Кіріспе
Мока – Пуэрто-Рикодағы қала және муниципалитет. Анясконың солтүстігінде, Агуадилланың оңтүстік-шығысында, Агуаданың шығысында, Исабела мен Сан-Себастьянның батысында орналасқан. Мока 12 барио және Мока Пуэблодан (қаланың орталық бөлігі және әкімшілік орталық) тұрады. Бұл Агуадилла-Исабела-Сан-Себастьян метрополитендік статистикалық аймағының бір бөлігі. Атауы осы аймақта көптеп кездесетін мока ағашынан (Andira inermis) шыққан. 1972 жылғы 19 ақпанда мока ағашы қаланың символы ретінде ресми түрде бекітілді. Мока өзінің Мундильо тоқу өнерімен әйгілі. Мундильо – Пуэрто-Рико стиліндегі қолмен тоқылған бұтақ тоқу. Мундильо көбінесе Мока қаласымен байланысты.
Moca (ˈmoka) is a town and municipality of Puerto Rico, located in the north western region of the island, north of Añasco; southeast of Aguadilla; east of Aguada; and west of Isabela and San Sebastián. Moca is spread over 12 barrios and Moca Pueblo (the downtown area and the administrative center). It is part of the Aguadilla Isabela San Sebastián Metropolitan Statistical Area. The name comes from the Moca tree (Andira inermis) which are very common in this region. The Moca tree was officially adopted as the representative tree of the town on February 19, 1972. Moca is famous for its Mundillo lace. Mundillo is a Puerto Rican style of handmade bobbin lace. Mundillo almost synonymous with the small town of Moca.
Тарих
Мока, Ла Капитал дель Мундильо (Мундильо астанасы) деп белгілі, әсіресе оның кружевосы немесе Мундильосымен танымал. Оны Дон Хосе де Кинонес 1772 жылғы 22 маусымда құрған. Құрылған күні туралы әртүрлі мәліметтер бар. Мануэль де Убеда и Дельгадо өзінің "Пуэрто-Рико аралы. Тарихи, географиялық және статистикалық зерттеу" ("Isla de Puerto Rico. Estudio histórico, geográfico y estadístico") атты еңбегінде, 1878 жылы Сан-Хуанда жарық көрген, Моканың 1774 жылы құрылғандығын жазған. Ал, Каетано Колль и Тосте "Boletín histórico de Puerto Rico" басылымында, оның 1772 жылғы 22 маусымда құрылғандығын айтады. Пуэрто-Рико 1898 жылғы Париж шарты бойынша, Испания-Америка соғысынан кейін Испаниядан АҚШ-қа өткен және АҚШ-тың біріктірілмеген аумағына айналған. 1899 жылы АҚШ Соғыс министрлігі Пуэрто-Рикода халық санағын жүргізіп, Мока халқының саны 12 410 адамды құрағанын анықтаған. 2010 жылғы 16 мамырда Мока 5,8 балдық күшті жер сілкінісінің ошағы болды. Жер сілкінісі бүкіл аралда, сондай-ақ Доминикан Республикасында және Виргин аралдарында сезілді. Әртүрлі қалаларда зардап шеккендер туралы хабарлар келіп түсті. 2017 жылғы 20 қыркүйекте Мария дауылы Пуэрто-Риконы шарлады. Мокадағы жер көшкіндері мен Кулебринас өзенінің тасқыны көпірлерге, жолдарға және үйлерге ауыр зақым келтірді. Шамамен 1300 үй жер көшкіні мен су тасқынынан зардап шекті, көпірлер қирады, тұрғындар электр қуатысыз, телекоммуникациялық байланыссыз және қажетті жабдықтарсыз қалды. Одан бір жарым ай өткен соң, Моканың 31 117 тұрғынының 25%-ы электр қуаты мен ауыз суға қол жеткізсе, қалған 75%-ы мұндай мүмкіндікке ие болмады.
География
Мока Пуэрто-Рико аралының солтүстік-батыс бөлігінде, солтүстік карст аймағында орналасқан. Климат: Тропиктік, жыл мерзімдерінің айқын өзгесуі байқалмайды, Мокадағы температура жоғарыдағы көрсеткіштер аралығында, ал төмендегі көрсеткіштер аралығында ауытқиды. Гидрография: Кулебринас өзені оның аумағын шығыстан батысқа қарай кесіп өтеді, ал оның салалары Лос-Гатос, Лассаль, де-лас Дамас, Вьежа, Лос-Роман, Морон, Хигуйо, Чикита, Ягрума, Эчеверрия, Агуас-Фриас, Лас-Мариас, де-лос Мендес, Ла-Караима, Гранде және Дульсе шатқалдарын қамтиды. Серро Мока, Монте Эль-Охо, Хайкоа тау тізбегінің Монте Марикита тауы.
