Анатолий Соловьев: Кеңес және Ресей ғарышкерінің өмір жолы

Кіріспе

Кеңес және ресейлік ғарышкер, сынақ ұшқышы (1948 жылы туған)

Анатолий Яковлевич Соловьёв (Анатолий Яковлевич Соловьёв; "Соловьев" деп те жазылады) – зейнеткерлікке шыққан ресейлік және кеңестік ғарышкер және ұшқыш. Соловьев 1948 жылдың 16 қаңтарында Рига қаласында (сол кездегі КСРО республикасы) дүниеге келген. Ол ғарышқа жасаған шығулар саны бойынша (16) және ғарышта өткізген жалпы уақыты бойынша (82 сағаттан астам) әлемдік рекордты иеленеді.

Білім

Соловьев Рига қаласының №33 орта мектебінде оқыған. 16 жасында Ригадағы орта мектепті бітіргеннен кейін, құрылыс материалдары зауытында жұмысшы, содан кейін металл өңдеуші болып жұмыс істеді. Екі жыл кешкі мектепте оқып, 1967 жылы Латвия мемлекеттік университетінің физика-математика факультетіне түсті. Бірінші курс бітіргеннен кейін Анатолий авиация мектебіне дайындалу үшін оқуын тоқтатты және Латвия біріккен авиация бөлімінде құлыпшы болып жұмыс істеді. 1968 жылы Соловьев Чернигов жоғары әскери авиация училищесінде оқуды бастады.

Әскери қызмет

1968 жылы Чернигов жоғары әскери ұшқыштар мектебіне курсант болып қабылданды. 1971 жылы КСРО Коммунистік партиясына мүше болды. 1972 жылы Ленин комсомолы Чернигов жоғары әскери авиация мектебін бітірді, L-29, МиГ-15УТИ және МиГ-21 ұшақтарында ұшқан. Содан кейін, Алыс Шығыс авиациялық округінің барлау авиациялық полкіне МиГ-21Р ұшағымен тағайындалды. 1975 жылы "І бірінші класс ұшқыш" деген әскери атағы берілді.

