Кіріспе

Бұрышты, өткір ұшты тау шыңы

Пирамидалық шың, кейде қатаң жағдайларда мұздық мүйіз деп аталады, бір ортақ нүктеден сатырлап таралатын бірнеше мұздықтардың цирк эрозиясы нәтижесінде пайда болатын бұрышты, өткір ұшты тау шыңы. Пирамидалық шыңдар көбінесе нунатактардың мысалы болып табылады.

Құрылу

Таудың беткейіндегі су жинағыштарда пайда болатын мұздықтар, цирк деп аталатын тостаған тәрізді ойыстарды қалыптастырады (кейде шотланд гаэль тілінен келген «коир» [khəɾə] (тостаған) немесе «cwms» деп те аталады). Цирк мұздықтары айналмалы сығақпен қозғалып, ойыстың қабырғаларына қарағанда еденін тоздырады, осылайша тостаған пішіні пайда болады. Альпілік ортада мұздықтардың әрекетінен цирктер қалыптасқандықтан, параллель мұздықтар арасындағы бас қабырғалар мен қырқалар – артеттер тік және анық бола түседі. Бұл мұздың астында қатып-еру және массаның ыдырауы салдарынан болады. Бас қабырғаның тіктеп, алға қарай созылуының басты себебі – жылжымалы мұз бен бас қабырға арасында пайда болатын бергшрунд деп аталатын жарықтар. Осы жарықтарды зерттеушілер мұздың сынуын және ұсақталуын байқай алады. Цирк, оны жасаған мұздық шегінуімен ашылады. Егер үш немесе одан көп цирк ортақ нүктеде біріксе, тік қабырғалары бар пирамида пішіндес шың пайда болады. Мұндай мүйіздер мұздық аймақтарындағы тау шыңдарының кең таралған пішіні. Мүйіздің қырларының саны шыңның қалыптасуына қатысқан цирктердің санына байланысты: көбінесе үш-төрт қыр болады. Төрттен көп қыры бар мүйіздерге Вейсмиес және Мёнх жатады. Төрт симметриялық қыры бар шың Матерхорн деп аталады (Альп тауларындағы Матерхорн тауының атымен). Мұздық мүйізінің шыңы көбінесе оның етегіндегі арреттерден ұзақ сақталады. Айналасындағы тау жыныстары тозығымен, мүйіздің биіктігі арта түседі. Соңында мұздық мүйізінің барлық жағы тік болады. Альп тауларында «мүйіз» термині 45-60° еңіске ие, аса ашық шыңдарды да білдіреді (мысалы, Кицбюхелер мүйізі).