Кіріспе
1920 жылдардағы жергілікті этникалық топтарды қолдау жөніндегі Кеңес Одағының саясаты. Коренизация (коренизация, коренізація) – Кеңес Одағының орыс емес ұлттарды өздерінің нақты совет республикалары үкіметтеріне интеграциялау жөніндегі алғашқы саясаты. 1920 жылдары бұл саясат титулдық ұлт өкілдері мен олардың ұлттық азшылықтарын жергілікті үкіметтің, бюрократияның және олардың кеңестік республикаларының номенклатурасының төменгі әкімшілік деңгейлеріне жылжытты. Коренизацияның басты идеясы – әр ұлттан коммунистік кадрларды даярлау болатын. Орыс тіліндегі (коренизация) термині (коренное население, "туған халық") деген сөзден туындаған. Бұл саясат 1930 жылдардың ортасында түрлі ұлттарды депортациялаумен аяқталды. Саяси және мәдени тұрғыдан алғанда, отандық саясаттың мақсаты – этникалық ресейліктер көпшілік құрмаған кеңестік республикаларда орыс үстемдігі мен мәдениетін жою болды. Бұл саясат орыс тілді халық көп қоныстанған аймақтарда да іске асырылды; мысалы, Украинадағы барлық балалар мектепте украин тілінде оқытылды. Коренизация саясаты коммунистік партияның жергілікті тілдерді мемлекеттік басқару мен білім беруде, баспа ісінде, мәдениетте және қоғамдық өмірде орнатуына жағдай жасады. Осылайша, жергілікті коммунистік партия кадрлары үкіметтің барлық деңгейіне көтерілді, ал аталған үкіметтерде жұмыс істейтін этникалық ресейліктерден берілген кеңестік республиканың жергілікті тілі мен мәдениетін үйрену талап етілді.
Korenizatsiia (коренизация, ; коренізація; ) was an early policy of the Soviet Union for the integration of non Russian nationalities into the governments of their specific Soviet republics. In the 1920s, the policy promoted representatives of the titular nation, and their national minorities, into the lower administrative levels of the local government, bureaucracy, and nomenklatura of their Soviet republics. The main idea of the korenizatsiia was to grow communist cadres for every nationality. In Russian, the term (коренизация) derives from (коренное население, "native population"). The policy practically ended in the mid 1930s with the deportations of various nationalities. Politically and culturally, the nativization policy aimed to eliminate Russian domination and culture in Soviet republics where ethnic Russians did not constitute a majority. This policy was implemented even in areas with large Russian speaking populations; for instance, all children in Ukraine were taught in the Ukrainian language in school. The policies of korenizatsiia facilitated the Communist Party's establishment of the local languages in government and education, in publishing, in culture, and in public life. In that manner, the cadre of the local Communist Party were promoted to every level of government, and ethnic Russians working in said governments were required to learn the local language and culture of the given Soviet republic.
Басталуы
Ұлттық саясатты большевиктер партиясы 1913 жылы, Ресей билігіне келгенге дейін төрт жыл бұрын қалыптастырды. Владимир Ленин жас Иосиф Сталинді (өзі грузин болғандықтан және де этникалық азшылық өкілі болғандықтан) Венаға жіберді, ол Аустрия-Мажар империясының астанасы болғандықтан, этникалық құрамы өте алуан түрлі қала еді. Сталин Мәскеуге саясатқа қатысты идеяларын жеткізді. Бұл идеялар Сталиннің "Марксизм және ұлттық мәселе" (1913) атты кітапшасында (оның алғашқы ғылыми еңбегі) жинақталды. 1923 жылы қабылданған коренизация республика тілінде оқыту және басқаруды, сондай-ақ республика әкімшілігінде және партияда орыс емес ұлт өкілдерін билікке көтеруді қамтыды, оның ішінде азшылықтар шоғырланған аймақтарда (нацрайоны, ұлттық аудандар) өздерінің кеңестерінің (нацсоветы, ұлттық кеңестер) арнайы тобын құру да болды. Мысалы, 1920 жылдардың соңында Украинада орыстар мен эстондықтар үшін де нацсоветы бар еді. 1920 жылдары қоғам әлі "социалистік" емес еді. Орыстар тарапынан да, басқа ұлттар тарапынан да бір-біріне деген қарсылық болды, сонымен қатар басқа ұлттардың арасында да қақтығыстар мен бәсекелестіктер орын алды.
Ұлттық кадрларды тазалау
1933-1938 жылдар аралығында коренизация іс жүзінде жойылмады. Оның қағидалары күшін жойған жоқ, енді орындалмады. Сонымен қатар, ұлттық республикалар мен аумақтар басшылығының тазалауы басталды. Орыс еместерге тағылған айып – олар ұлттық араздық тудырып, республикалардағы орыстарды немесе басқа азшылықтарды қанауға ұшыратты деген болды. 1937 жылы Кеңес үкіметі жергілікті элиталардың жалданып алынған шетелдік агенттер екенін және олардың мақсаты Кеңес Одағын бөліп-жару мен капитализмді қайта орнату екенін жариялады. Енді орыстарға әділ қарау кезі келді. Республикалар мен автономиялардың ұлттық басшылары жаппай жойылды.
