Кіріспе

12 ғасырдағы Йорк архиепискобы Джеффри (шамамен 1152 – шамамен 12 желтоқсан 1212) – Англия королі Генрих II-нің заңды емес ұлы, Линкольн епископы және Йорк архиепискобы болды. Оның анасы кім болғаны белгісіз, бірақ оның аты Икенай болған болуы мүмкін. Джеффри 1173 жылы Линкольн епископы болар алдында бірнеше төменгі діни лауазымдарда қызмет етті, бірақ ол 1189 жылға дейін дін қызметкері ретінде қабылданбады. 1173–1174 жылдары ол Солтүстік Англиядағы өзінің заңды жартылай бауырларының көтерілісін басуға көмектесу үшін науқанға жетекшілік етті; бұл науқан Шотландия королі Уильямның тұтқындалуына әкелді. 1182 жылға қарай, Папа Люциус III Джеффриге Линкольн қызметінен кетуді немесе епископқа бекітілуді бұйырды; ол қызметтен кетуді таңдады және оның орнына канцлер болды. Генрих II қайтыс болғанда ол оның ұлдарының жалғыз қасында болды. Джеффридің жартылай бауыры Ричард I Англия тағына отырғаннан кейін оны Йорк архиепискобы етіп тағайындады, мүмкін, оны дін қызметкері болуға мәжбүрлеу және осылай таққа талапкер болу мүмкіндігін жою үшін. Біраз дау-дамайдан кейін Джеффри 1191 жылы архиепископ болып бекітілді. Бірақ Францияда архиепископқа бекітілгеннен кейін Англияға оралғанда Доверде ұсталғаннан кейін Ричардтың Англиядағы регенті Уильям Лонгшамппен қақтығысқа түсті. Джеффри қалада пана іздеді, бірақ Лонгшамптың агенттері оны ұстап алып, қысқа мерзімге Довер қамалына қамады. Кейіннен магнаттар кеңесі Лонгшампты қызметтен босатып, Джеффри өзінің архиепархиясына баруға мүмкіндік алды. Архиепископ өзінің архиепископтық қызметінің көп бөлігін жартылай бауырларымен – бірінші Ричардпен, содан кейін 1199 жылы Англия тағына отырған Джонмен әртүрлі дау-дамайларда өткізді. Джеффри өзінің суфраган епископтарымен, соборлық тарауымен және өзінің діоцезіндегі басқа да дін қызметкерлерімен де келіспеді. Джонмен соңғы дау 1207 жылы болды, ол кезде архиепископ салық жинауға рұқсат бермей, Францияға жер аударылды. Ол бес жылдан кейін қайтыс болды.

Ерте өмір

Джеффри шамамен 1152 жылы, әкесі Генрих, кейін Англияның Генрих II, Элеонора Аквитанға үйленбес бұрын дүниеге келген болуы мүмкін, және ол әкесінің әкесі, Анжу графы Джеффридің құрметіне аталған. Оның туған күні 1173 жылы епископ сайланғанда 20-ға жуық болғанын, ал 1191 жылы архиепископқа тағайындалғанда 40-қа жуық болғанын Уэльс Герральдтың айғақтары көрсетіп тұр. Оның анасының кім екені белгісіз. Орта ғасырлық жазбагер Уолтер Мап оның Икенай есімді әйел екенін және ол Генрихтің ұлы емес екенін мәлімдеген. Джеффридің анасы Розамунд Клиффорд болуы мүмкін, бірақ мұндай дәлелдердің көп бөлігі болжамға негізделген. Джеффри Генрихтің заңды балаларымен бірге өскен. Генрих Джеффридің туғанын жоққа шығаруға тырысқандығына ешқандай дәлел жоқ. Джеффридің Питер есімді інісі болған, бірақ Питер Генрихтің ұлы емес деп есептеліп келген. 1171 жылдың қыркүйегінде Джеффри Линкольн епархиясында Линкольн архидиаконы болды және 1175 жылы епископ сайланғанға дейін осы лауазымды сақтап қалды. Ол сондай-ақ Лондон епархиясында пребенд иесі болды, бірақ оның осы лауазымның міндеттерін орындағанына көп айғақ жоқ. Ол Нортгемптондағы мектепте канондық құқық оқыған және 1170-жылдардың басында Парижде сабақ берген деген болжам бар. Сондай-ақ ол сол кезде Папаның судьялық өкілі ретінде қызмет еткен, себебі ол епископтық лауазымға тағайындалу үшін қажетті жасқа толмаған. Джеффридің жас болуы Александрдың оны епископ етіп сайлауына қарсылық көрсетуіне себеп болды, ал Папа тек қысыммен ғана осы лауазымды бекітті. 