Кіріспе

Агуада (/ə/'/ɡ//w//ɑː//d//ə/; aˈɣwaða, aˈwaða), бастапқыда Сан-Франциско-де-Асис-де-ла-Агуада, Пуэрто-Риконың қаласы және муниципалитеті, Атлант мұхитымен шектесетін солтүстік-батыс жағалау аймағында орналасқан. Ринконның шығысында, Агуадилланың оңтүстігінде, Моканың батысында; және Аньаско мен Маягуэстың солтүстігінде жатыр. Агуадилла, Исабела және Сан-Себастьян метрополитендік статистикалық аймағының құрамына кіреді. Агуада халқы 17 барио және Агуада Пуэбло (қаланың орталық бөлігі және әкімшілік орталығы) аумағында қоныстанған.

Этимологиясы мен лақап аты

Агуада атауы қаланың бастапқы атауы – Сан-Франциско-де-Асис-де-ла-Агуаданың қысқартылған түрі. "Агуада" сөзі испан тілінен аударғанда "сулы" немесе "суға толы" деген мағына береді, бұл қаланың Мона бұғазы мен Атлант мұхитындағы маңызды порты ретіндегі стратегиялық орнына байланысты болуы мүмкін. Бұл муниципалитеттің көптеген лақап аты бар: "Ла Вилла де Сотомайор" ("Сотомайордың қалашығы") – қаланың испан негізін қалаушыларының бірі Кристобаль де Сотомайорға сілтеме; "Ла Сиуд дель Дескабрименто" ("Ашу қаласы") – Кристофер Колумбтың алғаш рет Пуэрто-Рикоға осы муниципалитет аумағында қонған болуымен байланысты; "Эль Пуэбло Плейеро" ("Жағажай қаласы") деп аударылады, ал "Ла Сиуд дель Ватикано" ("Ватикан қаласы") – аралдағы католицизмнің ерте замандағы маңыздылығын көрсетеді.

Тарих

Аймамон деп аталатын тайно тайпасының қонысы Кулебринас өзенінің жанында орналасқан. Агуададағы Бахиа-де-Агуада (Агуада шығанағы) тарихи тұрғыдан Кристофер Колумбтың 1493 жылғы 19 қарашадағы екінші сапарында Пуэрто-Рикоға алғаш рет қонған жері ретінде танылған. Дегенмен, көптеген тарихшылар Колумбтың Пуэрто-Рикоға алғаш рет қонған және екі күн болған жері көршілес Аняско қаласындағы Бахия-де-Аняско (Аняско шығанағы) екенін айтады. 1510 жылдың шілдесінде Кристобаль де Сотомайор бұл аймақты Хуан Понсе де Леодан басқарып, қаланың атауын Вилла де Сотомайор (Сотомайор ауылы) деп өзгертті. Бірақ 1511 жылы жергілікті тайно тайпасы елді мекенге шабуыл жасап, өртеп жіберді. Сол жылы Испания королі Пуэрто-Рикода монастырь салуға бұйрық берді, соның нәтижесінде Эрмита де Эспинар салынды. Францискан монахтары болғандықтан, аймақтың атауы Сан-Франциско-де-Асис-де-ла-Агуада деп өзгертілді. Монастырь 1516 жылы аяқталды. 1526 жылы Испания королі Карл I Агуада елді мекенін ресми түрде құрды. Алайда 1529 жылы тайно тайпасы монастырьға шабуыл жасап, монахтарды өлтіріп, елді мекенді өртеп жіберді. Пуэрто-Риконың түпкілікті халқы саналатын тайно тайпасы көп құдайлылыққа сенген деп есептеледі. Испаниялықтар Кариб аймағын отарлаған кезде, жергілікті тұрғындарды католик дініне өткізуді мақсат етті. 1579 жылы кариб тайпасы Агуададағы францискан шіркеуін қиратып, оның бес мүшесін өлтірді. Бірақ Агуада қайта жанданып, Оңтүстік Америкадан Испанияға бағыт алған кемелердің тоқтау орнына айналды. 1692 жылдың 17 қыркүйегінде Испания королі Карл II Агуаданы "ауыл" деп жариялап, капитан Хуан Лопес де Сегураны Сан-Франциско де Асис де ла Агуада вилласының әскери лейтенанты және тұрақты мэрі етіп тағайындады. Пуэрто-Рико 1898 жылғы Париж шарты бойынша Испания-Америка соғысынан кейін Испаниядан АҚШ-қа өткендіктен, АҚШ-тың құрамына енбеген аумағына айналды. 1899 жылы АҚШ Соғыс министрлігі Пуэрто-Риконың алғашқы халық санауын жүргізіп, Агуада халқының саны 10 581 адамды құрады екенін анықтады. 20 ғасырдың басында Агуада қаласын екі апат қамтыды. Біріншіден, 1912 жылы болған үлкен өрт қала ғимараттарының көп бөлігін, соның ішінде барлық қалалық архивтер сақталған ескі қалалық әкімшілікті жойды. 1918 жылдың 11 қазанында Сан-Фермин жер сілкінісі деп аталатын жер сілкінісі шіркеуді және басқа да құрылыстарды қиратты. Рио-Кулебринастағы 1000 кг салмақты әктас тас Колумб ескерткішінің қираған қалдықтарынан толқындармен алысқа ителіп кетті. 2017 жылдың 20 қыркүйегінде болған "Мария" дауылы Агуададағы күшті жел мен нөсер жаңбырдың салдарынан көптеген жер көшкіндерін тудырды. Агуададағы инфрақұрылым мен шамамен 8000 үй зақымдалды немесе қирады. Су басқан Кулебринас өзенінде екі полицей қызметкері қаза тапты. 2023 жылдың 16 шілдесінде Агуадада торнадо пайда болып, EF1 деңгейіндегі зақымдар келтірді, оның ішінде үйдің шатыры жыртылып, электр желілеріне нұқсан келді. Қала дауылды ауа райымен әйгілі.

