Кіріспе
Пуэрто-Рикодағы қала және муниципалитет, Пуэрто-Рико муниципалитеті Агуас Буэнас (ˈaɣwas ˈβwenas), халық арасында "La Ciudad de las Aguas Claras" немесе "Ашық сулар қаласы" деп белгілі, Пуэрто-Риконың Орталық таулы аймағында, Сидраның солтүстігінде, Баямон, Гуайнабо және Сан-Хуанның оңтүстігінде, Комерионың шығысында және Кагуас қаласының солтүстік-батысында орналасқан қала және муниципалитет. Агуас Буэнас 9 барио және Агуас Буэнас Пуэбло (қаланың орталық бөлігі және әкімшілік орталығы) аумағында жайылған. Бұл Сан-Хуан-Кагуас-Гуайнабо қалалық статистикалық аймағының бір бөлігі.
the Puerto Rican municipality
Aguas Buenas, (ˈaɣwas ˈβwenas, ), popularly known as "La Ciudad de las Aguas Claras" or "The City of Clear Waters", is a town and municipality of Puerto Rico located in the Central Mountain Range, north of Cidra, south of Bayamón, Guaynabo and San Juan; east of Comerio; and north west of Caguas. Aguas Buenas is spread over 9 barrios and Aguas Buenas Pueblo (the downtown area and the administrative center of the city). It is part of the San Juan Caguas Guaynabo Metropolitan Statistical Area.
Этимологиясы мен лақап аты
Агуас Буэнас деген атау "жақсы сулар" дегенді білдіреді. Қала мен муниципалитеттің бастапқы атаулары Агуабуэна ("жақсы су"), бастапқыда Кагуас ауданының бір бөлігі, және Агуас Кларас ("таза сулар") болған. Бұл атаулар, сондай-ақ муниципалитеттің "таза сулы қала" (Ciudad de las Aguas Claras) және "Пуэрто-Рико оазисі" (Oasis de Puerto Rico) сияқты лақап аттары, муниципалитет аумағындағы, әсіресе Агуас Буэнас үңгірлері мен үңгірлер жүйесінің табиғи қорығында (испанша: Reserva Natural Sistema de Cuevas y Cavernas de Aguas Buenas) кездесетін табиғи су көздерінің көптігіне сілтеме жасайды. Агуасбоненстерден өзге, Агуас Буэнас азаматтары мен тұрғындары көбінесе "мулалар" (Мулос) немесе "жарақат алғандар" (Ñocos) деп атайды.
Тарих
Агуас Буэнас бастапқыда Агуабуэна деп аталатын Кагуас секторы болды. 1798 жылы тұрғындар тобы өз үйлерін осы аймақтағы кейбір өзендердің жанына салып, секторды Агуас Кларас деп атай бастады. Тұрғындардың саны уақыт өте келе артты және 1832 жылдың 25 шілдесінде олар жиналыс өткізіп, Франсиско де Салас Торрес пен Рамон Диасқа аймақты муниципалитет деп жариялау үшін қажетті шараларды қабылдауды тапсырды. Жергілікті тұрғын Хулиан Лопес өзінің жерінің бір бөлігін қала алаңы, шіркеу, қалалық әкімдік және дін қызметкерінің үйін салуға ұсынды. Қала ресми түрде 1838 жылдың 25 мамырында құрылды және аты Агуас Буэнас болып өзгертілді. Франсиско де Салас Торрес алғашқы мэр болып жарияланды. Бастапқыда қала экономикасы кофе егістіктері мен саудаға негізделген. 19 ғасырдың соңында қала халқының саны шамамен 7000-ге жуық болды. 1906 жылы қала әкімі Дон Хосе Э. Моралес Дон Гильермо Диас Дельгадодан шамамен алты акр жер сатып алды. Осы жерлерде Ла Пахилья, Эль Пуэблито және Эль Гуанабано секторлары құрылып, қаланың аумағы кеңейді. 2010 жылғы Агуас Буэнас жер сілкінісінің эпицентрі, халық арасында Ночебуэна жер сілкінісі деп белгілі, Хуан Асенсио, Мулита және Сонадора аудандары арасында орналасқан. 2017 жылдың 20 қыркүйегінде болған Мария дауылы Агуас Буэнаста мол жауын-шашынға алып келді, соның салдарынан көптеген жер көшкіндері болды. Дауылдың нәтижесінде Агуас Буэнастағы 1000-нан 3000-ға дейін үйлер қирады немесе ауыр зақымдарға ұшырады. Дауылдан бір жыл өткен соң, көптеген егде жастағы тұрғындар зақымдалған үйлерін тастап кетуден бас тартты және жаңадан салынбаған шатыры бар, бірақ көк брезентпен жабылған үйлерінде тұруын жалғастырды. Дауылдың жел мен жаңбыры инфрақұрылымды зақымдап, толыққанды электр жүйесінің істен шығуына себеп болды.