1173 және 1174 жылдың басында Джеффри әкесінің шотландтарды бағындыру әрекеттеріне қолдау көрсету үшін Солтүстік Англияда әскери науқанға қатысты. Бұл науқан нәтижесінде Шотландия королі Арыстан Уильям Аленвик шайқасында тұтқындалды, сондай-ақ Дурхэм епискобы Хью дю Пуизет Генрих II-ге адал болуға мәжбүр болды. Науқан барысында Джеффри шотланд королінің жақтасы Роджер Моубрейге тиесілі бірнеше қамалдарды басып алды. Осы науқаннан кейін Генрих Джеффри туралы: "Менің басқа ұлдарым – нағыз заңсыз туғандар. Осы ғана өзін адал екенін дәлелдеді!" деді. 1175 жылы Папа Александр Джеффриді епископ ретінде бекіткеннен кейін, епископ 1 тамыз күні Линкольнге салтанатты сапар жасады. Кейіннен ол Тур қаласында оқыды, онда ол орта ғасырлық ақын және дипломат Петр Блуамен дос болып, кейіннен Джеффриге арналған Сент-Уилфрид туралы еңбегін жазды. Епископ Линкольн соборына екі қоңырауды қоса алғанда, бірнеше сыйлықтар жасады. Дегенмен ол епархияның жоғалған жерлерін қайтарып алып, кепілде болған шіркеу мүліктерін азат етуге қол жеткізді. Осы табыстарымен епархияның қаржысын жақсартса да, 1180 жылы ол епархиясына әкесінің наразылығын тудырғанша салық салды. 1181 жылы Папа Люций III Джеффридің ешқашан дінге қабылдануы немесе қасиеттілікке ие болмауы мүмкін деген алаңдаушылық білдірді және епископ лауазымын епископ ретінде бекітуді немесе отставкаға кетуді талап етті. Джеффри 1181 жылдың ақпанында епископтықтан бас тартатынын мәлімдегеннен кейін, Папа Люций III-нің бұйрығы бойынша дінге қабылданудың орнына, ол Римге бармады. Бұл лауазымдарға 1182 жылдан бастап Йорк қазынашысы, 1183 жылдан бастап Руан архидиаконы және, мүмкін, Шығыс Райдинг архидиаконы кірді. Генрих оған Анжуда және Турендағы екі континенталды қамалмен қатар, Англия мен Нормандиядағы жылына 1000 маркаға бағаланған жерлерді де берді. Джеффри канцлер лауазымын атқарғанымен, ол негізінен 1182 және 1185 жылдар аралығында ғана бірнеше құжаттарда кездеседі. 1185 жылдан кейін ол 1187 жылға дейін ешқандай қазіргі заманғы құжаттарда пайда болмайды, және ол әкесінің иелігінен тыс жерде біраз уақыт өткізген болуы мүмкін. Петр Блуа Италиядағы немесе Киелі жердегі патшалықтарына мұрагер бола алатын Джеффриді қарастырған бірнеше монархтар туралы жазды. Джеффридің құжаттарда пайда болмауы осы мақсаттарды іздеу үшін әкесінің иелігінен кеткенімен байланысты болуы мүмкін. Джеффри канцлер болып қызмет еткен кезде Уолтер де Кутанс оның "мөр сақтаушысы" қызметін атқарды; осы функцияны атқаруға біреудің қажеттілігі Джеффринің канцлерлік қызметінің басым бөлігі әкесі үшін тікелей байланысы жоқ міндеттерге жұмсалғанын көрсетеді. 1187 жылы Ричард ханзадасы мен Франция королі Филипп II Генрихке қарсы соғыс жариялағаннан кейін, Джеффриге ағылшын корольдік армиясының төрттен бір бөлігіне басшылық ету тапсырылды. 1189 жылы ол әкесімен бірге Генрихтің туған жері Ле-Маннан қуылды.