Фольклорлық

El Matador de Tiburones (Агуада акуласын өлтіруші) – Агуададан шыққан және шамамен 1640 жылы жазылған халық мұрасы. Онда акуламен күресуге үйренген, бірақ қасиетті бейнесіз қалған жас шабандоз туралы айтылады. Оған Испанияның жолбасшылары акуламен күресу шеберлігін көрсетуді сұрағанда, ол тартынды. Күні бойы және түні бойы ол қасиетті бейнесіз акуламен күресе ала ма деп ойлады. Испандықтар сыйлықты 3 алтын таяқшаға дейін арттырғанмен, матадор ойлана берді. Таңертең акула шығанаққа келгенде, жағада жиналған көрермендер үмітпен шулап, "El Matador de Tiburones" деп аталған жас шабандоз өзін тоқтата алмады. Ол ашық теңізге секіріп, акуланы қуды және голымен күресті. Ол өлімге жуықтап, алтын сыйлығын алғаннан кейін, енді ешқашан акуламен күреспеуге серт берді.

География

Агуада Пуэрто-Рико аралының батыс жағалауында орналасқан. Солтүстік жағынан Атлант мұхиты мен Агуадилламен, шығыс жағынан Мокамен, оңтүстік жағынан Аняскомен, ал батыс жағынан Ринконмен шектеседі. Агуада батыс жағалаулық жазықтарының бір бөлігі болып табылады, онда аллювиалды және құнарлы жерлер кездеседі. Жер бедері көбінесе жазық болғанымен, оңтүстік және оңтүстік-шығыс бөліктерінде таулар бар. Агуададағы таулардың ішінде Аталая шыңы, Агуада мен Ринкон шекарасында орналасқан. Сонымен қатар, Сан-Франциско тауы, ол Кордильера Центральдың бастауы ретінде кеңінен танымал, және биіктігі 853 фут (260 метр) болатын Cerro Gordo тауы бар.

