Хайнер Мюллер (1929-1995) – неміс драматургі, ақын, режиссер. Постмодернизм мен постдрамалық театрға үлкен үлес қосып, фрагментті пьесаларымен танымал.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс жазушысы, ақыны және театр режиссері (1929–1995)
German writer, poet, and theatre director (1929–1995)
Хайнер Мюллер (9 қаңтар 1929 – 30 желтоқсан 1995) – неміс (бұрынғы Шығыс Германия) драматургі, ақын, жазушы, эссеші және театр режиссері. Оның "тылсым, бөлік-бөлік шығармалары" постмодерн драмасы мен постдрамалық театрға маңызды үлес қосты.
Heiner Müller (; 9 January 1929 – 30 December 1995) was a German (formerly East German) dramatist, poet, writer, essayist and theatre director. His "enigmatic, fragmentary pieces" are a significant contribution to postmodern drama and postdramatic theatre.
Өмірбаян
Мюллер Саксонияның Эппендорф қаласында дүниеге келген. 1946 жылы Германияның Социал-демократиялық партиясына қосылды, ол КСРО мен СДПК-ның Германияның Социалистік бірлік партиясына (Sozialistische Einheitspartei Deutschlands, SED) бірігу процесінде болды. Ынтасыздық танытқандықтан және жарна төлемегендіктен көп ұзамай партиядан шығарылды. 1954 жылы неміс жазушылар қауымдастығының мүшесі болды. Мюллер Германия Демократиялық Республикасының ең маңызды драматургтарының біріне айналды және 1959 жылы Генрих Манн сыйлығын, ал 1990 жылы Клейст сыйлығын жеңіп алды. Алайда, Шығыс Германия мемлекетімен қарым-қатынасы 1961 жылы бір ғана қойылымнан кейін цензураға ұшыраған «Қайта қоныс аударушы әйел» (Die Umsiedlerin oder Das Leben auf dem Lande) пьесасынан бастап нашарлай бастады. Сол жылы Жазушылар қауымдастығынан шығарылды. Шығыс Германия үкіметі келесі жылдары Мюллерге күдікпен қарады, 1965 жылы «Құрылыс алаңы» (Der Bau) пьесасының премьерасын өткізбеді және 1970 жылдардың басында оның «Маузер» (драма) пьесасын цензуралады. Бірақ осындай қиындықтарға қарамастан, Мюллердің туындылары Батыс Германияда да, халықаралық деңгейде де танымал бола бастады. Осы кезеңдегі оның ең танымал пьесаларының көптегені Батыста қойылды, соның ішінде 1978 жылы Мюнхендегі Камерспиле театрында алғаш рет көрсетілген «Германиядағы өлім» (Germania Death in Berlin) пьесасы. Хайнер Мюллер 1982 жылы Бохумда «Миссия» (Der Auftrag) қойылымын режиссерлік етті. Парижде 1979 жылы «Гамлет машинасы» (Die Hamletmaschine) пьесасының әлемдік премьерасын режиссерлік етті. Ағылшын тіліне алғаш аударған Хелен Фехервари мен Марк Сильберман, содан кейін Карл Вебер Мюллерді 1970 жылдардың ортасы мен соңында ағылшын тілді оқырмандарға таныстырды. Мюллердің даулы «Маузер» пьесасы алғаш рет 1975 жылы Техас штатының Остин қаласында қойылды. 1976 жылдың 17 қарашасында Мюллер Вольф Биерманды елден шығаруға қарсы петицияға тағы он бір жазушы мен суретшімен бірге қол қойды. Бірнеше қол қоюшылар сияқты Мюллер де 25 қарашада қол қоюын кері қайтарып алды, Биерманның айтуынша, Штази бұл туралы құпия сақтауы керек еді. Дүниежүзілік атақ-даңқының артуына байланысты Мюллер Шығыс Германияда танымалдылықты қайта қалпына келтіре алды. 1984 жылы Берлиндегі ГДР Өнер академиясына қабылданды, бұл Батыс Берлин академиясының мүшесі болғаннан екі жыл бұрын болды. Бұрынғы құрметке қарамастан, Мюллер 1988 жылға дейін Шығыс Германия Жазушылар қауымдастығына қайта қабылданбады, ГДР құлауға жақын тұрғанда. Қабырға құлағаннан кейін Мюллер 1990 жылдан 1993 жылға дейін Батыс академиясымен бірігуіне дейін ГДР Өнер академиясының соңғы президенті болды. 1993 жылы Мюллер 1979 жылдан 1990 жылға дейін «Шығыс Германияның Штази» үшін «Хайнер» деген код атымен бейресми серіктес (информатор) болып жұмыс істегені туралы мәлімдеме жасалды. Мюллер сол кезде Шығыс Германияның Коммунистік партиясының немесе Шығыс Германияның Неміс жазушылар одағының мүшесі болмаған, бірақ ол Штази қызметкерлерімен байланыста болғанын мойындады, бірақ ешқандай материал ұсынған жоқ. 1992 жылы ол Пётр Задек, Пётр Палицш және тағы басқалармен бірге Брехттің бұрынғы компаниясы – Берлин ансамблінің дирекциясына шақырылды. 1995 жылы, қайтыс болғанға дейін көп ұзамай, Мюллер театрдың жалғыз көркемдік директоры болып тағайындалды. Өмірінің соңғы бес жылында Мюллер Берлинде өмір сүріп, Германия мен Еуропаның барлық жерінде жұмыс істеді, көбінесе өз шығармаларының қойылымдарын басқарды. Ол бұл уақытта көптеген жаңа драмалық мәтіндер жазбады, бірақ Брехт сияқты, соңғы жылдары көптеген өлеңдер жазды. Өмірінің соңғы жарты онжылдығында Мюллер сұхбатты әдеби жанрға айналдыру жолында да еңбек етті. Оның бұрын айтылғаннан басқа, жақсы танымал туындыларының арасында: «Скаб» (Der Lohndrücker), «Волоколамск тас жолы» (Wolokolamsker Chaussee) I–V бөлімдері, «Бұзылған жағалау Медея материалы Аргонавттармен ландшафты» (Verkommenes Ufer Medeamaterial Landschaft mit Argonauten), «Филоктет» (Philoktet), «Цемент» (Zement), «Суреттің сипаттамасы» (Bildbeschreibung) және «Квартет» бар. 1994 жылы IV Еуропа театр сыйлығын алды. Мюллер 1995 жылдың 30 желтоқсанында Берлиндегі ауруханада 66 жасында тамақ ісігінен қайтыс болды. Ол Берлиннің Доротенштадт зиратында жерленген. Мюллердің қабірін оның соңғы сахналық дизайнері Марк Ламмерт жасаған.