Алғашқы қиындықтар

Ричард Джеффриді 20 шілде 1189 ж., таққа отырғаннан кейін бірнеше күн ішінде Йорк архиепископы етіп тағайындады; ресми сайлау 10 тамызда өтті. Ричард Джеффриден үш жыл бойы Англиядан тыс жерде болатынына ант беруін талап етті. Кейіннен патша Джеффриді анттан босатты, ант беруінің бастапқы себебі Ричардтың Джеффридің ағылшын тағына деген ықтимал талаптарын бақылауға алу үшін жасаған тағы бір әрекеті болды. Бірақ Йорктегі соборлық бөлім Джеффридің тағайындалуына қарсылық білдірді, өйткені Йорктің деканы Хьюберт Уолтер және собордың басқа бірнеше мүшелері қатыспағандықтан сайлау жарамсыз деп есептеді. Ол қазынашы болды; ал Роджер Лондондық Селби аббаттығының иесі болды. Джеффри бұл тағайындауға қарсылық білдірді, нәтижесінде оның иеліктері патшаға тәркіленді, ол мойынсұнып, діни қызметкер болды. 1190 жылдың басында Джеффри собордағы діни рәсімдерді тоқтатуды бұйырды және Генри Маршал мен Бурчарды бұрынғы шіркеу қызметінде болған дау-дамай үшін қауымнан шығарып салды. Ричард Нормандияда үшінші крест жорығына дайындалып жатқанда, Джеффриді Нормандияда патшаның қасында болуға бұйырды. Юстициар болған Хью дю Пуисет Джеффридің бұрынғы айыппұл үшін кірістерді жинау әрекетіне кедергі жасаса да, Ричард дереу толық төлемді талап етті. Джеффри төлей алмағандықтан, Ричард оның жерлерін қайтадан тәркілеп, айыппұл мөлшерін арттырды және Джеффри үш жыл бойы Англияға бармайтынына уәде берді. Бірақ бұл дауды папаның араласуымен, Джеффридің сайлануын ратификациялауымен шешті. Джеффридің жері оған 800 марка айыппұл төлегеннен кейін шілде айында қайтарылды. Францияның Турс қаласында, Бартелеми де Вендом, Турс архиепископы, папалық құлшылыққа рұқсат бергеннен кейін. Бұл рұқсат патшаның және оның анасы Элеонора Аквитанияның араласуымен қамтамасыз етілді. Джеффри өзінің паллиумын, яғни архиепископтың билігінің нышаны, құлшылыққа тағайындалған кезде алды. Лонгшамп Джеффридің Ричардқа адалдық ант бермегенін мәлімдеді, бірақ бұл бәсекелесін жою үшін сылтау болған сияқты. Бұл наразылықтың бір себебі Томас Бекеттің өлтірілуімен салыстыруға болады, оны құрбандық үстелінен сүйреп алып, шейіт еткен. Архиепископ босатылды және Рединг пен Виндзор арасындағы Лоддон көпірінде өткен кеңеске қатысты; Лонгшамптан айырылып, канцлерліктен шығарылды, ал Линкольн епискобы Хью Джеффриді киелі орыннан сүйреп шыққандарды қауымнан шығарды. Джеффридің құлшылыққа тағайындалғанынан кейін, ол 1191 жылдың қыркүйек айының соңында Пюизетті провинциялық синодқа шақырды. Пюизет Римге шағымданды және синодқа қатысудан бас тартты, ал Джеффри оны желтоқсанда қауымнан шығарды. 1192 жылдың наурызында Елеонора патшайымы мен Губер Вальтер бұл мәселені шешу үшін жасаған әрекеті сәтсіз аяқталды, өйткені Джеффри Пюизеттен мойынсұнуға уәде берді, ол өз кезегінде Джеффриден қауымнан шығарудың әділетсіз болғанын мойындауын талап етті. 1192 жылдың қазан айында Римге тағы да шағымданғаннан кейін келіссөздер басталды. Джеффри өзінің епископтық айқыш ағашын Кентерберия епархиясында өз алдына алып жүруге тырысуымен ренжітті, осылайша оның епархиясы Кентербериядан жоғары немесе кем дегенде қатарлы екенін білдірді. Ол сонымен қатар Клементхорп монастырын Годстоу аббаттығына бағындыруға тырысты, бұл Клементхорптың Алиса монастырының папаға шағымдануына себеп болды. Бірақ Джеффри ханзада Джонмен достық қарым-қатынаста болды; тарихшы Г. В. Скаммеллдің айтуынша, Джеффридің құлшылыққа бағышталуы Джонға Джеффридің таққа қарсылас еместігін сезінуге мүмкіндік берді, осылайша екі ағайындының арасындағы жақсы қарым-қатынасқа жол ашты. Джеффриге собордағы Генри Маршал, Буршард дю Пуизет және Лондондық Роджер бастаған кейбір мүшелері ұзақ уақыт қарсылық көрсетті. Олар оның Йорктің қазынасының үлкен