Кіріспе

Гуаника (ˈɡwanika, ˈwanika) – Пуэрто-Риконың оңтүстігінде, Кариб теңізінің жағасында орналасқан қала және муниципалитет. Ол Сабана Гранде қаласының солтүстігінде, Лахас қаласының шығысында және Яуко қаласының батысында орналасқан. Гуаника Яуко метрополитендік статистикалық аймағының құрамына кіреді. Гуаника барио пуэбло, сондай-ақ Гуаника пуэбло деп те аталады, муниципалитеттің орталық бөлігі болып табылады. 2020 жылы Гуаниканың халқы 13 787 адамды құрады. Гуаника сол атпен аталатын терең шығанақта орналасқан. Шығанақ тропикалық фьордқа ұқсайды, тар және тік жарлы төбелермен шектелген, ені жарты шақырымнан аспайды, ал аузынан қалаға дейінгі қашықтығы шамамен 3 шақырымды (2 миль) құрайды. Қала Сан-Хуаннан 161 шақырымнан астам қашықтықта және екі сағаттан асатын сапарда орналасқан, ал Понседен батысқа қарай 32 шақырым жерде жатыр. Гуаниканың пошталық индексі 00653, телефондық кодтары 787 және 939. Энсенада қалалық елді мекенінің жеке пошталық индексі 00647.

Елді мекен

1508 жылы 12 тамызда Хуан Понсе де Леон Гуаника портына қонды және Гуания деп аталатын қала құрды. Бұл қала Таино тілінен шыққан «Мұнда суы бар жер» деген мағына беретін Гуания сөзімен аталды. Пуэрто-Рико аралының алғашқы астанасы саналған қала (сол кезде Сан-Хуан Баутиста аралы деп аталды) 1511 жылғы жергілікті халықтың көтерілісі кезінде қиратылды және еуропалықтар бұл аймақты бірнеше жылға тастап кетті. Осы уақытта Сан-Хуан (бастапқыда Пуэрто-Рико деп аталған) аралдың астанасы болды. Пуэрто-Рико 1898 жылғы Париж шарты бойынша Испания-Америка соғысынан кейін Испаниядан АҚШ-қа берілді және АҚШ территориясына айналды. 1899 жылы АҚШ Соғыс министрлігі Пуэрто-Рикода халық санағын жүргізіп, Гуаника халқы 2700 адамды құрады. Жаңадан құрылған Гуаника қаласы 1914 жылғы 13 наурызда Гуаника жеке муниципалитет ретінде бекітілгенге дейін Яуко муниципалитетінің бір бөлігі болды. Виктор Анхель Саллаберри Сафини Гуаниканың алғашқы мэрі болды.

Инвазия

1898 жылдың 25 шілдесінде американдық әскерлер (жас ақын-жазушы Карл Сэндбург та бар, генерал Нельсон А. Майлз басшылығымен) Испан-американ соғысының бір бөлігі ретінде Пуэрто-Рико науқаны аясында Гуаникаға қонды. Бұл басып кіру Пуэрто-Риконың АҚШ-қа қосылуына әкелді. Испания мен АҚШ арасындағы соғыстың шағын бөлігі болған бұл басып кіру Гуаникада, оның қорғалған порты мен Понсе қаласына жақын орналасқандығы, сондай-ақ Сан-Хуанның мықты бекінілген қаласында күтілмеген орын болғандықтан болды. "Глостер" кемесі Гуаника шығанағына тұңғыш рет тікелей ілгегін түсірді. Хьюз және Вуд лейтенанттарының басқаруымен 28 теңізші мен теңіз жаяу әскері кемеден салалармен жағаға шықты. Теңіз жаяу әскері жағажайдағы ту бағанасынан испан туын түсіріп, оның орнына американ туын көтерді. Олар пулемет орнын құрып, периметріне сым тораптарды орнатты. Пуэрто-Рикодағы пуэрто-риколық милиция мен американдық күштер арасындағы алғашқы құрлықтағы шайқас лейтенант Мендес Лопес пен оның әскері американдықтарға шабуыл жасап, атыс ашқанда болды. Соңынан болған шайқаста американдықтар пулеметпен жауап берді, ал "Глостер" испандықтардың позицияларын бомбалауды бастады. Лейтенант Мендес Лопес және оның үш әскері жараланды, ал милиция бөлімі Яуко қаласына шегінуге мәжбүр болды. Бұл басып кіру жағалаудағы даулы ескерткішпен белгіленген: кең серуендеу жолында (эль-малекон) "Гуаника тасы" (Piedra de Guánica) деп аталатын үлкен коралл тас бар, онда "3-ші батальон, 1-ші АҚШ инженерлік бөлімшесі, 1898 жылдың 16 қыркүйегі" деген жазу ойылып жазылған. 25 шілде күні кейіннен Пуэрто-Рикода Басып алу күні, кейін Конституция күні ретінде аталып өтіледі (Пуэрто-Рикодағы мерекелерді қараңыз).