Ғарышкер

1976 жылғы 23 тамызда ЦПК-6 құрамына мүше ретінде космонавттар даярлығына қабылданды. Ерекшелігі, бұл топ Буран (“ғарыш шаттлы”) бағдарламасы үшін ұшқыштар ретінде дайындалуға тиіс болды, сондықтан олар сынақ ұшқыштарының біліктілігіне де ие болуы керек еді. Осы мақсатта топ Ақтөбедегі 267-ші авиациялық жабдықтарды сынау және сынақ ұшқыштарын даярлау орталығына барып, сынақ ұшқыштары (үшінші сынып) болып біліктілік алды. Содан кейін бір жыл бойы космонавттар даярлығынан өтті. Одан кейін Ахтубинске тест-ұшқыштар (екінші сынып) ретінде қосымша оқу үшін оралды. Бұған қоса, ол парашютист және суға түсуші ретінде біліктілік алды. 1979 жылғы қаңтарда ол ОК ККК (аэроғарыш көліктері) ұйымында Буран бағдарламасы бойынша сынақ космонавты болып тағайындалды. Буранмен кешігу және ғарыш станциясы экипаждарының қажеттілігінің артуы 1982 жылғы қаңтарда оны Интеркосмос бағдарламасына дайындыққа ауыстырды. Келесі жылы ол Салют-7-ге Александр Серебров пен Николай Москаленкомен бірге резервтік экипаж командирі болып тағайындалды. 1985 жылы Виктор Савинихпен бірге “Союз Т-15” кемесіне резервтік экипаж командирі болып тағайындалды. Келесі жылы ол Савиних және Мунир Хабибпен бірге “Союз ТМ-3” миссиясының резервтік командирі болып тағайындалды. Ол 1988 жылғы маусымда “Союз ТМ-5” кемесімен ұшырылған және “Союз ТМ-4” кемесімен оралған 9 күндік “Мир ЭП-2” (“құтқару” қайығын ауыстыру) экипажының командирі болды. Оның экипажында Виктор Савиних пен Александр Александров (Болгариядан) болды. Осылайша ол “Көктем” жеке шақыру белгісімен 65-ші совет космонавты атанды. Содан кейін “Союз ТМ-8” кемесіне көмекші командир болып тағайындалды. 1990 жылғы ақпан-тамыз айларында Александр Баландинмен бірге 179 күндік “Союз ТМ-9/Мир ЭО-6” ұзақ мерзімді миссиясының командирі болды. Бұл миссияда “Союз ТМ-9” термоқаптарын жөндеу үшін ашық ғарышқа шығу (EVA) және “Квант-2” модулінің люгін жөндеуге жасалған сәтсіз әрекеттерге байланысты тағы бір EVA орындалды. Ол Андрей Зайцевпен бірге “Мир ЭО-10” үшін резервтік экипаж командирі болып тағайындалды, бірақ ұшу бағдарламасы өзгергеннен кейін экипаж таратылды. Ол “Мир ЭО-11”/“Союз ТМ-14” экипажының мүшесі болды. Сергей Авдеевпен бірге 1992 жылғы шілдеден 1993 жылғы ақпанға дейін 188 күндік “Мир ЭО-12”/“Союз ТМ-15” миссиясының командирі болды. Миссия барысында тағы 4 ашық ғарышқа шығу орындады. Олардың арасында тек француз Мишель Тогнини болды. Ол “Мир ЭО-18” резервтік командирі, содан кейін Николай Бударинмен бірге “Мир ЭО-19” командирі болып тағайындалды. Олар 1995 жылғы маусымда STS-71 миссиясымен “Атлантис” ғарыш кемесімен жолаушы ретінде ұшырылды. Бұл “Мир” орбиталдық станциясына алғашқы байланыс болды, ал “Мир ЭО-19” экипажы “Атлантис” кемесінің кетуін бақылау және суретке түсіру үшін “Союз ТМ-21” кемесін қысқа уақытқа ажыратты. Соловьев сонымен қатар үш ашық ғарышқа шығу орындады. Олар 75 күннен кейін қыркүйек айында “Союз ТМ-21” кемесімен Жерге оралды. Оның соңғы ғарыш миссиясы 1997 жылғы тамыздан 1998 жылғы ақпанға дейін 197 күнге созылған “Мир ЭО-24/Союз ТМ-26” миссиясының командирі болды. Автоматты “Курс” жүйесімен жақындасқаннан кейін, Соловьев автоматты бағыттаудың дәлдігін тексеру мүмкін болмағандықтан соңғы байланысты қолмен орындады. Олар NASA астронавты Майкл Фоллмен бірге болды, ол “Мир ЭО-23” экипажынан “Атлантис” кемесімен ауысты. Оның орнына Дэвид Вольф, содан кейін Эндрю Томас келді, олар “Мир ЭО-25” экипажына қосылды. Оның 1997 жылғы 22 тамыздағы алғашқы ашық ғарышқа шығуы ерекше “ішкі ғарышқа шығу” болды, ол 25 маусымда “Прогресс М-34” кемесімен болған соқтығыс салдарынан қысымы төмендеген “Спектр” модуліне қуат беруді қосу және зақымды қарап тексеру үшін жасалды. Соловьев тағы алты ашық ғарышқа шығу орындап, жалпы әлемдік рекордты 16 рет жаңартты, бұл 82 сағат 21 минутқа созылды. Ол былай деді: “Бұл жай ғана орын алды. Мен өзімнің көрсеткіштерімді рекорд деп есептемедім, сондай-ақ ашық ғарышқа шығар алдында ешкімнің жетістіктерін жеңу туралы ойламадым”. Ол Халықаралық ғарыш станциясына алғашқы экспедицияға қатысу үшін таңдалды. Алайда ол ұзақ мерзімді миссияда американдық командирдің басшылығында қызмет етуден бас тартты, өйткені оның ұзақ мерзімді ғарышқа ұшу тәжірибесі кез келген американдық астронавттың тәжірибесінен әлдеқайда жоғары болды. Соловьев 1999 жылы міндетті зейнет жасына жеткендіктен космонавттар отрядын тастап, “Отан игілігі үшін” ұлттық ұйымының президенті болды. Бұл ұйым мәдени және әлеуметтік дамуға арналған еңбегі үшін ресейліктердің еңбегін мойындайды.