бөлігін Ричардтың құнын төлеуге жұмсағанына қарсы болды. Ричард крест жорығынан қайтып келе жатқанда Германияда тұтқындалып, тек 150 000 марка төлегеннен кейін ғана босатылды. Бұл соманы көтеру үшін Ричардтың барлық азаматтарына олардың табыстары мен мүлкі үшін 25% мөлшерінде салық салынды. Бұл төлемдерді дін қызметкерлері де, дін қызметкерлері де төлеу керек еді. Сол жылы Джеффри Хьюберт Уолтермен Англияның басымдығы туралы дау-дамай бастады, оны Кентербери талап етті, ал Йорк даулады. Уолтердің епископтық айқыш ағашпен 1194 жылдың наурыз айында Йорк епархиясында өзінің алдына алып жүруі оның Йорк пен бүкіл Англияға билік етуді талап еткенін білдірді. Джеффри келесі айда Кентерберия епархиясында өзінің айқыш ағашын алып жүруге жауап берді. Патша Ричард осы қадам үшін Джеффриді жазғырды және тіпті оның тәркіленген иеліктерінің бір бөлігін қайтаруға дейін барды. Ричард Англиядан 1194 жылдың мамырында кеткеннен бұрын Уолтерді Юстициар етіп тағайындады; сол жазда Уолтер Джеффридің әрекеттерін тергеуді бастады, нәтижесінде Джеффридің иеліктері қайтадан тәркіленді. Джеффри патшаға шағымданды, ол сол кезде Менде болды; Ричард Уолтердің шешімін жойды, Джеффридің иеліктерін қайтаруға және 1000 марка төлем және одан кейін тағы 1000 марка уәдесіз оны кешірді. Джеффри 1198 жылға дейін Римге қайтып келді. Ричардпен келісуге жасалған әрекет сәтсіз аяқталды, өйткені Джеффри Йорк епархиясындағы патшаның тағайындауларын папалық бекіту кепілдіктері болмаса мақұлдаудан бас тартты. Нәтижесінде 1199 жылдың 28 сәуір күні Папа Иннокентий III Джеффриге оның қарыздарын патшаға төлегеннен кейін жерлерін қайтаруға бұйрық берді. Иннокентий сондай-ақ Йорктегі патшалық тағайындаулар папалық бекітуді қажет ететінін бұйырды. Джеффридің діни округіндегі қарсыластарының кейбіреуі лауазымдарынан кетті, және Йоркта қысқа мерзімге бейбітшілік орнады. Бірақ Джеффридің шенеуніктерінің мақтандығы Йорктегі соборлық бөлімді ренжітті, және бұл қақтығыс 1200 жылдың наурыз айына дейін шешілмеді. 1199 жылдың көп бөлігінде Джеффри патшамен бірге болды, және екеуінің арақатынасы жақсы болған сияқты, бұл жағдай 1200 жылдың бірінші жартысында да жалғасты. Бірақ бұл ұзаққа соқпады, өйткені Джеффри салық жиналуына рұқсат беруден жалғастырды. Джон содан кейін Ричардтың билігінен берік кеңсе үшін төлемді талап етуді жаңартты, бұл Джеффриді қауымнан шығаруын кері қайтаруға және бейбітшілік үшін тағы бір төлем жасауға мәжбүр етті, бұл 1201 жылдың мамырында болды. Бірақ бұл ұзаққа соқпады; Йорк епархиясындағы тағайындаулар туралы даулар қайтадан басталды, бірақ Папа Иннокентийдің қолдауымен Джеффри өзінің кандидаттарының бірнешеуін тағайындауға қол жеткізе алды. Джеффри сонымен қатар өзінің діни округіндегі кейбір монастырлармен де дауласты, әдеттегі талаптар мен қарсы талаптар папаға сот шешімі үшін жіберілді. Джеффри келіспеген діни үйлердің арасында Гуисборо аббаттығы, Мо аббаттығы және Фаунтейнс аббаттығы болды. Бұл қақтығыстардың көпшілігі лауазымдарға даулы тағайындаулардан туды, бірақ Момен дау Мо аббаттығының ондықтан босатылу туралы талаптарына байланысты болды. Джеффри өзінің архиепископтығында салық жинауға тырысқандардың барлығын қауымнан шығарды, бірақ патша Джеффридің иеліктерін жаза ретінде тәркіледі. Джеффри тағы да Папа Иннокентийдің қолдауын алды, ол Джонға Джеффридің мүліктерін қайтаруға бұйрық берді, бірақ архиепископ осы уақытқа дейін Францияға қашқан еді. Орта ғасырлық жазбагер, Колдингэмдық Джеффри, ағылшын шіркеуі Джеффриді Джон патшаға қарсы тұрғаны үшін шейіт деп есептейтінін айтты. Оның қабірі 1767 жылға дейін сақталған, онда оның жазуы антикварлық зерттеушілермен тіркелген. Ол өлімінен бұрын монах болған болуы мүмкін. Тарихшы Дж. С. Холт Джеффри өзінің...