Кіріспе

Гуаянилла (Guayanilla) – Пуэрто-Риконың қаласы және муниципалитеті. Гуаянилла аралының оңтүстік жағалауында, Кариб теңізімен шектесе орналасқан, Аджунтас қаласының солтүстігінде, Яуко қаласының шығысында, және Пеньуэлас қаласының батысында, сондай-ақ Понседен шамамен 19 км батыста жатыр. Гуаянилла 16 бариоға және Гуаянилла Пуэблоға (қаланың орталық бөлігі және әкімшілік орталығы) таралып жатыр. Бұл Яуко метрополитендік статистикалық аймағының құрамына кіреді.

Тарих

Гуаянилланы Пуэрто-Рико креолдары негіздеді. Алғашқы атауы Гуадианилья болды, бұл Испаниядағы сол аттас өзен мен қаланың құрметіне берілген есім. Алайда, таино тіліндегі жергілікті сөзге ұқсату үшін ол Гуаянилла деп өзгертілді. Гуаянилла атауы Гуания және Санта-Мария-де-Гуадианилья сөздерінің бірігуінен туындаған. Бұл аймаққа алғашқы еуропалықтар 1511 жылы қоныстанды. 1756 жылы Яуко қала ретінде құрылды. Одан кейін Гуаянилла Яуконың бір бөлігі болды. Өте құнарлы жерлері мен жергілікті сауданың көп бөлігі жүзеге асырылған жергілікті портына қолжетімділік болғандықтан, Гуаянилла қант қамысы өсірілетін маңызды ауыл шаруашылығы орталығына айналды. Гуаянилла тез өсіп, 1833 жылдың 27 ақпанында губернатор Мигель де ла Торренің жарлығымен жеке муниципалитет ретінде құрылды. 1898 жылғы Париж шарты бойынша Испания-Америка соғысынан кейін Пуэрто-Рико Испаниядан АҚШ-қа өткізілді. 1899 жылы АҚШ Соғыс министрлігі Пуэрто-Рикода халық санағын жүргізіп, Гуаянилланың халқы 9 540 адамды құрады. 2017 жылдың 20 қыркүйегінде Мария дауылы Пуэрто-Риконы шарлады. Гуаянильяда дауыл көптеген көшкінге әкеп соқты және ауыр зардаптар тудырды, нәтижесінде шамамен 600 үйдің шатыры бұзылып, 300 үй толығымен қирады. Жел мен су тасқыны жолдарды, егістіктерді және ғимараттарды қиратты.

2019 - 2020 жылғы жер сілкіністері

2020 жылдың 6 қаңтарында Гуайаниллада 5,8 балдық жер сілкінісі сезілді және бірнеше құрылыстар мен көліктер қирады. Сегіз адамнан тұратын отбасы жер сілкінісі салдарынан қираған үйден қашып шықты. 2020 жылдың 7 қаңтарында 6,4 балдық жер сілкінісі Гуаянилья Пуэблодағы католик шіркеуін қиратты.

География

Гуаянилла оңтүстік жағалауда орналасқан. Жағалауы оңтүстікке қарай Пуэрто-Рикодағы ең жақсы табиғи порттардың бірі – Гуаянилла шығанағын құрайды. Ең жақын қала – Понсе, ол шығысқа қарай орналасқан. Солтүстік аймақтар Кордильера Центральға дейін жететін таулармен шектеледі. Орталық аймақтардағы жер бедері 1410 футтан (430 м) аспайтын биіктікте төмендейді. Соңында, жағалау жазығында биіктіктер одан да төмен. Яуко, Гуаянилла және Макана өзендері муниципалитет арқылы ағып өтеді. Яуко өзені Бока ауданынан қысқа ғана өтеді, онда Кариб теңізіне құятын жері мен оған ілесіп жатқан батқылық жерлер орналасқан.

Салалар

Баррио (қазіргі заманда шағын әкімшілік бөлімдерге ұқсас) және суббарриолар секторлар деп аталатын кішігірім аймақтарға одан әрі бөлінеді. Секторлардың түрлері әртүрлі болуы мүмкін, мысалы, қалыпты сектор, урбанизация, репарто, барриада және резиденциал сияқты.

Арнайы қауымдастықтар

Пуэрто-Риконың арнайы қауымдастықтары – әлеуметтік оқшалануға ұшыраған азаматтары бар маргиналды қауымдастықтар. Картада осы қауымдастықтар мемлекеттің дерлік барлық муниципалитеттерінде кездесетіні көрсетілген. 2014 жылы тізімде болған 742 орынның ішінде Гуаяниллада келесі бариолар, қауымдастықтар, секторлар немесе аудандар болды: Магас Абахо, Плайя бариосындағы Вилла-дель-Кармен, Пьедрас-Бланкас, Плейита және Сан-Педро.

