Кіріспе

Генрих (португалша: Энрике, французша: Анри; 1066 – 22 мамыр 1112), Португалия графы, Португалияны билеген Капетия Бургундия әулетінің алғашқы өкілі және елдің тұңғыш патшасы Афонсу Энрикестің әкесі.

Отбасылық қатынастар

1066 жылы Бургундия герцогтігінің Дижон қаласында туған Генрих граф, Бургундия герцогы Роберт I-нің екінші ұлы Генрихтің кенже ұлы еді. Оның екі үлкен ағасы, Хью I және Одо, герцогтықты мұраға алды. Оның анасы туралы заманагөй деректер сақталмаған. Бір кезде, «Сибилла, Бургундия герцогының анасы» деген жазбасы бар датасыз некрологқа сүйене отырып, оның аты Сибилла болған деп есептелген. Себебі ол өзі герцогиня аталмағандықтан, Генрихтің әйелі болуы мүмкін, ол герцог атағын ешқашан иеленбеген герцогтың жалғыз әкесі. Алайда, бұл сілтеме оның келіні, сол кезде билік құрып тұрған Хью II-нің анасы Сибиллаға жасалған болуы мүмкін. Тарихшы Жан Ришар оның аты Клименс болуы мүмкін деп болжады. Аты қандай болса да, оның ұлы Генрих, қайнағасы Бургундиялық Реймондтың туысы (конгерман) болды, және бұл қарым-қатынас олардың аналарының бірінен немесе екеуінен де тараған болуы мүмкін, бірақ екеуінің де кім екені белгісіз. Генрихтің анасы Реджинальд I-нің қызы болуы мүмкін, бұл оны Реймондтың аналық әпкесі етеді, яғни Генрихтің бірінші туысы. Бірақ бұл болжам қиындық тудырады, өйткені Генрихтің ағасы Одо I, Бургундия герцогы, Реймондтың әпкесі Сибиллаға үйленді. Жақын туыстар арасындағы некелер кейде рұхсат етілгенімен, шіркеу заңдарында бірінші туыстардың некесіне тыйым салынғандықтан, Одо мен Сибилланың, демек Генрих пен Реймондтың қарым-қатынасы одан да алыс болған болуы мүмкін. Генрих пен Реймонд арасындағы қарым-қатынасқа және осы неке арқылы Бургундия герцогтары отбасына «Борель» есімінің енгізілуіне байланысты генеалог Сзабольц де Важай Генрихтің анасы Барселона графы Беренгер Рамон I мен оның әйелі Гвисла де Ллусаның қызы болған деп болжады. Оның әкесінің әпкесі – Бургундиялық Констанция, Леондық Альфонсо VI-ның әйелі, ал оның үлкен ағаларының бірі – Клуни аббаты Хью, заманының ең ықпалды және құрметті тұлғаларының бірі болды. Генрих графтың отбасы өте қуатты болды және Франциядағы көптеген қалаларды басқарды, мысалы, Шалон, Оксер, Аутун, Невер, Дижон, Макон және Семур.

Қайта құру

1086 жылы қазанда Саграхас шайқасында христиан әскерлері жеңілгеннен кейін, келесі жылдың басында король Альфонсо VI Пиреней тауларының ар жағындағы христиандардан жәрдем сұрады. Көптеген француз ақсүйектері мен сарбаздары оның шақыруына құлақ қойды, олардың ішінде Бургундиялық Раймонд, Генридің інісі, герцог Одо және Сент-Жилль Раймоны болды. Олардың бәрі бірдей Иберия түбегіне бір уақытта келмеді, және Бургундиялық Раймонд 1091 жылы келген болуы мүмкін. Кейбір авторлар Генрих графы 1087 жылы келген экспедициямен бірге келгенін айтса да, "мұндағы құжаттамалық дәлелдер одан да аз", оның қатысуы тек 1096 жылы расталды, ол Гимарайн және Константим-де-Панояс қалаларының құқықтарын бекіткен кезде көзге түсті. Осы француз ақсүйектерінің үшеуі король Альфонсо VI-ның қыздарына үйленді: Бургундиялық Раймонд Инфанта Урракаға, кейін Леон королевасы Урракаға; Сент-Жилль Раймоны Эльвираға; ал Бургундиялық Генрих корольдің және оның сүйіктісі Химена Муньостың заңды емес қызы Тереза Леонға үйленді.

