Кіріспе

Аньаско (aˈɲasko, aˈɲaʔko) – Пуэрто-Рикодағы қала және муниципалитет. Аньаско, бірнеше қоныс салушыларының бірі, Дон Луис де Аньасконың құрметіне аталған, аралдың батыс жағалауында, батысында Мона бұғазымен, солтүстігінде Майагуэс және Лас-Мариаспен, оңтүстігінде Ринкон, Агуада және Мокамен, ал батысында Сан-Себастьян және Лас-Мариаспен шектесетін қала және муниципалитет. Бұл Агуадилла, Исабела, Сан-Себастьян метрополитендік статистикалық аймағының бір бөлігі.

Этимологиясы мен лақап аты

Аняско атауы қала мен муниципалитет құрылған жердің бұрынғы иесі Дон Луис де Аняскодан шыққан. Бұл әулет аты испандық, және оның тамыры Эстремадура провинциясына жетеді. Муниципалитеттің бірнеше лақап аты бар: «Құдайлар өлетін қала» (La ciudad donde los dioses mueren) және «Жергілікті тұрғындар» (Los nativos) – бұл испан конкистадоры Диего Сальседо туралы аңызға сілтеме. Аңыз бойынша, ол еуропалық отарлаушылар өлмейтін құдайлар емес екенін дәлелдеу үшін үнді тайпасы таино тарапынан суға батырылған. Тағы бір лақап аты – «Қамырдан жасалған қала» (Pueblo del Hojaldre), ол муниципалитет өте танымал болған қамырдан жасалған нанның атына байланысты қойылған.

Тарих

Агуаданың көршілес қаласындағы Бахия-де-Агуада (Агуада шығанағы), көбінесе Сиуад-дель-Дескабрименто (Ақпараттар қаласы) деп аталатын, тарихи тұрғыдан Кристофер Колумбтың 1493 жылғы 19 қарашадағы екінші сапарында Пуэрто-Рикоға алғаш рет қонған жері ретінде танылғанмен, көптеген тарихшылар Аняскодағы Бахия-де-Аняско (Аняско шығанағы) Колумбтың Пуэрто-Рикоға алғаш рет келген және екі күн болған орны екенін айтады, содан кейін ол Гаитидегі Испаниола аймағындағы Ла-Навидадқа, Америкадағы еуропалықтардың алғашқы қонысына аттанды. Аняско қаласы 1733 жылғы 18 қазанда құрылған және Испанияның Эстремадура аймағынан келген, Хуан Понсе де Леонмен бірге Пуэрто-Рикоға келген колонист Дон Луис де Анясконың құрметіне аталған. Аняско бай жер иесі Дон Хосе де Сантьягоның бастамасымен құрылды, ол вилланы Дон Луис де Аняскоға тиесілі жерлерде орналастыруды қалады. Бұл жер Тайно тайпасының "Гуаорабо" деп атаған өзеннің жағасында орналасқан. Аняско қаласына дейін Пуэрто-Риконың батыс бөлігіндегі алғашқы қоныс Сан-Герман болды. 1511 жылдың қарашасында Хуан Понсе де Леон губернаторлық қызметін вице-король Диего Колонның (Кристобаль Колонның немесе Кристофер Колумбтың ұлы) лейтенанты Хуан Серонға тапсырды. Серон Хуан Понсе де Леонның лейтенанты Мигель де Тороға батыстағы Боринкенде "Христиандық ауыл" құруды бұйырды, оны Сан-Жерман деп атады. Бұл 1511 жылы қазіргі Аняско, Пуэрто-Рико аймағына жақын Гуаорабо өзенінің (қазіргі Рио Аняско) сағасында жасалған екінші құрылымдық әрекет болды. Бұл қоныс 1528, 1538 және 1554 жылдары шабуылға ұшырады. Бұл қаланы қорғау үшін 1540 жылы бекініс салына бастады, бірақ 1546 жылы құрылысы тоқтатылды, себебі адамдар шабуылдардан шаршап, ішкі аймаққа көшуге шешім қабылдады. Кариб тайпаларының шабуылдары тұрғындарды оңтүстікке қарай, қазіргі Сан-Жерман қаласының орнына көшіруге мәжбүр етті. Аняско өзені 1511 жылы испан Диего Сальседоның тайно тайпасының қолынан суға батып кеткені туралы халықтық аңызбен байланысты, бұл испан сарбаздарының құдай емес екенін көрсетіп, көтеріліске ұйтқы болды. Көтеріліс "Cacique Chayoán" (Uruyoán) басшылығымен жүзеге асырылып, испан сарбаздарымен басып жанылды. Бұл аймаққа алғашқы қоныс аударушылардың көпшілігі Канар аралдары мен Испанияның оңтүстігінен келген. 1918 жылғы Сан-Фермин жер сілкінісі Анясконың шіркеуін, қалалық әкімшілікті және басқа да ғимараттарды қиратты, тарихи қаланың көп бөлігін жойды. 2017 жылғы 20 қыркүйекте болған "Мария" дауылы Аняскода көптеген көшкінге себеп болды. Анясконың кейбір аудандарында жауын-шашынның көптігіне байланысты бір шаршы мильге 25-тен астам көшкін болды. Барио Плайя аймағы ең көп зардап шекті, үйлердің 96 пайызынан астамы су астында қалды. "Мария" дауылынан Аняскодағы және оның айналасындағы көпірлерге көп зиян келді.