Су ерекшеліктері

Агуаданың гидрографиялық жүйесі Кулебринас, Рио-Гранде, Рио-Канас, Рио-Кулебра, Рио-Гуаябо және Рио-Ингенио өзендерінен құралған. Бұл өзендердің бәрі Мона бұғазына құяды. Агуаданың ауданы 45,55 шаршы мильді құрайды, оның 14,62% -ы су жатқан жерлер.

Салалар

Барриолар (қазіргі заманда шағын әкімшілік бөлімдерге ұқсас) өз кезегінде, секторлар деп аталатын кішігірім жергілікті елді мекендерге/бірліктерге бөлінеді (сектор сөзі ағылшын тілінде "сектор" деген мағынаны білдіреді). Секторлардың түрлері әртүрлі болуы мүмкін, мысалы, қалыпты сектордан бастап урбанизация, репарто, барриада және резиденциал сияқты түрлері кездеседі.

Арнайы қауымдастықтар

Пуэрто-Риконың арнайы қауымдастықтары – әлеуметтік оқшалануға ұшыраған азаматтары бар маргиналды қауымдастықтар. Картада осы қауымдастықтар мемлекеттің дерлік барлық муниципалитеттерінде кездесетіні көрсетілген. 2014 жылы тізімде болған 742 орынның ішінде Агуададағы келесі бариолар, қауымдастықтар, секторлар немесе аудандар болды: Guanaquilla бариосындағы Parcelas Noboa Vieja және Parcelas Noboa Nuevas, Calle San Francisco, Calle San José, Comunidad Las Flores, Luyando қауымдастығындағы Sector Las Bimbas, Parcelas Matías, Parcelas Nieves және Sector García.

Демография

Расалық (өзін-өзі анықтаған) Агуада, Пуэрто-Рико – 2020 жылғы санақ. Расалық топтардың саны, жалпы санына қатысы: Ақ түстілер 8,673 – 22,7%, Қара/Афропуэрторикалықтар 4,043 – 10,6%, Америкалықтар/Аляскалықтар 1,150 – 3,0%, Азиялықтар 6 – 0,2%, Екі немесе одан көп расалық топқа жататындар/Басқа расалық топтар 24,205 – 63,5%.

2020 жылы Агуада халқы 9,1% азайып, 38,136 адамды құрады. 2010 жылы Агуада халқы 41,959 адамды құрады, бұл 2000 жылғы санақта тіркелген 42,042 адамнан сәл төмен. 2010 жылы азаюға дейін Агуада халқы тұрақты түрде өсіп келген. 2020 жылғы санақ мәліметтері бойынша, халықтың 22,7% өзін ақ, ал 10,6% қара деп санайды. Сондай-ақ, санақ бойынша, халықтың жынысқа қарай бөлінуі шамалы: 49,1% еркек, 50,1% әйел. Халықтың 23,7% 18 жасқа дейінгілерді құрайды. Халықтың келесі үлкен бөлігі (20,8%) 35-49 жас аралығындағылар.

Экономика

Тарихи тұрғыдан алғанда, Агуада экономикасы көбінесе қант қамысын өңдеуге негізделген. Агуаданың Гуанабано ауданында орналасқан Орталық Колосо аралдағы ең маңызды қант фабрикаларының бірі болды. Ол сондай-ақ 2003 жылы ресми түрде жабылып, қызметін тоқтатқан соңғы кәсіпорын болды. Қант фабрикаларынан басқа, мал шаруашылығы және ағаш өнеркәсібі де дамыған. Агуададағы коммерциялық экономика 1950 жылдары айтарлықтай өсімге жетті. Мұнда тауарлар, азық-түлік, тұрмыстық техника және барлық санаттағы азық-түлік өнімдерін сататын көптеген сауда дүкендері болды. 1912 жылы Ремиджио Ривера Бонет құрған "La Villa de Sotomayor" Rivera & Rivera, Inc. компаниясы Агуададағы ең ірі және маңызды кәсіпорын болды, оның жылдық кірісі сол кезде миллион доллардан асып түсті. Rivera & Rivera, Inc. Агуада және аймақтағы басқа да кәсіпорындарымен қатар, универмагтар, тұрмыстық техника дүкендері, нан пісіру орындары, саяхат агенттіктері және сұйық газ (LPG) таратумен айналысты. 2012 жылғы мәліметтер бойынша, Агуада экономикасы көбінесе шағын бизнес пен өндіріске негізделген.

