been distracting, particularly the moments between disembarkation and reaching the shore, despite the confidence of the navy in its plans for bombardment. The apprehension was justified and the landing at V Beach was only saved from catastrophe by the covering fire of the machine guns on River Clyde; defeat at W Beach was only averted by turning the Ottoman right flank. Lack of experience of opposed landings under modern conditions, made it difficult to rally scattered units and the challenge of organising an advance inland was underestimated. It had been a mistake not to stress to all members of the landing force, that there would be little time to move inland before Ottoman reinforcements arrived. The landing plan had been based on the importance of maintaining liaison between the army and navy, which had led to a decision that the 29th Division headquarters should stay aboard Euryalus and that Hamilton and the MEF headquarters should remain on Queen Elizabeth, the flagship of the naval commander in chief. Despite the efforts of the navy, Hunter Weston and the 29th Division headquarters were out of contact with the landing forces for most of the day, despite being barely 1 mile (2 km) from the front line. When Queen Elizabeth was needed to bombard V Beach, Hamilton was isolated there, from the afternoon to the evening of 25 April, incapable of intervening anywhere else. Oglander suggested that a separate communications vessel should have been prepared for the army and navy staffs, equipped with signalling apparatus to maintain touch with the landing forces, free from other demands for its services. The stress and exhaustion of the landings and the unknown nature of the environment ashore combined with officer casualties left some of the units of the 29th Division to be in great difficulty by the afternoon, unaware that the Ottoman defenders were in an equally demoralised state. Before the invasion Hunter Weston had printed a "Personal Note" to each soldier in the division to explain the hazards of the landing as a forewarning, writing of

to which the troops would be exposed. In the southern landings, the British landed 12 1/2 battalions by 1:00 p. m., against a maximum of two Ottoman battalions and Oglander wrote that the failure at V Beach caused the failure of the British plan to reach Achi Baba. The Ottoman defenders were too few to defeat the invasion but the leadership of Sami Bey, who sent the few reinforcements available to the 26th Regiment, gave orders to drive the British into the sea, a simple instruction which all could understand. The company at Sedd el Bahr endured the naval guns and held on to the position all day, being reinforced by about two companies. Overnight, the small parties of Ottoman infantry at W and X beaches contained the British and by 8:00 a. m. on 26 April had compelled the abandonment of Y Beach.

Шығындар

Огландер түрік ресми есебінде 27 сәуір күні таңертеңге дейін Ачи Бабаның оңтүстігіндегі бес батальоннан Геллес түбегіне қонған күндердің алғашқы екісінде Османдық әскерінен 1898 адам қаза тапқанын жазды. 1998 жылы Джон Киган Геллес түбегіндегі таңертеңгі шайқаста британдықтардың шамамен 2000 адамнан зардап шеккенін мәлімдеді. 1-ші Royal Dublin Fusiliers және 1-ші Royal Munster Fusiliers бірлесіп "Дубстер" деп аталған қосымша батальон құрды, ал эвакуациядан кейін бастапқы батальондар қайта құрылды. Мунстерлер 1916 жылдың мамыр айында 16-шы (ирланд) дивизиясының 48-ші бригадасына көшті, ал 1917 жылдың қазан айында Дублиншілер оларға қосылды. 1100 дублиншінің он бірі ғана Галлиполи науқанынан ешқандай зардапсыз аман қалды.

Кейінгі операциялар

28 сәуірде таңғы сағат 8:00-де одақтастардың шабуылы теңіздік бомбалаумен басталды. Алдыңғы жоспар бойынша, француздар оң жақта бекініп тұруы керек еді, ал британдықтар Крития мен Ачи Бабаны оңтүстік және батыс жақтан басып алу үшін жаңа қозғалыс жасауы тиіс болды. Аталған жоспар 29-дивизияның бригада және батальон командирлеріне толық жеткізілмеді. Хантер Уэстон артқы шепте қалды және шабуыл дами келе бақылауды жүзеге асыра алмады. Бастапқы шабуыл жылдам болды, бірақ османдықтардың қарсыласының шағын топтары кездестірілді, кейбір жерлерде шабуыл тоқтатылды, ал басқа жерлерде жалғасты, екі тараптың да қанатын ашық қалдырды, бұл шабуылдаушылар үшін үлкен кемшілік болды. Британдық және француз әскерлері алға жылжығанда, жер бедері қиындады, әскерлер Ачи Баба төңірегіндегі биіктіктен мысқа қарай созылған төрт үлкен шатқалға жетті. Сол жақтан 87-ші бригаданың екі батальоны (1-ші шекаралық полк және 1-ші Корольдік Иннискиллинг фюзельерлері) Гулли шатқалына енді, бірақ Y Beach маңындағы пулеметтік бекет оларды тоқтатты. 12/13 мамыр түнінде 1/6-шы Гуркха полкі бекетті басып алғанға дейін шатқалда одан әрі ілгерілеу мүмкін болмады, бұл олардың Корольдік теңіз жаяу әскері мен Корольдік Дублин фюзельерлерін жеңген 300 фут (91 метр) тік беткейге көтерілуін қажет етті; бұл орын "Гуркха Блаф" деп аталды. Шаршаған, рухы құлаған және көшбасшысыз қалған британдық әскерлер османдықтардың күшейген қарсыласының алдында одан әрі жылжуға мүмкіндік таппады, ал кейбір жерлерде османдықтардың қарсы шабуылдары француздар мен британдықтарды бастапқы орналасқан жерлеріне қайтарды. Сағат 18:00-ге қарай шабуыл тоқтатылды. Шабуылға қатысқан шамамен 14 000 одақтас әскерінің арасында 2 000 британдық және 1 001 француз сарбаз қаза тапты.

V Жағажай

V Beach-те алты Виктория кресі табысталды. Олар – отты көпірді сақтап, жараланғандарды эвакуациялауға тырысқан Корольдік әскери-теңіз дивизиясының теңізшілері мен сарбаздары: командир Унвин, кіші лейтенант Артур Тисдалл, қатардағы теңізші Уильям Уильямс, теңізші Джордж Самсон, мичмендер Джордж Дрюри және Уилфред Маллесон. 26 сәуір күні таңертең Седд-эль-Бахрды басып алу шабуылын басқарғаны үшін подполковник Чарльз Даути Уайли қайтыс болғаннан кейін Виктория кресімен марапатталды. Осы шабуылда 1-ші Корольдік Мюнстер фузилерлерінен Уильям Косгроувқа да Виктория кресі табысталды.