Бургундиялық Раймондпен келісім

1096 және 1105 жылдар аралығында граф Реймонд өзінің корольдік кеңестегі (curia regis) ықпалының азайып бара жатқанын сезіп, өзінің туысы Бургундиялық Генрихпен келісімге келді. Король Альфонсоның жалғыз ұлы Санчо Альфонсестің дүниеге келуі де екі туысқа қауіптің белгісі болып көрінді. Олар билікті бөлісуге, корольдік қазынаны бөлісуге және бір-бірін қолдауға келісті. Осы келісімге сәйкес, олардың туысы Клуни аббатының батасын алғаннан кейін, Рамон "қайын ағасына ант беріп, король Альфонсо VI қайтыс болғанда оған Толедо патшалығын және корольдік қазынаның үштен бір бөлігін беруге уәде берді". Егер ол Толедоны бере алмаса, Галисияны береді. Генрих, өз кезегінде, Рамонға "король Альфонсоның барлық иеліктерін және корольдік қазынаның үштен екі бөлігін алуға" көмектесуге уәде берді. Келісімді 1096 жылға жақын мерзімге жатқызатын тарихшылар, бұл келісім туралы хабар патшаға жеткен болуы мүмкін деп болжайды. Ол екі күйеуінің бастамасын тойтарыс беру үшін Генрихті Миньо өзенінен Тагус өзеніне дейінгі аймақтың губернаторы етіп тағайындады. Осыған дейін бұл аймақты граф Реймонд басқарған, ол өзінің билігін тек Галисиямен шектеді, осылайша келісім шарттарын күштен шығарды. Дегенмен, басқа тарихшылар келісімнің екі графқа тиісті атақтар берілгеннен кейін, шамамен 1103 жылға дейін жасалмағанын көрсетті, бұл олардың одақтастығы болжамды бәсекелестіктен басым болғанын білдіреді.

Альфонсо VI өлгеннен кейін

Реймонд қайтыс болғаннан кейін, королева Урака (Терезаның туған әпкесі) саяси және стратегиялық себептермен Альфонсо Батырға үйленді. Генрих отбасылық шиеленістер мен саяси тұрақсыздықтан пайдаланып, екі тарапқа да қызмет етіп, дауласқан патша жұбының есебінен өзінің иеліктерін кеңейтті. Арагон королінің Астрага қаласын қоршауында, кейін Уракамен соғысқан Генрих, қаланы қайын сіңлісінің көмегімен ұстап тұрды. Генрих 1112 жылдың 22 мамырында қоршау кезінде алған жараларынан қайтыс болды. Оның денесі бұрынғы өсиетімен Брагаға жеткізіліп, Брага соборындағы шағын ғибадатханаға жерленді, оның құрылысына ол үлкен үлес қосты. Оның қайтысынан кейін оның әйелі жеке билік жүргізді.

Мұра

Граф Генрих француз текті әдепті адамдар, монахтар және дін қызметкерлерінен құралған топтың жетекшісі болды. Олар Пиреней түбегінде зор ықпал етіп, көптеген реформаларды жүзеге асырды және Пиреней тауларының ар жағынан Клуни әдет-ғұрыптары мен Рим ритуалы сияқты бірнеше институттарды енгізді. Олар маңызды діни және саяси лауазымдарды иеленді, бұл король Альфонсо VI билігінің соңғы жылдарында күшті қарсылыққа ұшырады.