Туризм

Жергілікті туризмді дамыту мақсатында Пуэрто-Рико туристік компаниясы Voy Turistiendo ("Мен саяхаттап жүрмін") атты акцияны іске қосты, оған паспорт кітапшасы мен веб-сайт кіреді. Гуаянилла бетінде Paseo Tablado Guayacán, Charco Los Peces және Península del Río көрікті жерлер ретінде тізімделген. Primera Hora газеті жариялаған хабарға сәйкес, Гуаянильяда 17 жағажай бар. Көруге болатын жерлер: Марио Меркадо қамалы, Чорро-де-Оро сарқырамасы, Эль-Конвенто үңгірі, Гиларте мемлекеттік орман паркі, Эмахагуа жағажайы, Ла-Вентана жағажайы, Тамариндо жағажайы, Орталық Руфина қираған орындары. Эль Кастильо дель Ниньо (Балалар қамалы) ойын-сауық паркі. Мерекелер: Қалалық карнавал (сәуір), Студенттер фестивалі (мамыр), Жағажай фестивалі (мамыр), Крест күні (мамыр), Балықшылар фестивалі (маусым), Теңіз өнімдері фестивалі (маусым), Кармель тауының Әйелдер фестивалі (шілде), Әйелдер марафоны (қараша), Таза ұғым фестивалі (желтоқсан).

Өнеркәсіп

Гуаянилладағы негізгі өнеркәсіптер мұнай-химия өнімдерін өндіру және жылуэлектр станциялары арқылы электр энергиясын өндіру. Гуаянилла Пуэрто-Риконың электр энергиясының жартысынан астамын өндіреді. Кәсіптердің үлесі былай бөлінеді:

22,2% : Білім беру, медициналық және әлеуметтік қызметтер
14,5% : Мемлекеттік басқару
14,5% : Құрылыс
11,3% : Өндіріс
9,6% : Бөлшек сауда
6,4% : Көлік және қойма шаруашылығы, сондай-ақ коммуналдық қызметтер
5,3% : Өнер, ойын-сауық, демалыс, қонақ үй және тамақтандыру қызметтері
4,5% : Басқа қызметтер
3,6% : Кәсіби, ғылыми, басқару, әкімшілік және қалдықтарды басқару қызметтері
2,9% : Ауыл шаруашылығы, орман шаруашылығы, балық аулау, аң аулау және кен өндіру
2,3% : Қаржы, сақтандыру, жылжымайтын мүлік, жалға беру және лизинг
1,8% : Көтерме сауда
1,2% : Ақпарат

Демография

2000 жылғы санақ бойынша, кез келген нәсілді 99,2% испан тілділер. 65,5% ақ, 11,1% қара, 19,3% аралас, 5,1% басқа. 7209 үй шаруашылығы болды, олардың 40,9% -ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 57,3% -ы бірге тұратын ерлі-зайыптылар, 21,7% -ында күйеуі жоқ әйелдер тұрды, ал 16,4% -ы отбасы емес. 15,2% жалғыз өмір сүреді, ал 7,1% жалғыз өмір сүреді және 65 жастан асқан. Үй шаруашылығының орташа мүше саны 3,19, ал отбасының орташа мүше саны 3,55. Халықтың жас бойынша таралуы: 18 жасқа дейінгілер 30,0%, 18-ден 24 жасқа дейінгілер 11,8%, 25-тен 44 жасқа дейінгілер 26,2%, 45-тен 64 жасқа дейінгілер 21,2%, және 65 жастан асқандар 10,8% құрады. Орташа жас 31 жас. Үй шаруашылығының орташа кірісі 11 361 доллар, ал отбасының орташа кірісі 13 187 доллар болды. Қаланың жан басына шаққандағы кірісі 5 954 долларды құрады. Халықтың 57,0% және отбасылардың 54,9% кедейлік шегінен төмен тұрды.

Мерекелер мен іс-шаралар

Гуаянилла желтоқсан айында өзінің қасиетті мейрамын тойлайды. Fiestas Patronales Inmaculada Concepcion de Maria – бұл діни және мәдени мереке, оның барысында әдетте шерулер, ойындар, шеберлер, көңіл көтеру аттракциондары, аймақтық тағамдар мен тікелей музыкалық қойылымдар ұйымдастырылады.

Таңбалар

Муниципионың ресми туы мен елтаңбасы бар.

Ту

Бұл муниципалитеттің туы бар.

Көлік

Гуаянильяда 35 көпір бар.

Назарио жинағы

Назарио коллекциясы – католик діни қызметкері және әуесқой археолог Хосе М. Назарио тапқан, жазулары бар тастар жиынтығы (халық мәдениетінде оны таино басшысы Агуэйбана II-мен байланыстырады), қала үшін мәдени символға айналды. Бұл мүсіндер Гуаянилла қаласындағы Әке Назарионың тас жазулары мұражайының орталық экспонаты болып табылады.