Кіріспе

1961 жылы жарық көрген Джон Говард Гриффиннің «Мен сияқты қара» атты деректі кітабы – журналист Джон Говард Гриффиннің Америка Құрама Штаттарының оңтүстігінде, африкалық американдықтар нәсілдік сегрегация астында өмір сүрген кезеңдегі саяхатын баяндайтын деректі кітабы. Гриффин Техас штатының Мансфилд қаласында туған, оның терісі уақытша қараңғыланып, қара адам ретінде қабылдануына мүмкіндік берді. Ол Луизиана, Миссисипи, Алабама, Арканзас және Джорджия штаттарында алты апта бойы нәсілдік сегрегацияның жағдайында өмірді, түрлі-түсті адамдардың көзқарасымен зерттеді. «Сепия» журналы жобаны мақалалар сериясы ретінде жариялау құқығын алғандықтан қаржылады. Гриффин өзінің тәжірибелерін күнделікке жазып отырды, ал 188 беттік күнделік кітаптың бастауы болды. 1959 жылы жобаны бастаған кезде Америкадағы нәсілдік қатынастар ерекше шиеленіскен еді. Кітаптың атауы Лэнгстон Хьюздің «Түс өзгерістері» атты өлеңінің соңғы жолынан алынған. 1964 жылы Джеймс Уитмордың басты рөлде ойнаған «Мен сияқты қара» фильмінің экрандық нұсқасы жасалды. Бір буын өткен соң Роберт Бонацци Гриффин, осы оқиғалар және оның өмірі туралы тағылымды кітап жариялады: «Айнадағы адам: Джон Говард Гриффин және «Мен сияқты қара» тарихы» (1997).

Саяхат туралы есеп

1959 жылдың соңында Джон Говард Гриффин Луизиана штатының Нью-Орлеан қаласындағы досының үйіне барды. Сол жерде дерматологтың бақылауында Гриффинге үлкен дозада метоксален антивитилиголық дәрісін ішу тағайындалды және шамамен бір апта бойы күн сайын 15 сағатқа дейін ультракүлгін шамның сәулесіне ұшырады. Оған бауыр зақымдану жоқ екенін анықтау үшін жүйелі түрде қан анализі жасалды. Оның терісінің қараюы толық болмағандықтан, ол оны бояумен түзетуге тырысты. Өзінің түзу қоңыр шашын жасыру үшін шашын толық қырқып тастады. Африка-американдыққа ұқсағанына көз жеткізген Гриффин Оңтүстікке алты апталық саяхатқа шықты. Дон Ратледж онымен бірге сапарлап, оқиғаны фотосуреттермен тіркеді. Саяхат барысында Гриффин өзінің есімін өзгертпейтінін, кім екенін сұраса шындықты айтатынын, өзін жасырмайтынын мәлімдеді. Бастапқыда, оңтүстік АҚШ-тағы афроамерикандықтардың ортасына бейімделуіне көмектесу үшін мүмкіндігінше аз сөйлеуді шешті. Ол барлық жерде ақ нәсілділердің немқұрайлы қарауына тап болды. Гриффин киім ауыстырғаннан кейін, оны бұрынғыша ақ адам ретінде білетін көптеген адамдар танымады. Гриффин оны жақын дос санайтын француз кварталындағы қара аяқ киім тазалаушы Стерлинг Уильямс оны танымады. Ол алғашқыда оның басқа біреуден ерекше аяқ киімді екенін айтты, бірақ Гриффин өзін таныстырғанға дейін Стерлинг оны танымады. Гриффинге қара қоғамға енуге көмек қажет болғандықтан, ол Уильямсқа өзінің кім екенін және жобасының мақсатын айтуға шешім қабылдады. Нью-Орлеандағы шағын мейрамхананың қара нәсілді қызметкері Гриффинмен әйелдер дәретханасын табудың қиындығы туралы әңгімелесті, себебі олар бөлек болған және қара нәсілділерге көптеген орындарға баруға тыйым салынған. Ол католик шіркеуі туралы сұраққа "дәретхана табу үшін көп уақыт дұға етуге" қатысты әзіл айтты. Автобуста Гриффин өзінің орнын ақ нәсілді әйелге босатуға тырысты, бірақ қара нәсілді жолаушылардың наразылық білдіруі оны тоқтатты. Ол әйелмен жақсы қарым-қатынас орнатуға үміттенеді, бірақ ол оны сөгіп, басқа ақ жолаушылармен қара нәсілділердің неге осылай құрметсіздік танытып жатқаны туралы әңгімелесе бастады. Гриффин саяхатын қараша айының соңында Монтгомериде (Алабама штаты) аяқтауға шешім қабылдады. Ол үш күн бойы күн сәулесінен қорғалған қонақ үй бөлмесінде болды және терісін қараңғылату дәрілерін қабылдауын тоқтатты. Оның терісі табиғи түсіне келгеннен кейін, ол Монтгомеридің ақ ауданына қайта оралып, ондағы адамдардың оған қаншалықты жылы қабылдағанына таң қалды.