Бүгін

Гуаника – дәстүрлі өткенге байланысты тамырларын және байланыстарын сақтайтын заманауи қала. «Достық қаласы» (el pueblo de la amistad) деп аталатын бұл қала кейде «Он екі көше қаласы» (el pueblo de las doce calles) деп те аталады. Қаланың орталық бөлігі солтүстік-оңтүстік бағытында өтетін бес көшеден тұрады, ал олармен қиылысатын жеті көше шығыс-батыс бағытында жатады. Нәтижесінде 24 шаршы блоктан тұратын ықшам тор пайда болады, оның бірі – қаланың басты алаңы. Алаңға қарай католик шіркеуі, қалалық әкімдік, мектеп және көптеген дүкендер орналасқан; алаңның өзінде жасыл желек, серуендеу жолдары мен музыкалық стенд бар. Соңғы жылдары бұл он екі көшеден тұратын орталық аймақ оңтүстік және батыстағы қала маңындағы аудандармен кеңейтілді. Қала мен порты төңіректеп жатқан төбелердің ішінде қаланың шығысында орналасқан 450 фут (137 м) биіктіктегі төбе де бар, оның үстінде кішкентай Форт Капрон орналасқан. Екі ірі зауыт, оның біреуі тыңайтқыш өндіреді, жағымды ландшафттан көзді шашыратады, бірақ екеуі де бір кезде Орталық Гуаниканың қант плантациялары басым болған қала экономикасы үшін маңызды болды. Club Med деп аталатын курорт желісі бір кезде қаланың шығысындағы жағажайларда сәнді курорт ашуға тырысты, бірақ жергілікті халықтың қарсылығына байланысты бас тартып, олар қоршаған ортаның және қоғамның деградациясына алаңдады. Қаланың шығысындағы жерлердің арасында, 5 шақырымдық жағажай учаскесі де уақыт-уақытпен сатылады. Бұл балықшылар ауылы; коммерциялық балықшылар әлі де портының кіреберісінен тыс жерде дәстүрлі кәсіптерімен айналысады. Copamarina Beach Resort & Spa жағажайға қол жеткізуге және Кайос-де-Кана-Горданың батыс жағында орналасқан Гиллиган аралына дейін қысқа қайық сапарына мүмкіндік береді, бұл снорклингке өте қолайлы орын. Су мөлдір және тұзды, онда ескі маржан сынықтары мен балықтарды көруге болады. Адамдар бір аралдан екіншісіне жүзу арқылы немесе жаяу өту арқылы жете алады. 2017 жылдың 20 қыркүйегінде Мария дауылы Пуэрто-Рико аралына соқты. Гуаникада 951 үй зақымдалды немесе қирады. 2020 жылдың 6 қаңтарында Гуаникада және жақын жердегі муниципалитеттерде 5,8 балдық жер сілкінісі болды, нәтижесінде бірнеше тұрғын үйлер мен көлік құралдары қирады. 2020 жылдың 7 қаңтарында 6,4 балдық жер сілкінісі болды.

География

Гуаникада таулар мен құрғақ орман бар. Гуаника мемлекеттік орманы (Bosque Estatal de Guánica) – қаланың шығысы мен батысында орналасқан құрғақ орман қорығының атауы, әлемдегі ең үлкен тропикалық құрғақ жағалау орманы және 1981 жылы Халықаралық биосфералық қорық деп жарияланды. Құрғақ орманның көп бөлігін қамтитын парк Боске Секо де Гуаника деп аталады. Порто-Рико аралының ең құрғақ аймағынан өтетін 116-шы тас жол – ең жақын маңызды жол – батысқа қарай Лахасқа, ал шығысқа қарай Понсеге барады. Гуаника құрғақ орманының көбісі сақталған орманында аралда кездесетін ең көп құс түрлері бар, оның ішінде басқа жерде сирек кездесетін бірнеше құс түрлері де бар: Пуэрто-Риканың кесіртке куку, Пуэрто-Риканың ағаш соққышы, Пуэрто-Риканың түнгі құсы және Пуэрто-Риканың зөңгірт құсы. Пуэрто-Рикода жойылып кеткен деп есептелген басқа жануарлар да осы орманда табылған. Мұнда көптеген түрлі кактустар өседі, бұл аралдың солтүстік-шығысындағы жайқын тропикалық ормандармен керемет контраст құрайды. Бұл айырмашылық Гуаниканы аралдың солтүстік-шығыс бөлігінен бөліп тұратын Кордильера Сентраль тау тізбегіне байланысты; солтүстік-шығыста жыл сайынғы жауын-шашын мөлшері 30 дюймнен астам болса, Гуаникада 30 дюймнен аз, ал орман қорығының кейбір аймақтарында тіпті алты дюймдей ғана жауады. Орман қорығының бір бөлігінде 58 шақырымдық жолдар бар, олар төрт түрлі орман түрлерінен өтеді: жапырақты ағаштар, жағалау аймағында ағаш тәрізді сүтқосақ және 9 фут (3 метр) биіктіктегі тікенді груша кактусы, махагони орманы және қисайған гумбо лимбо ағаштары. 700-ге жуық өсімдік түрі бар, оның ішінде арома (акация) және гуаякан (Lignum vitae – латынша «өмір ағашы») кіреді. Бір гуаяканның жасы 500–700 жылға жетеді. Мұнда 40 түрлі құс, оның ішінде басқа еш жерде кездеспейтін гуабаиро (Пуэрто-Риканың түнгі құсы) таба аласыз. Сонымен қатар, аймақта Пуэрто-Риконың қырқалы жабыны (Peltophryne lemur) және кейде жағажайларда жасыл және терілі теңіз тасбақалары кездеседі, бірақ олардың жұмыртқалары бір кезде қант қамысы егістіктеріндегі егеуқұйрықтармен күресу үшін әкелінген мангустардың шабуылына ұшырайды.