География
Жер бедері, Пуэрто-Рикодағы Кордильера Центральдың (Cordillera Central) бөлігі – Каей тауларының (Sierra de Cayey) солтүстік жиегінде орналасқан, орташа таулы аймақ. Ең биік шыңдары – Ла Пенья, Санта-Барбара, Ла Тиса және Ла Маркеса.
Су ерекшеліктері
Агуас Буэнас аумағынан бірнеше өзен ағып өтеді. Олардың ішінде Баямон өзені және Рио-Гранде-де-Лойза өзенінің құрамына кіретін, Баироа, Кагитас және Канас сияқты бірнеше шағын өзендер бар.
Салалар
Барриолар (кішігірім әкімшілік бөлімдер) секторлар деп аталатын одан да кіші аудандарға бөлінеді. Секторлардың түрлері әртүрлі болуы мүмкін, мысалы, қалыпты сектор, урбанизация, репарто, барриада, резиденциал және тағы да басқалар.
Арнайы қауымдастықтар
Пуэрто-Риконың арнайы қауымдастықтары – әлеуметтік оқшалануға ұшыраған азаматтары бар маргиналды қауымдастықтар. Картада осы қауымдастықтар мемлекеттің дерлік барлық муниципалитеттерінде кездесетіні көрсетілген. 2014 жылы тізімде болған 742 орынның ішінде Агуас Буэнас муниципалитетінде келесі бариолар, қауымдастықтар, секторлар немесе аудандар болды: Васкес ауданы, Баямонсито бариосындағы Лас Парселас, Сонадора бариосы, Кагуитас Центро, Centro Urbano-дағы Пахилья секторы, Джагуэйс Абахо, Лас Корюхас және Сумидеро бариосындағы Парселас Санта Клара.
Спорт
Агуас-Буэнас қаласында "Лос-Тигрс де Агуас-Буэнас" әуесқой бейсбол командасы бар.
Үкімет
Пуэрто-Рикодағы барлық муниципалитеттерді әр төрт жыл сайын сайланатын мэр басқарады. Агуас Буэнас қаласының қазіргі мэрі – Жаңа прогрессивті партияның (PNP) Хавьер Гарсия Перес. Ол 2016 жылғы жалпы сайлауда сайланды. Алайда, 2022 жылдың 5 мамырында Гарсия Перес ФБР-мен жемқорлық, пара алу және зорлық-зомбылық жасау айыптары бойынша тұтқындалды және осыдан кейін лауазымынан алынды. 2011 жылдан бері қала екі сенатормен өкілдік етілетін I Сенаттық округ құрамына кіреді. 2012 жылы Жозе Надаль Пауэр және Рамон Луис Нивес округтік сенаторлар болып сайланды.
Таңбалар
Муниципионың ресми туы мен елтаңбасы бар.
Ту
Агуас Буэнас қаласының туында жоғарыдан басталатын көк үшбұрыш бейнеленген. Үшбұрышта ұлттық ту сияқты жалғыз ақ жұлдыз орналасқан. Осыған қарама-қарсы, сары түсті екінші үшбұрыш біріншісімен бірге орналасқан, оның ұшы тудың қарама-қарсы жағына дейін жетеді. Тудың екі үшбұрыштан төменгі негізгі бөлігі жасыл түсті.
Елтаңба
Франсиско Диас Ривера 1975 жылы жасаған гербі төрт бөліктен тұратын қалқанды бейнелейді. Жоғарғы сол бөлікте Монсерраттың Әзіресі бейнеленген, ал жоғарғы оң бөлікте Тайно тайпасының өкілі бейнеленген, ол осы аймақтың алғашқы тұрғындарының символы. Төменгі оң бөлікте Агуас Буэнас өңіріне тән жемістері бар мүйіз тәрізді тостаған бейнеленген. Бұл бөлік қаланың негізгі табыс көзінің ауыл шаруашылығы болғанын көрсетеді. Төменгі сол бөлікте Агуас Буэнас және Пуэрто-Риконың "жибаро" тайпаларына тән төрт марака мен гуичаро аспаптары бейнеленген. Пуэрто-Риконың басқа муниципалитеттері сияқты, герб тажы үш мұнарадан тұрады.
Көлік
Агуас-Буэнас қаласына жету үшін Пуэрто-Риконың 52-ші тас жолымен Кагуас қаласына бару қажет. Одан PR 156 жолы тікелей қаланың орталық алаңына жетелейді. Басқа шағын жолдар Комерио сияқты жақын жердегі қалаларға сапар ұсынады. Агуас-Буэнаста 13 көпір бар.