Реакция

Кітабы жарық көргеннен кейін Гриффинге көптеген қолдау хаттары келді. Ол осы тәжірибені түсінуге олар көмектескенін айтты. Гриффинге өте аз жауласымды хаттар келді. Бір кезге Гриффин ұлттық деңгейде танымал болды. 1975 жылы жазған эссесінде, кейінірек кітапқа қосылған, ол туған қаласы Мэнсфилдте (Техас штаты) өзіне және отбасына қарсылық пен қауіп-қатерлер кездесетінін айтты. Қауіпсіздігі үшін ол бірнеше жыл Мексикаға көшіп кетті. 1964 жылы Миссисипиде дөңгелегі жарылып қалғанда тоқтағанда, Гриффинге ақ түсті адамдардың тобы шабуыл жасап, тізбектермен сапалап ұрды, бұл шабуыл кітабына байланысты деп есептелді. Жарақаттарынан айығуға бес ай кетті.

Прецеденттер

Осыдан он жылдан астам бұрын "Питтсбург пост газеті" журналисі Рей Спригл осы сияқты жобаны жүзеге асырған еді.

Жариялану тарихы

Сепия журналы жобаны қаржылады, оның шарты бойынша ең алдымен "Ұятқа саяхат" атты мақалалар сериясы ретінде жариялау құқығы осы журналға берілді.

Америка Құрама Штаттары

2-ші басылым, автордың өлімінен үш жыл бұрын, 1980 жылы жазылған эпилогымен. Автордың эпилогы және Роберт Бонаццидің жаңа соңғы сөзімен. Кітапханалық таңбамен басылған. Жаңа басылым. Стюдс Теркельдің алдынғы сөзі, Дон Ратледждің тарихи фотосуреттері және Роберт Бонаццидің соңғы сөзі бар. Кітапханалық таңбамен басылған.

Мәдени сілтемелер

Микки Гьютонның "Black Like Me" (2020) әнінің атауы осы кітаптан шабыттанды. "Boy Meets World" телесериалының 4-ші маусымының 15-ші эпизоды "Chick Like Me" деп аталды. Эпизодта мистер Фини "Black Like Me" кітабы туралы әңгімелейді, бұл Шон мен Кориге мектеп газетіндегі Коридің бағаны үшін тақырып ретінде қыздар сияқты киініп, оларға басқаша қараса ма екенін білу идеясын ұсынады. "To Be Fat Like Me" (2007) телефильмі кітаптан шабыттанды. Фильмде Кели Куоко арық әйел рөлінде ойнайды, ол семіздік костюмін киіп, өзін тоқпақтай көрсетіп, "Fat Like Me" деп аталатын деректі фильмге өзінің тәжірибесін түсіреді.