Hydrography: The Río Culebrinas crosses its territory from east to west, and its tributaries include the gorges of Los Gatos, Lassalle, de las Damas, Vieja, Los Romanes, the Morones, Higuillo, Chiquita, Yagruma, Echeverria, Aguas Frias, Las Marias, de los Méndez, La Caraíma, Grande, y Dulce. Cerro Moca, Monte El Ojo, Monte Mariquita of the Jaicoa Mountain Range.
Салалар
Баррио (қазіргі заманда шағын әкімшілік бөлімдерге ұқсас) және суббарриолар секторлар деп аталатын кішігірім аймақтарға одан әрі бөлінеді. Секторлардың түрлері әртүрлі болуы мүмкін, мысалы, қалыпты сектор, урбанизация, репарто, барриада және резиденциал сияқты.
Арнайы қауымдастықтар
Пуэрто-Риконың арнайы қауымдастықтары – әлеуметтік мүшекестенуді бастан өткізіп жатқан маргиналды қауымдастықтар. Картада осы қауымдастықтар Пуэрто-Риконың дерлік барлық муниципалитетінде кездесетіні көрсетілген. 2014 жылы тізімде болған 742 орынның ішінде Мокадағы келесі бариолар, қауымдастықтар, секторлар немесе аудандар болды: Асейтуна, Круз бариосындағы Ислета сектор, Мока барио пуэблодағы Асеведо учаскелері және Мамей учаскелері, сондай-ақ Лоперена.
Мерекелер мен іс-шаралар
Мока қаласы қамқоршы әулиесі мерекесін тамыз айының соңында немесе қыркүйек айының басында тойлайды. Nuestra Señora de la Monserrate мерекесі – діни және мәдени той, оның барысында әдетте шерулер, ойындар, шеберлер, көңіл көтеру шаралары, аймақтық тағамдар мен тікелей музыка орындалады.
Вампирлер туралы аңыз
Мока қаласы "Эль вампиро де Мока" (испан тілінде "Мока вампирі") үшін танымал, ол "Чупакабра" қалалық аңызының алдастысы саналады. 1930 жылдардан бері шаруашылық малдарына вампир сияқты шабуылдар туралы хабарлар болғанымен, "Эль вампиро де Мока" аңызы 1975 жылдың 25 ақпанында ресми түрде басталды, сол күні газеттер Роча, Мокада қандары сорылған денелерінде тесік іздері бар он бес сиыр, үш ешкі, екі қаз және бір шошқа табылғанын жариялады. Бұл оқиғалар Мока тұрғындарының НЛО және басқа да табиғаттан тыс құбылыстар туралы хабарларымен де байланысты болды. 1975 жыл бойында ұқсас оқиғалар Корозал, Фахардо қалаларында және тіпті Сан-Хуанның ауылдық аймақтарында тіркелді. Аңыз 1990 жылдары Канованастан түскен ұқсас хабарлардан кейін қайта жанданды.
Үкімет
Пуэрто-Рикодағы барлық муниципалитеттер сияқты Мока қаласын да мэр басқарады. Қазіргі мэр – Жаңа прогрессивті партиядан (PNP) Хосе Авилес Сантьяго. Авилес 2000 жылғы жалпы сайлауда сайланды. Қала Пуэрто-Рико Сенатының IV сайлау округіне кіреді, оны екі сенатор өкілдік етеді. 2012 жылы Мария Тереза Гонсалес және Гилберто Родригес округтік сенаторлар болып сайланды.
Көлік
Мокада 12 көпір бар. Мока, Пуэрто-Риконың қалған бөлігі сияқты, белгілі бір маршруттармен жүретін қоғамдық таксилер жүйесіне, яғни Carros Públicos-қа ие болған.
Таңбалар
Муниципионың ресми туы мен елтаңбасы бар.
Ту
Аугусто Эрнандес Мендес Мока қаласының туын жасады. Тікбұрышты ту, мока ағашы гүлінің түсіне ұқсас, мажанта түсті теңқабырлы үшбұрыштан тұрады. Осы өрісте күміс жалатылған бес қабырғалы жұлдыздар, ал олардың ортасында үлкен алтын жұлдыз орналасқан, ол да бес қабырғалы.
Елтаңба
Оның сопақ пішіні бар. Күміс жалатылған алаң және көк аспан қызғылт ромбпен (алмаз тәрізді) бөлініп, Мока гүлінің түсімен біріктірілген. Ромбтың діни мағынасы бар. Ромбтың төменгі жағын Мока ағашының екі тармағы қоршап тұр, ал жоғарғы жағында он бір күміс жалатылған бес бұрышты жұлдыздан тұратын доға орналасқан. Ромбтың ішінде алтыннан жасалған монограмма (Құдай анасының) бар, оның үстінде сол металдан жасалған христиан тәжі кигізілген. Қалқанның үстіне үш мұнаралы сарай пішіндес күміс тәж орнатылған. Тәждің алдыңғы бөлігінде алтынмен қашалған "Мока" деген сөз жазылған. Сарайдың тастары көк түспен жалатылған. Есіктері мен терезелері қызғылт түсті.