Кіріспе

Антагонист – әдеби термин. Ол басты кейіпкерге қарсы тұратын, оның басты жауы және бәсекелесі ретінде бейнеленген кейіпкер.

Этимология

Антагонист сөзі грекше ἀνταγωνιστής – antagonistēs, "оппонент, бәсекелес, жаман қаһарман, жау, қарсылас" дегеннен шыққан, ол anti ("қарсы") және agonizesthai ("жүлде үшін таласу") сөздерінен туындаған.

Батырлар мен зұлымдар

Антагонист көбінесе басты кейіпкерге және олардың әлемдік тәртібіне қарсы қойылады. Әңгімелерде басты кейіпкерді қаһарман, ал антагонисті жау ретінде бейнелеу жиі кездеседі, мысалы, «Гарри Поттер» романында Гарри Поттер мен Лорд Волан-де-Морт сияқты. Алайда, антагонист әрқашан жау болып көрінбейді. Кейбір әңгімелерде, мысалы, «Өлім жазбасы» (Death Note) туындысындағы Лайт Ягами мен L кейіпкерлерінде, басты кейіпкер жау, ал антагонист – қарсы қаһарман болады. Антагонистер көбінесе басты кейіпкерлерге қарағанда моральдық тұрғыдан нашар шешімдер қабылдайтын тұлғалар ретінде суреттеледі. Автор мұндай жағдайды әңгімеде қақтығыс тудыру үшін жиі пайдаланады. Дегенмен, бұл тек қана конвенция. Мұның керісінше мысал ретінде Макбеттен Макдуфтың кейіпкерін қарастыруға болады, ол тиран Макбетке қарсы күресу ниетінде моральдық тұрғыдан дұрыс деп есептелуі мүмкін. Телевизиядан алынған мысалдарға «Даллас» сериалынан Дж. Р. Юинг (Ларри Хагман) және «Династия» сериалынан Алексис Колби (Джоан Коллинз) кіреді. Екеуі де өздерінің шоуларының рейтингін арттыру мақсатымен қолданылған, танымал кейіпкерлерге айналды.

Басқа таңбалар

Кейіпкерлер зұлымдықта болмай-ақ, қарсы болып қана қоймай, көрерменге жөнсіз және ұнамайтын болуы мүмкін. Кейбір шығармаларда, мысалы, "Чарлидің құпиясы" романында, бас кейіпкерден басқа барлық кейіпкерлер антагонист рөлінде болуы мүмкін. Осыған тағы бір мысал – Виктор Гюгоның "Кешірілместер" романындағы Жавер, ол ешқандай қастық ниет білдірмейді, бірақ заңды қатаң және икемсіз қолдануды бейнелейді, тіпті бұл моральдық және этикалық тұйыққа соқтырса да.

Басты кейіпкердің ерекшеліктері

Басты кейіпкердің бір қыры немесе қасиеті, мысалы, моральдық принциптері немесе шешім қабылдау қиындығы, қарсылас рөлінде көрінуі мүмкін. Қоғамдық нормалар немесе басқа ережелер де қарсылас бола алады. Барлық әңгімеде де қарсылас болу міндетті емес, бірақ ол көбінесе пьесаларда драмалық шиеленісті күшейту үшін қолданылады. Трагедияларда қарсыластар жиі басты кейіпкердің негізгі мәселесіне себепкер болады немесе кейіпкерлер тобын басты кейіпкерге қарсы басқарады; ал комедияларда олар көбінесе басты кейіпкерді күлкілі жағдайларға іліктіруге жауапты.