He was selected for Cosmonaut training 23 August 1976 as a member of TsPK 6. Uniquely, this group was to train as pilots for the Buran programme (Soviet "space shuttle"), and as such had to also qualify as test pilots. To do so the group first attended the 267th Centre for Testing Aviation Equipment and Training Test Pilots at Akhtubinsk where they passed as test pilots (third class). This was followed up by a year's training to qualify as Cosmonauts. They then returned to Akhtubinsk for further training as test pilots (second class). In addition he qualified as a parachutist and diver. In January 1979 he was appointed as a Test Cosmonaut in OK CPC (aerospace vehicles) working on Buran. Delays with Buran and increased need for space station crews resulted in his transferring to training for the Interkosmos programme in January 1982. The following year he was designated as a reserve crew commander for missions to Salyut 7, with Aleksandr Serebrov and Nikolai Moskalenko. In 1985 he was assigned as reserve crew commander of Soyuz T 15 with Viktor Savinykh. The following year he was assigned as back up commander of the Soyuz TM 3 mission to Mir with Savinykh and Munir Habib (Syria). He was commander for the 9 day Mir EP 2 visiting ("lifeboat" swap) crew June 1988 launched aboard Soyuz TM 5 and returned aboard Soyuz TM 4. His crew were Viktor Savinykh and Aleksandr Aleksandrov (of Bulgaria). He thus became the 65th Soviet Cosmonaut with the personal callsign "Spring". He then served as the back up commander for Soyuz TM 8. Commander 179 day Soyuz TM 9/Mir EO 6 long duration mission February to August 1990, with Aleksandr Balandin. This included an EVA to repair thermal blankets on Soyuz TM 9, and a second EVA when repairs to the Kvant 2 module hatch were unsuccessfully attempted. He served as reserve crew commander with Andrei Zaytsev for Mir EO 10 but the crew was disbanded after flight programme changes. He was back up commander Mir EO 11/Soyuz TM 14. He was commander for the 188 day Mir EO 12/Soyuz TM 15 with Sergei Avdeyev, from July 1992 until February 1993. He conducted four more EVAs during the mission. Launching only with them was Michel Tognini of France. He served as back up commander of Mir EO 18, and then as commander of Mir EO 19 with Nikolai Budarin. They launched as passengers aboard Space Shuttle Atlantis on the STS 71 mission in June 1995. This was at the first Orbiter docking with Mir, and the EO 19 crew undocked Soyuz TM 21 briefly to observe and photograph the departure of Atlantis. Solovyev also performed three EVAs. They returned to Earth aboard Soyuz TM 21 in September after 75 days. His final space mission was as commander of Mir EO 24/Soyuz TM 26 for 197 days from August 1997 until February 1998 with Pavel Vinogradov. After an automatic Kurs approach, Solovyev performed the final docking manually when he was unable to verify the accuracy of the automatic targeting. They joined NASA astronaut Michael Foale who transferred from EO 23 until his departure aboard Atlantis. He was replaced by David Wolf and then Andrew Thomas who remained to join EO 25. His first EVA on 22 August 1997 was an unusual "internal spacewalk" to connect power and survey damage to the depressurised Spektr module. This had been holed in the collision with Progress M 34 on 25 June. Solovyev performed six more EVAs to set a world record total of 16, with a world record combined duration of 82 hours 21 minutes. He commented:

"It just came about. I never referred to my numbers as a record, nor did I ever think about beating someone else's accomplishments before going out on a walk." He was tapped to be on the crew of the first expedition to occupy the International Space Station. However he declined to serve under an American commander for the long duration mission, since his experience of long duration spaceflight far exceeded that of any American astronaut. Solovyev left the Cosmonaut Detachment in 1999 having reached compulsory retirement age and became the president of "For the Good of the Fatherland", a national organisation recognising the work of Russians devoted to cultural and social development.

Отбасы

Соловьевтің ата-анасы – 1980 жылы қайтыс болған Яков Михайлович Соловьев (әкесі) және Рига қаласында тұратын Антония Павловна Соловьева. Ол Наталья Васильевна Соловьеваға (құрметті аты Катышевцева) үйленген, олардың екі ұлы бар: Геннадий (1975 жылы туған) және Илья (1980 жылы туған). Соловьев Жұлдыз қаласында тұрады.

Медиада

2013 жылғы "Гравитация" фильміндегі ойдан шығарылған кейіпкер, STS 157 командирі, полковник Мэтью "Мэт" Ковальски (Джордж Клуни сомдады), бірнеше рет адаммен басқарылатын маневрлік құралды пайдаланып Соловьевтің рекордын жаңаруға ниеттенгенін айтады.