География

Аняско батыстағы жағалау жазығында орналасқан, оның шекарасымен Аняско өзені өтеді. Солтүстік жағынан Ринкон, Агуада және Мока; оңтүстік жағынан Маягуэс; ал шығысынан Сан-Себастьян және Лас-Мариас қалаларымен шектеседі. Мона бұғазы қаланың батысында жатыр. Анясконың жер бедері көбінесе жазық, бірақ Канта Галло (1 194 фут немесе 364 метр), Гордо және Пишон (екеуі де 1 115 фут немесе 340 метр) сияқты бірнеше төбелер мен таулары бар. Сонымен қатар, Икако, Кагуабо, Ла-Бальса және тағы да басқа өзендер осы аумақтан өтеді.

Арнайы қауымдастықтар

Пуэрто-Риконың арнайы қауымдастықтары – әлеуметтік оқшалануға ұшыраған азаматтары бар маргиналды қауымдастықтар. Картада осы қауымдастықтар мемлекеттің дерлік барлық муниципалитеттерінде кездесетіні көрсетілген. 2014 жылы тізімде болған 742 орынның ішінде Аняскодағы келесі бариолар, қауымдастықтар, секторлар немесе аудандар болды: Cerro Gordo, Corcovada, Hatillo, Miraflores және Caguabo бариолары, Comunidad La Playa, Parcelas Josefa (Comunidad Espino), Parcelas Marías, Piñales (La Choza) және Río Arriba бариосындағы Zumbadora секторы.

Демография

Пуэрто-Рико халқының көп бөлігі сияқты, Аняско халқы да таино үндістерінен бастау алып, содан кейін Испаниядан келген иммигранттармен қалыптасты. Олар орталық таулы аймақты қоныстандырды, оның ішінде андalusиялық және канариялық испандықтар ең көп көшкендері болды. Олар аралдың жибаро немесе ақ шаруаларының негізін құрады. Андalusиялық және канариялық испандықтар Пуэрто-Рико мәдениетіне де зор әсер етті, соның салдарынан Оңтүстік испан диалектісі мен испан отаршылдығының архитектурасы қалыптасты. Пуэрто-Рико 1898 жылғы Париж шартының талаптарына сәйкес, Испания-Америка соғысынан кейін Испаниядан АҚШ-қа берілді және АҚШ территориясына айналды. 1899 жылы АҚШ Пуэрто-Риконың тұңғыш халық санауын жүргізіп, Аняско халқының саны 13 311 адам екенін анықтады.

Спорт

Аняскода Fundadores деп аталатын AA бейсбол командасы бар. Сонымен қатар, Аняско қаласы Самуэль Фигероа сияқты жас, перспективті әуесқой боксшылардың туған жері ретінде танымал.

Экономика

2016 жылы қалалық әкімдік 1,3 миллион долларлық бюджеттік артық табыс болғанын хабарлады, бірақ соған қарамастан қалалық қарыздың 13 миллион доллар екенін де көрсетті.

Ауыл шаруашылығы

Аняскода қант қамышы 16 ғасырда-ақ өсірілген. Аняско аймағындағы ең ерте белгілі қант диірмені ("инженериос") операторы 1523 жылы Томас де Кастеллон болды. Аняско жеміс-жидектер мен кофе өсіру орны болған, сондай-ақ 2017 жылдың 20 қыркүйегінде Пуэрто-Риконы шарпыған "Мария" дауылынан көптеген зардап шекті.

Ту

Тудың түстері, дизайны және символикасы Анясконың елтаңбасынан алынған, бірақ елтаңбадағы күміс бөліктері туда ақ түспен бейнеленген.

Елтаңба

Қалқанның жасыл даласында күміс контуры бар қара сабырлы қиылысқан қылыштар бейнеленген, ал крест флоримен түзілген әр төрт бөлігінде алтын дөңгелек қабық орналасқан. Қалқанның үстінде үш мұнаралы алтын қабырға тәжі орналасқан.