Кіріспе

HMS Matapan (D43) – Корольдік теңіз флотының 1943 жылғы эсминеці. Ол Корольдік теңіз флоты мен Италия Корольдік теңіз күштері арасындағы Матапан шайқасының құрметіне аталған. Бұл шайқаста Корольдік теңіз флоты күші шешуші жеңіске жетіп, итальяндық үш крейсер мен екі эсминецті жойды, бұл итальяндықтар үшін ауыр соққы болды. Бүгінгі күнге дейін Корольдік теңіз флотында осы атты алып жүрген жалғыз кеме осы. Теңіз сынақтарын аяқтағаннан кейін ол резервке қойылды және ұзақ уақыт бойы осы күйде болды, соңында 1970 жылдары гидролокациялық сынақ кемесі ретінде қызмет етті. Осы процесте ол Корольдік теңіз флотындағы барлық әріптестерінен ұзақ өмір сүрді.

Толықтыру және резерв

Матапанды Джон Браун және компания салған. Ол 1945 жылдың 30 сәуірінде суға түсіріліп, 1947 жылдың 5 қыркүйегінде толық аяқталды. Кеме екі апта бойы құрылысшылардың және қабылдау сынақтарын жүргізді, осы кезеңде ол барлығы 150 сағат бойы теңізде жүзіп, 22 қыркүйекте Чатемге жетті, онда одан барлық жабдықтары түсірілді. Матапан алғаш рет 1947 жылдың 28 қазанында Медвей өзенінің Гиллингхэм Рич аймағында сақтауға қойылды, кейін 1948 жылдың 20 шілдесінде Девонпортқа сүйретіліп әкелінді, онда ол ұзақ мерзімді резервке сақтау үшін дайындалды. Ол келесі 20 жыл бойы Тамар өзенінде орналасқан күйінде қалды.

Сонарлық сынақ кемесінің құрамына айналу

1961 жылы «Матапанды» сонарлық сынақтар жүргізу кемесіне айналдыру жоспарланды, бұрынғысын алмастыру үшін. Дегенмен, қажетті жұмыстарға төлеуге жеткілікті қаражат болмауы себепті бұл кешіктірілген болуы мүмкін. 1960 жылдары советтік атомдық суасты кемелерінің жетістіктері, Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінен қалған аналогты технология негізінде жұмыс істейтін және шектеулі қашықтығы бар НАТО-ның сонарлық жабдықтарын қолданыстан шығарды. 1968 жылы Әскери-теңіздік министрлік 2016 типті корпус сонарына қатысты штабтық талаптарды жариялады, ол кеңінен қолданылатын 184 типті, сондай-ақ 170, 176 және 177 типтері сияқты арнайы сонарлардың басқа түрлерін алмастыруға бағытталған. 2016 типті сонардың тыныш жағдайда жағалау суларындағы тиімді қашықтығы 177 типтіге қарағанда жоғарырақ болды, ал терең суларда одан да артық болатын. Бұл модель бұрынғы түрлерге қарағанда төмен жиілікте алдын ала қалыптастырылған цифрлық сәулелерді пайдаланды, бұл көптеген нысандарды қадағалауға мүмкіндік берді, ал ақпаратты өңдеу үшін аз санды қызметкерлер қана қажет болды. Алайда, жиіліктің күрт төмендеуі салдарынан, әлдеқайда ұзын массив қажет болды. Жағдайдың шұғыл сипаты «Матапанды» жаңа жабдықтарды сынау үшін қайта жаңғырту жоспарына одан әрі түрткі болды. 1970 жылдың 5 қаңтарында «Матапан» Портсмутқа сүйретіліп әкелінді, онда қайта құру жұмыстары басталды. Кеменің екі жағында орналастырылатын 46 метрлік (150 фут) x 3 метрлік (10 фут) массивтерді орнату үшін кеме корпусының түбіне терең скиг қосылуы қажет болды, бұл оның суға батып тұруын 7 метрге (22 фут) дейін арттырып, сыртқы жүгін 3835 тоннаға жеткізді. Сонымен қатар, кеменің алдыңғы бөлігіне үлкен сонарлық дөңгелек орнатылды. Оның барлық қару-жарағы алынып тасталды, ал алдыңғы бөлігіне жаңа палуба мен көпір, сондай-ақ қосымша радарларды орнату үшін пластиналанған мачта қосылды. Кеменің кормасына сонарды қуаттандыруға қажетті генераторлардан шығатын газдарды шығаруға арналған екінші түтік орнатылды, сондай-ақ кормадағы палубада тікұшақ алаңы салынды. Кемеде жаңа операциялық және басқару орталықтары, сондай-ақ ғылыми қызметкерлерге арналған қосымша тұрғын үйлер орнатылды. Қайта құру жұмыстары 1972 жылдың шілдесінде аяқталып, кеме теңізде сынақтарды бастады.

1973-1977 жылдардағы сынақ кемесі

Теңіздегі сынақтарды аяқтағаннан кейін, «Матапан» алғаш рет белсенді қызметке кірісті, 1973 жылғы 2 ақпанда Портлендте орналасқан Адмиралтействоның су асты қаруларын жасау орталығына (AUWE) қосылды. Оның сынақтары бастапқыда Ұлыбританияның жағалау суларында жүргізілді, онда сонар операторлары жаңа жабдықтың өте шулы екенін және құлақты қорғау құралдарын пайдалану қажет екенін анықтады. 1976 жылы Атлантика және Кариб теңізінде жұмыс істеді, АҚШ Әскери-теңіз күштерімен бірге сынақтар жүргізді, оның ішінде «Туллиби» суасты кемесімен де жұмыс істеді. Осы жаттығулар барысында П.О. Мур (кіші офицер, торпеда және суастына қарсы нұсқаушы) былай деп мәлімдеді: «USS Tullibee экипажының айтуынша, біздің сонарының оларға тигізген әсері – басыңызға металл шелек қойып, біреу оны балғамен соққан сияқты». Өзінің қызметінің соңында «Матапан» 2016 үлгісінің жетілдірілген мүмкіндіктерін ұсынатын, бірақ корпусқа орнатылатын түрінің құны мен орынға қоятын талаптары жоқ 2031 үлгісіндегі балама сүйретілетін массивты сонарды сынақтан өткізді. Алайда, 2016 үлгісі болашақ соғыс кемелерінің дамуына үлкен әсер етті, өйткені Корольдік теңіз күштерінің жаңа 22 үлгісіндегі фрегаты осы 2016 үлгісін орнату үшін жобаланды, бұл бұрынғы фрегаттармен салыстырғанда корпус өлшемдерінде елеулі өзгеріске алып келді, және соңында ол Корольдік теңіз күштерінің ірі соғыс кемелерінде, соның ішінде s және 42 үлгісіндегі эсминецтерде де пайдаланылды. Thales компаниясы өндірген 2031 үлгісіндегі сүйретілетін массив және оның ізбасары 2087 үлгісі қазір Корольдік теңіз күштерінің 23 үлгісіндегі фрегаттарының стандартты жабдығына айналды.

Соңғы күндер

Матапан 1977 жылдың тамыз айында қызметтен босатылып, Портсмутте сақтауға қойылды. 1979 жылдың 18 мамырында ол H. K. Vickers компаниясына сатылып, Нортумберлендтегі Блайт қаласында демонтаждалды.