Müller was born in Eppendorf, Saxony. He joined the Social Democratic Party of Germany in 1946 which was in the course of the forced merger of the KPD and SPD subsumed into the Socialist Unity Party of Germany (Sozialistische Einheitspartei Deutschlands, SED). He was soon expelled for lacking enthusiasm and failing to pay dues. In 1954 he became member of the German Writers' Association (Deutscher Schriftstellerverband). Müller became one of the most important dramatists of the German Democratic Republic and won the Heinrich Mann Prize in 1959 and the Kleist Prize in 1990. His relationship with the East German state began to deteriorate, however, with his drama Die Umsiedlerin oder Das Leben auf dem Lande (The Resettler Woman) which was censored in 1961 after only one performance. Müller was expelled from the Writers' Association in the same year. The East German government remained wary of Müller in subsequent years, preventing the premiere of Der Bau (Construction Site) in 1965 and censoring his Mauser (Drama) in the early 1970s. Yet despite these hardships, Müller's work began to gain popularity both in West Germany and internationally at this time. Many of his best known plays from this period were premiered in the West: this includes Germania Death in Berlin, which was first performed in 1978 at the Munich Kammerspiele. Heiner Müller himself directed a production of The Mission (Der Auftrag) in Bochum in 1982. In Paris, fr directed the world premiere of Die Hamletmaschine (The Hamletmachine) in 1979. English translations, first by Helen Fehervary and Marc Silberman, then by Carl Weber, introduced Müller to the English speaking world in the mid and late 1970s; Müller's controversial play Mauser was first performed in 1975 in Austin, Texas. On 17 November 1976, Müller signed together with eleven other writers and artists the petition against the expatriation of Wolf Biermann. Like several others of the signatories, Müller withdrew his signature on 25 November, according to Biermann on the condition that the Stasi would keep it secret. Due to his growing worldwide fame, Müller was able to regain acceptance in East Germany. He was admitted to the DDR Academy of Arts, Berlin in 1984 – only two years before he became a member of parallel West Berlin academy. Despite earlier honors, Müller was not readmitted to the East German Writers' Association until 1988, shortly before the end of the GDR. After the fall of the Wall, Müller became final president of the DDR Academy of the Arts from 1990 until its 1993 merger with the western academy. In 1993 it was alleged that Müller worked from 1979 to 1990 as unofficial collaborator (an informant) under the code name "Heiner" for the East German Stasi. Müller, who at the time was not a member of the East German Communist Party or the East German Deutscher Schriftstellerverband, admitted that he had contact with Stasi officials, but never provided any material. In 1992, he was invited to join the directorate of the Berliner Ensemble, Brecht's former company at the Theater am Schiffbauerdamm, as one of its five members along with Peter Zadek, Peter Palitzsch, de and de. In 1995, shortly before his death, Müller was appointed as the theatre's sole artistic director. During the last five years of his life, Müller continued to live in Berlin and work all over Germany and Europe, mostly directing productions of his own works. He wrote few new dramatic texts in this time, though, like Brecht, he did produce much poetry in his final years. In the last half decade of his life, Müller also worked towards transforming the interview into a literary genre. Among his better known works, other than those already mentioned, are Der Lohndrücker (The Scab), Wolokolamsker Chaussee (Volokolamsk Highway) Parts I–V, Verkommenes Ufer Medeamaterial Landschaft mit Argonauten (Despoiled Shore Medea Material Landscape with Argonauts), Philoktet (Philoctetes), Zement (Cement), Bildbeschreibung (Description of a Picture aka Explosion of a memory) and Quartett. In 1994, he was awarded the IV Europe Theatre Prize. Müller died of throat cancer at the age of 66 in a hospital in Berlin on December 30, 1995. He is buried at Berlin's Dorotheenstadt Cemetery. Müller's grave was designed by his last stage designer Mark Lammert.