Туризм

Агуада Пуэрто-Рикодағы Порта-дель-Соль туристік аймағының бір бөлігі. Порта-дель-Соль веб-сайты Агуаданың қалалық алаңы мен жағажайларын ең маңызды туристік тартымдары ретінде көрсетеді. Сондай-ақ, ол Эспинар шіркеуінің қираған орындары және балалар ойын алаңы сияқты маңызды орындарды да атап көрсетеді.

Білім

Пуэрто-Риконың білім беру департаменті, аралдағы басқа барлық муниципалитеттер сияқты, мемлекеттік білім беруді қадағалайды. 2020 жылы Агуадада 11 мемлекеттік мектеп болды, олардың көпшілігі бастауыш деңгейде. # Мектеп атауы ± 2018–2019 оқу жылындағы оқушылар саны Сыныптар 1. Ансельмо Вилларубия 303 Кіріспе-5 2. Аквилино Кабан 501 Кіріспе-8 3. Арнайы кәсіптік орталық 126 Кәсіптік 4. Доктор Карлос Гонсалес 832 10–12 5. Эладио Тирадо Лопес 279 9–12 6. Жозе Гонсалес Руис 146 Кіріспе-5 7. Хуан Л. Сантьяго 601 Кіріспе-6 8. Лидия Мелендес 253 Кіріспе-5 9. Профессор Хуана Росарио 491 6–9 10. Су Эпифанио Эстрада 664 Кіріспе-9 11. Су Хуан Б. Сото 293 Кіріспе-8

Қоғамдық денсаулық

Агуадада ауруханалар болмаса да, қаланың орталығына жақын жерде кішкентай шұғыл медициналық көмек орталығы бар. Көптеген маңызды шұғыл жағдайларда емдеу Маягуэс және Агуадилладағы, Пуэрто-Риконың жергілікті ауруханаларында жүзеге асырылады.

Көлік

Агуадаға апаратын басты жол PR 115, егер сіз солтүстіктен келсеңіз. Оңтүстіктен келсеңіз, PR 2 жолын таңдауыңыз керек. Агуадада 18 көпір орналасқан.

Қала әкімдері

Пуэрто-Рикодағы барлық муниципалитеттерді әр төрт жыл сайын сайланатын мэр басқарады. Агуада қаласының қазіргі әкімі Кристиан Кортес. Бұл Агуаданың қазіргі уақытқа дейін тіркелген және белгілі әкімдерінің тізімі.

Жылдар Әкім Саяси партия
1921–1929 Мануэль Руис Гонсалес
1929–1933 Карлос Гонсалес
1933–1937 Эфигенио Шарнеко
1937–1941 Фернандо Ривера
1941–1945 Андрес Карреро
1945–1949 Хуан Вилларрубия Сантьяго PPD
1949–1961 Мануэль Эгипциако PPD
1961–1969 Хуан Фигероа Гонсалес PPD
1969–1973 Жулио С. Роман Гонсалес (Юйо) PNP
1973–1977 Мабель Велес де Асеведо PPD
1977–2001 Жулио С. Роман Гонсалес (Юйо) PNP
2001–2005 Мигель А. Руис Эрнандес (Мигельито) PPD
2005–2013 Луис А. Эчеваррия Сантьяго (Барти) PNP
2013–2017 Жесси Кортес Рамос PPD
2017–2021 Мануэль Габина Сантьяго PNP
2021–қазіргі уақыт Кристиан Э. Кортес Фелисиано PPD

Сенат

Қала Маягуэз-Агуадилланың Пуэрто-Рико Сенатының IV сайлау округіне кіреді, және оны екі сенатор өкілдік етеді.