Орысшаландыруға қайта оралу
1930 жылдардың ортасына қарай, кейбір ұлттық аймақтарда тазартулар жүргізілген кезде, коренизация саясаты жаңа белеске шықты, ал 1930 жылдардың соңына қарай жергілікті тілдерді қолдау саясаты күшейген русификациямен теңестіріле бастады, бірақ бұл ашық русификация немесе азшылықтарды ассимиляциялауға тырысу емес еді. Осы кезде орыс еместер коренизациядан күткен нәтижені алмай, оның қамқорлығын қанағаттандырмады, сонымен қатар этникалық зорлық-зомбылыққа ұқсас белгілер пайда болды, бұл КСРО-ның аумақтық тұтастығына қауіп төндіретіндей болды. Сонымен қатар, этникалық орыстар орыс еместерге артықшылық берілетін институционалды және жасанды "кері дискриминацияны" ұнатпады, оларды алғыссыз және манипуляторлық деп санады. Тағы бір алаңдаушылық – КСРО-ның батыс шекарасындағы азшылықтар – белорустар, украиндар, поляктар, финдер және т.б. – бұрын КСРО-ға шекаралас елдердегі өз этностарының мүшелеріне үгіт-насихат құралы ретінде пайдалану үшін жақсы қарым-қатынас көрсетілген еді (бұл болашақта ұлттық бірігуге, содан кейін КСРО-ның аумақтық кеңеюіне әкелуі мүмкін еді), енді олар шекарадан тысқары ықпалға ұшырауға бейім деп есептелді, өз аумағын бағындыруға тырысатын экспансионистік мемлекеттердің "бесінші колоннасы" болды. Халықтың ұлттық санасы таптық санадан гөрі күшті болды, бұл Ресейде де, басқа республикалар мен аймақтарда да осылай болды. 1937-1953 жылдар аралығында ұлттық саясатқа нәсілдік саясаттың элементтері енгізіле бастады, кейбір ұлттардың өзгермейтін қасиеттері бар деп есептелді, әсіресе тұрақсыз шекаралық аймақтардағы ұлттар. Сонымен қатар, Сталин 1926 жылғы санақпен салыстырғанда 1939 жылғы санақта ресми танылған ұлттар тізімін қысқарту арқылы ұлттар санын азайтуға ниеттенген сияқты көрінді. Аз ұлттық тілдер оқудың негізгі құралы болған "ұлттық мектептер" (национальные школы) дамуы жалғасты, көптеген ұлттық азшылықтардың тілдерінде сауаттылық пен білім беруді таратып, орыс тілін міндетті пән ретінде оқыды. "Korenizatsiia" термині 1930 жылдардың екінші жартысында қолданыстан шығып, "ұлттық кадрларды іріктеу және орналастыру" (подбор и расстановка национальных кадров) сияқты бюрократиялық тіркестермен ауыстырылды. 1937 жылдан бастап орталық баспасөз орыс тілі мен орыс мәдениетін мақтауға кірісті. "Халық жауларын" жариялау үшін жаппай науқандар ұйымдастырылды. "Буржуазиялық ұлтшылдар" – орыс тілін басып тастаған орыс халқының жаңа жауы болды. Ұлттық саясаттан бас тартылды. Келесі жылдары орыс тілі барлық совет мектептерінде міндетті пәнге айналды. Революцияға дейінгі орыс ұлтшылдығы да қайта жандандырылды. Ресей тарихының көптеген батырлары қайтадан даңқталды. Ресей халқы "халықтардың социалистік отбасының" "үлкен ағасы" атанды. Ұлттық мүдделерден гөрі идеологиялық қақтығыстардан жоғары тұратын совет патриотизмінің жаңа түрі пайда болды. Молдавия Молотов-Риббентроп келісімінің нәтижесінде КСРО құрамына енді. Біраз уақыттан кейін елдің тілі "молдаван" деп өзгертілді және латын әліпбиінен кириллицаға ауыстырылды. Бұл саясат 1989 жылы патриоттық сезімге толы үлкен демонстрациялардан кейін ғана өзгертілді. Румын тілі тәуелсіздік алғаннан бері Молдавия конституциясында ресми тіл ретінде танылған және бүгінде Молдавияның жалғыз ресми тілі болып табылады. Орыс тілі әлі де қолданыста, бірақ совет кезеңіндегідей маңызды емес, өйткені елде оның ерекше мәртебесі жоқ және ана тілі ретінде қолданылуы біраз уақыттан бері төмендеп келеді. Совет кезеңінде көптеген орыс және украиндар басқа совет республикаларына көшіп, олардың көпшілігі сол жерлерде қоныстанды. 1989 жылғы соңғы санақ бойынша, совет республикаларындағы орыс "диаспорасының" саны 25 миллионға жетті. Кейбір тарихшылар КСРО-ны отаршылдық империя ("Совет империясы") ретінде қарастырып, "халықтар түрмесі" идеясын КСРО-ға қатысты қолданды. Томас Виндерл: "КСРО белгілі бір мағынада бұрынғы империядан гөрі халықтардың түрмесіне айналды" деп жазды.