Кіріспе

Аройо (аˈроʝо) – Пуэрто-Риконың оңтүстік жағалауында орналасқан қала және муниципалитет. Ол Кариб теңізімен шектеседі, Гуаяма муниципалитетінен шығысқа қарай және Патильяс муниципалитетінен солтүстік-батысқа қарай жатыр. Аройо 5 бариоға және Арройо барио пуэблоға (қаланың орталық бөлігі және әкімшілік орталығы) таралады. Гуаяма метрополитендік статистикалық аймағының құрамына кіреді.

Этимологиясы мен лақап аты

Арройоның (ағылшын тілінде "кішкентай өзен" немесе "ағын" дегенді білдіреді) атауы, саяхатшылар жолға түсер алдында сергіп, су ішетін кішкентай су арнасынан шыққан деп саналады. Аңыз бойынша, қаланың алғашқы лақаптарының бірі – Пуэбло Инграто ("Алғыссыз қала") – 19 ғасырдағы жергілікті тұрғындардың холера немесе обаға шалдыққан, тіпті жомарттығымен танымал болса да, бір тұрғынды өртеуі немесе суға батыруынан туындаған. Бірақ, өткен ғасырда қаланың қазіргі заманғы тыныш және достық беделін жақсарту үшін осы лақапты Пуэбло Грато ("Алғыс білдіретін қала") деп өзгертуге ұмтылыс болды. Арройо тұрғындары көбінесе буканеролар ("каперлер") деп аталады, бұл аймақтың тарихи қарақшылық және каперлік қызметіне сілтеме. Муниципалитеттің басқа спорт командалары, әсіресе волейбол командасы да Лос Буканерос деп аталады.

Тарих

Аройо қаласы ресми түрде 1855 жылдың 25 желтоқсанында құрылды. Дегенмен, кейбір тарихшылар испан отарлауынан бұрын да осы аумақта елді мекендер болған деп санайды. Алайда, 1868 жылы шыққан «La Gaceta de Puerto Rico» атты жергілікті газет Аройоның 1852 жылы құрылғанын жариялады. 1859 және 1860 жылдар аралығында қалалық әкімдік көшелерді ашу, қала алаңын салу және қаланың кәріз жүйесін құру бойынша келісімдерге қол қойды. 1858 жылы Сэмюэл Морз сол кездегі испан колониясы Пуэрто-Рикода телеграф жүйесін құрғанда Латын Америкасына сымды байланыс әкелді. Морздың үлкен қызы Сьюзан Уокер Морз (1821–1885) Гуаяма қаласындағы «Concordia» хасиендасының иесі, өзінің ағасы Чарльз Пикеринг Уокерге жиі баратын. Бір сапарда ол «La Henriqueta» хасиендасында жұмыс істейтін даниялық саудагер Эдвард Линдпен танысып, кейіннен оған тұрмысқа шықты. Линд әйелі жесір қалғанда, одан хасиенданы сатып алады. Морз, көбінесе қыстарын қызы мен күйеуімен бірге хасиендада өткізетін, күйеуінің хасиендасын Арройодағы үйімен байланыстыратын екі мильдік телеграф желісін орнатты. Желі 1859 жылдың 1 наурызында испан және американ туларымен безендірілген салтанатты шарада іске қосылды. Сол күні Пуэрто-Рикода Сэмюэл Морз жіберген алғашқы хабар:

1902 жылы Пуэрто-Риконың заң шығару жиналысы кейбір муниципалитеттерді біріктіру туралы заңды бекітті. Оған сәйкес, Аройо сол жылдың 1 шілдесінен бастап Гуаямамен біріктірілуі тиіс болды. Алайда, 1905 жылы бұл заң күшін жойып, Аройоға муниципалдық мәртебе қайтарылды. 1999 жылдың басында АҚШ Конгресінің мәжілісінде Аройоның АҚШ-пен 100 жылдық қарым-қатынасы құрметіне мақтау қағазы жарияланды. Онда Виржилио Санчес және Рауль Серрано сияқты Аройоның көптеген азаматтары АҚШ үшін соғысқа қатысып, қаза тапқандары айтылды.

2017 жылдың 20 қыркүйегінде «Мария» дауылының күшінен Аройода көптеген көшкін жүзді. Дауыл Аройода 1550 құрылысты қиратты. PR 725 тас жолындағы көпір құлап, 130 отбасы қиын жағдайда қалды.

География

Аройо Понсе-Патильястың аллювиалды жазықтардың кіші аймағына жатады, ол Оңтүстік жағалау аңғары деп белгілі. Аймақ өте құрғақ болғанымен, жазықтары жасанды суару арқасында өнімді.