Мұра
Өлгенінен кейін он жылдан астам өткен соң да Мюллер еуропалық пьеса жазуға, драматургияға және қойылымдарға зор әсер етеді. 1998 жылы "New German Critique" журналы оның туындыларына арнайы нөмір шығарды. Ол – мұндай құрметке ие болған жалғыз драматург. 2009 жылы Еуропаның жетекші интеллектуалдық баспа үйлерінің бірі – Suhrkamp, Мюллердің жинағының соңғы үш томын, барлығы он екі томдық басылым ретінде жариялады. Мюллер өзін "семплерлер" деп есептейтін жаңа буын режиссерлер, драматургтар мен драматургтардың жолын ашты. Мюллер Брехттің "Копиен" (немісше "көшіру") ұғымын қабылдады, яғни басқа авторлардың мәтіндерін пайдалану, оларға еліктеу және қайта жазу мүмкіндігін қарастыру. Брехттің өзінің туындыларына қатысты Мюллер: "Брехтті сынамай пайдалану – адалсыздық" деді. Мюллердің туындыларында театр – тарихты зерттеу алаңы; ол – "өлгендермен әңгіме".
Over a decade after his death, Müller continues to have an enormous influence on European playwriting, dramaturgy, and performance. In 1998, the journal New German Critique devoted a special issue to his work. He is the only playwright to have ever received such an honor. In 2009, one of Europe’s leading intellectual publishing houses, Suhrkamp, issued the final three volumes in a twelve volume edition of Müller's collected works. Müller has also paved the way for a new generation of directors, playwrights, and dramaturgs who regard themselves as "samplers". Müller adopted Brecht's notion of Kopien (German for "copying"), the practice of regarding texts by others as material to be used, imitated, and rewritten. In regards to Brecht's own oeuvre, Müller stated "To use Brecht without criticizing him is treason." With Müller's work, theater is a forum for examining history; it is "a dialogue with the dead".
Музыкалық күйлер
Хайнер Мюллердің мәтіндері композиторлар тарапынан әр түрлі реттерде музыкаға қойылған. Оның шығармашылығымен ерекше байланысы бар композиторлардың бірі – Хайнер Геббельс, ол тікелей осымен жұмыстасқан. Геббельстің Мюллердің мәтіндеріне қойылған туындыларына радио-спектакльдар кіреді: «Жұтаң жағалау» (Verkommenes Ufer, 1984), «Прометейдің босатылуы» (Die Befreiung des Prometheus, 1985), «Волоколамск тас жолы» (Wolokolamsker Chausse, 1989/90) және «Лифттегі адам» (Der Mann im Fahrstuhl, 1988). Операға айналған пьесаларға келетін болсақ, Вольфганг Рихм 1987 жылы «Гамлет машинасы» операсының нұсқасын жасады, Паскаль Дусапин 1992 жылы «Медеаматериал» (fr) шығармасын жазды, ал Лука Франческонидің «Квартет» (de) адаптациясы 2011 жылы тұсаукесерге шықты. Словениялық Laibach индустриалды музыка тобы да Мюллердің өмірлік кезеңінде осымен ынтымақтастық жасады және 2022 жылы «Wir sind das Volk» деген атпен оның мәтіндеріне негізделген альбом шығарды.
Heiner Müller's texts have been set by composers on various occasions. One composer with a particularly strong relationship to his output is Heiner Goebbels, who has collaborated with him directly. Goebbels' Müller settings include the radio plays Despoiled Shore (Verkommenes Ufer, 1984), The Liberation of Prometheus (Die Befreiung des Prometheus, 1985), Volokolamsk Highway (Wolokolamsker Chausse, 1989/90) and The Man in the Elevator (Der Mann im Fahrstuhl, 1988). In terms of plays turned into operas, Wolfgang Rihm created his version of Die Hamletmaschine in 1987, Pascal Dusapin composed a Medeamaterial (fr) in 1992, and Luca Francesconi's adaptation of Quartett (de) was premiered in 2011. The Slovenian industrial music group Laibach also collaborated with Müller in his lifetime, and released an album based on in his texts under the name Wir sind das Volk in 2022.