Өкілдер Палатасы

Қала 18-ші округте бір өкіл арқылы көрсетілген.

Жергілікті заң шығарушы орган

Барлық муниципалитеттерде жергілікті заң шығару органы болады.

Таңбалар

Муниципионың ресми туы мен елтаңбасы бар.

Ту

Агуаданың туын Педро Велес Адровар жасаған. Онда үш негізгі түс бар: ақ, қызыл және сары. Ақ түс тазалықты және Кулебринас өзенінің суын көрсетеді. Ақ түстің үстінде көк үшбұрыш бейнеленген, оның ішінде ақ көгершін суреттелген. Көгершін – қаланы біріктіретін бейбітшілік символы. Қызыл түс Эспинальден келген францискандық монахтардың шейіттігін білдіреді. Қызыл түстің үстінде Пуэрто-Рикода христиан дінінің пайда болуын көрсететін қара крест орналасқан. Кресттің үстінде "Агуада" деген жазу бар. Сары түс тұрғындардың бақытын және қонақжайлылығын көрсетеді. Сары түстің үстінде қаланың одан әрі дамуы мен өркендеуіне деген үмітін білдіретін ақ жұлдыз бейнеленген.

Елтаңбасы

Герб екі негізгі өріске бөлінеді. Жоғарғы өрісте Мәсіх пен Әулие Францисктің өрілген қолдары бейнеленген айқыш орналасқан. Бұл Кіші бауырлар орденінің белгісінен алынған. Ол "Pax et Bonum" ұранын көрсетеді, яғни "адам мен Құтқарушы арасындағы бейбітшілік және жақсылық". Айқыштың астындағы күн әлемді нұрландыратын жарықты символдайды. Қалқанның төменгі бөлігінде бес кеме бейнеленген, олар 1493 жылдың 19 қарашасында су жинау үшін батыс "Гуаникилья" жағалауына келген Христофор Колумбтың екінші сапарын көрсетеді. Нақты орны даулы болғанымен, Агуада құдықтары (Пуэрто-де-лос-позос-де-ла-Агуада-де-Колон) оқиғаның болған жері болуы мүмкін. Қалқанның жоғарғы бөлігіндегі қабырға тәжі 1778 жылы король Карл III бұл қалаға берген ауыл мәртебесін білдіреді. Гербтің ресми түстері: Агуададағы бауырластық махаббатты білдіретін қызыл; Пуэрто-Рикодағы испан монархиясын көрсететін алтын; аралдың үміті мен құнарлылығын символдайтын жасыл; айқыш ағашының діңгегін бейнелейтін қара; аспан мен Құдайдың билігін көрсететін көк; және Мәсіхтің тазалығы мен қала халқының мәдени мұраға деген таза ниетін білдіретін ақ.

Есімдіктер

Агуаданың әр түрлі лақап аты бар, олардың көпшілігі оның шығу тегіне қатысты. Олардың бірі - "La Villa del Sotomayor" ("Sotomayor Village"), бұл атауды 1510 жылы отарлау кезінде Кристобаль де Сотомайор берген. Оны "Villa de San Francisco de Asís de la Aguada" деп те атайды, бұл францискан монахтары оны өз бақылауына алған кездегі аймаққа берілген атау. Агуаданы "La Ciudad del Descubrimiento" ("Жаңалықтар қаласы") деп те атайды, өйткені ол Христофор Колумб аралға кірген мүмкін орындардың бірі. Басқа лақап есімдері - "El Pueblo Playero" ("Жағажай қаласы") көптеген жағажайлары үшін және "La Ciudad del Vaticano" ("Ватикан қаласы") аралдағы "католицизмнің астанасы" деп саналуы үшін.

Әнұран

Агуаданың әнұранын Роландо Асеведо Лоренцо жазған.

Қамқоршы қасиетті

Агуаданың қасиетті әулиесі – Ассизилік Франциск.