Салалар

Баррио (қазіргі заманда шағын әкімшілік бөлімдерге ұқсас) және суббарриолар секторлар деп аталатын кішігірім аймақтарға одан әрі бөлінеді. Секторлардың түрлері әртүрлі болуы мүмкін, мысалы, қалыпты сектор, урбанизация, репарто, барриада, резиденциал және тағы да басқалар.

Арнайы қауымдастықтар

Пуэрто-Риконың арнайы қауымдастықтары – әлеуметтік оқшалануға ұшыраған азаматтары бар маргиналды қауымдастықтар. Картада осы қауымдастықтар мемлекеттің дерлік барлық муниципалитеттерінде кездесетіні көрсетілген. 2014 жылы тізімде болған 742 орынның ішінде Гуаникадағы келесі бариолар, қауымдастықтар, секторлар немесе аудандар болды: Эсперанса ауданы, Калехон Магуэйес, Эль Батей, Эль Тумбао, Энсенада, Фуиг, Ла Луна және Плайя Санта.

Туризм

Жергілікті туризмді дамыту мақсатында Пуэрто-Рико туристік компаниясы Voy Turistiendo ("Мен саяхаттап жүрмін") атты науқанды іске қосты, оған паспорт кітапшасы мен веб-сайт кіреді. Гуаника бетінде Bosque Seco de Guánica, Playa La Jungla және Cayo Aurora "Gilligan's" тамашалауға лайықты орындар ретінде көрсетілген.

Үкімет

Пуэрто-Рикодағы барлық муниципалитеттер сияқты, Гуаника да мэр басқарады. Қазіргі мэр – Исмаэль (Тити) Родригес Рамос, Халықтық демократиялық партиясынан (PPD). Родригес 2020 жылғы жалпы сайлауда Жаңа прогрессивті партиясынан (PNP) Сантос Седамен (Папичи) өткізілген шатыс сайыстан кейін сайланды. Екі кандидатқа да шамамен бірдей үлес дауыс түсті, бірақ 2000 бюллетеньде Эдгардо Круз Велес үшін, тәуелсіз кандидат үшін, жазылған дауыстар басым болды. Бұл дауыстарды қайта санауға алып келді, ал алғашқы нәтижелер Велездің жеңіске жеткенін көрсеткенімен, апталар бойы санаудан кейін Родригес жеңімпаз деп жарияланды. Велез бастапқыда сайлауда жеңілісін мойындады, бірақ кейіннен сотқа ерте дауыс беру бюллетеньдерін өзінің санауына қосу туралы өтініш білдірді. Бұл сот ісі және одан кейінгі апелляциялық шағымдар екеуі де қабылданбады. Қала Пуэрто-Риконың V сенаторлық округіне жатады, оны екі сенатор ұсынады. 2012 жылы Халықтық демократиялық партиясынан (PPD) Рамон Руис және Мартин Варгас Моралес округтік сенаторлар болып сайланды. 2020 жылы Халықтық демократиялық партиясынан (PPD) Мариалли Гозалес және Рамон Руис округтік сенаторлар болып сайланды.

Таңбалар

Муниципионың ресми туы мен елтаңбасы бар.

Ту

Бес толқын, көгілдір және сары түстер Гуаника шығанағын бейнелейді, бұл Гуаниканың ресми елтаңбасының бір бөлігі.

Елтаңба

Қалқан төрт бөлікке бөлінген. Оң жақ жоғарғы бөлігінде, осы аймақтағы юкаеке (үндістер аумағы) болған Касик Агуэйбананы бейнелейтін тәж астындағы "бохио" (үнділер үйі) бейнеленген. Сол жақ жоғарғы бөлігінде Хуан Понсе де Леонды көрсететін арыстан бар. Оң жақ төменгі бөлігіндегі күміс түсті фондағы қызыл және сары түсті тіктөртбұрыштар, Гуаника қаласының қазіргі орналасқан жері Тавара қаласын негізін қалаған Дон Кристобаль де Сотомайордың қалақтарын көрсетеді. Толқынды жолақтар осы қаланың шығанағын бейнелейді. Қалқанды айнала қоршаған бұтақтар осы аймақта өте маңызды болған қант қамысы өнеркәсібін көрсетеді. Гуаникада 25 көпір бар.