Салалар

Баррио (қазіргі заманда, шағын әкімшілік бөлімдерге ұқсас) секторлар деп аталатын кішігірім аймақтарға бөлінеді. Секторлардың түрлері әртүрлі болуы мүмкін, мысалы, қалыпты сектор, урбанизация, репарто, барриада және резиденциал сияқты.

Арнайы қауымдастықтар

Пуэрто-Риконың арнайы қауымдастықтары – әлеуметтік жағынан шеттетілген азаматтары бар маргиналды қауымдастықтар. Картада осы қауымдастықтар мемлекеттің дерлік барлық муниципалитеттерінде кездесетіні көрсетілген. 2014 жылы тізімде болған 742 орынның ішінде Аройодағы келесі бариолар, қауымдастықтар, секторлар немесе аудандар болды: Марин ауданы, Пальмас бариосы, Яурел бариосы және Сан-Фелипе Аризона аймағы.

Көрнекі және қызықты жерлер

Аройода сегіз жағажай бар. Арройодағы қызығушылық тудыратын орындардың ішінде педагог және спортшыға арналған Энрике Хьюике ескерткіші, сондай-ақ американдық телеграфты ойлап тапқан Самуэль Морзе ескерткіші бар. Каса-де-Адуана – Аройо қаласында орналасқан мұражай. Пунта-Гиларте, Пунта-де-Лас-Фигурас маяғы және Аройо қант қамысы поезді де қызықты орындардың қатарында. Пуэрто-Рикода COVID-19 пандемиясы кезінде жергілікті туризмді дамыту мақсатында, 2021 жылы Пуэрто-Рико туристік компаниясы Voy Turistiendo (Мен саяхаттап жүрмін) атты науқанды іске қосты. Науқан аясында әр муниципалитетке арналған беті бар паспорт кітабы ұсынылды. Voy Turisteando Arroyo паспортында Malecón Paseo Las Américas, Centro Vacacional Punta Guilarte, Faro Punta Figuras және Arroyo серфинг паркі қызығушылық тудыратын орындар ретінде тізімделген.

Мерекелер мен іс-шаралар

Аройо шілде айында өзінің қасиетті әулиесінің мерекесін тойлайды. Дель Карменнің Қамқоршылық тойы – бұл Мәрияның Кармель тауындағы анасына арналған діни және мәдени мереке, көбінесе шерулер, ойындар, шеберлер, көңіл көтеру атракциондары, аймақтық тағамдар және тікелей музыкалық қойылымдармен өтеді.

Спорт

Арройода кәсіби спорт командасы болмаса да, А классында бірнеше әуесқой команда бар.

Мәдениет/сурет орындары

Музей Антигуа Адуана – тарихи ғимарат, қазір жергілікті суретшілердің, мысалы Анхель Кораның өнер туындылары осы жерде көрсетіледі. 1922 жылы құрылған «Cine Renacimiento» (Ренессанс кинотеатры) 2011 жылы бір жылдан астам жаңғырту жұмыстарынан кейін қайта ашылды. Ол жаңа талаптарға сай келетін театр алаңына айналдырылып, енді «Teatro Renacimiento» (Ренессанс театры) деп аталады. Ол Морс көшесі (PR 178) және Аризона 7 көшесінде орналасқан.

Экономика

Өткен ғасырларда Аройо Орталық Лафайеттедегі қант фабрикасымен қант өндірісімен әйгілі болған. Соңғы жылдары өндіріс және фармацевтикалық салалары Аройо экономикасын басып алды. Stryker Corporation, медициналық имплантаттар және басқа хирургиялық құралдарды жасаушы, қалада өндіріс орнына ие.

Үкімет

Құрылғаннан бері Арройо қалалық әкімшілігі әкім басқарып келеді, алғашқы әкімі Марселино Цинтрон болған. Қазіргі әкім – Эрик Бачиер Роман. Қала сонымен қатар жергілікті заңнамалық мәселелерді шешетін қалалық заң шығару органына ие.

Таңбалар

Муниципионың ресми туы мен гербі бар. Аройоның туында тең өлшемдегі екі көлденең жолақ бар. Жоғарғы жолағы қызғылт сары, ал төменгісі қара түсті. Тудың ортасында Аройоның гербі орналасқан. Герб екі бөлікке бөлінген. Жоғарғы бөлімінде көгілдір фонда шіркеу, оның оң жағында розарий, сол жағында гүл бейнеленген. Төменгі бөлімінде жасыл төбелерде екі күміс телеграф тірегі көрсетілген. Төмен жағында көк және күміс түсті толқынды жолақтар, олардың астында балық суреті бар. Гербтің үстінде үш мұнаралы, молық түсті тәж орналасқан. Ал гербтің астында "Arroyo Pueblo Grato" деген ұран жазылған лента бар.