Кіріспе
Калакукко – Савония аймағынан шыққан дәстүрлі фин тағамы, нан қамырының ішіне балық (мысалы, судақ, вендас, қызылбалық, ишақ немесе лосось) салып пісіріледі. Калакукко әсіресе Солтүстік Савония аймағының астанасы Куопио қаласында танымал. Куопиода көптеген калакукко пісіретін орындар бар. Қалада жыл сайын калакукко пісіру байқауы өтеді.
Kalakukko is a traditional Finnish dish from the region of Savonia made from fish (e. g., perch, vendace, loach, smelt, or salmon) baked inside a loaf of bread. Kalakukko is especially popular in Kuopio, capital city of the Northern Savonia region. Kuopio is home to many kalakukko bakeries. The city also hosts an annual kalakukko baking contest.
Ұн
Қалаукуко дәстүрлі түрде қара бидай ұнынан (руислейпа сияқты) дайындалады, бірақ қамырдың серпімді болуы үшін көбінесе бидай қосылады. Ішінде балық, шошқа еті және бекон болады, олар тұзбен дәмделеді (егер шошқа еті бұрыннан тұздалған болмаса). Бірнеше сағат бойы, дәстүрлі түрде кірпіш пеште пісірілгеннен кейін, қалаукуко үлкен қара бидай нанына ұқсайды. Дұрыс дайындалған жағдайда, балықтың сүйектері жұмсарып, ет пен балықтың сорпасы нанның ішінде толық піседі. Осының нәтижесінде ішкі жағы ылғалды болады.
Балық
Дәстүрлі түрде, калакюккоға қолданылатын балық – вендас немесе еуропалық шабақ. Кейде лосось та қолданылады. Оңтүстік Савонияда вендас – нағыз калакюкко үшін ғана қолданылатын балық деп есептеледі, ал провинцияның солтүстік бөлігінде шабақ туралы да осылай айтылады. Балықтың орнына картоп пен шошқа етінің немесе рутабага мен шошқа етінің қоспасы да қолданылады. Калакюккоға сәйкес сусын – айран немесе пиимэ. Калакюкко ашылмағанда ұзақ сақталады. Бұрын ол үйден алыс жұмыс істейтін жұмысшыларға ыңғайлы түскі ас болатын.
Қызмет көрсету
Калакукконы пеште қыздыруға болады. Оның мөлшері шамамен бір кило болса, бір сағатқа жуық уақыт алады. Калакукконы суық күйінде де жеуге болады. Оны жеудің қалыпты жолы – өткір пышақпен үстін ашып, жоғары жағын маймен жеп, содан кейін үстіңгі тесікті кеңейтіп, нанды кесіп, ішіндегісімен бірге жеу.
Этимология
Қазіргі кезде фин тілінде сөйлейтін кейбір адамдар kalakukko деген атауды қызық деп санайды, өйткені фин тілінде kala – "балық", ал kukko – "аталық тауық", бұл жиі қолданылатын, бірақ морфологиялық емес аудармаға әкеледі, яғни "балық-аталық тауық". Бұрынғы теориялар kukko сөзінің архаикалық түрі kukkaro (қалта) деген сөзбен бірдей түбірден шыққан деп болжаған. Kukko сөзі фин тіліндегі kukkula (төбе) сөзінен де шыққан болуы мүмкін, өйткені тағам дөңгелек пішіндес. Алайда, 2008 жылы жаңа зерттеулер kukko сөзінің төменгі неміс тілінен алынған және қазіргі неміс тіліндегі Küchen (дайындау, пісіру) және ағылшын тіліндегі cake (торта) сөздерімен бірдей түбірге ие екенін көрсетті. Kalakukko 2002 жылы Еуропада "Кепілденген дәстүрлі арнайы өнім" (КДАӨ) мәртебесін алды.
Ханна Партаненнің нан пісіру зауыты
Ханна Партаненнің (1891–1969) Солтүстік Савонияның Куопио қаласындағы калакукко пешханасы сол кезде Финляндиядағы ең танымал калакукко пешханасы болды. Американдық президенттер мен кеңес басшыларының қатарында Финляндия президенті Урхо Кекконен де оның қонақтары болған. Пешхана әлі күнге дейін Куопиодағы Касармикату 15 мекенжайында фин материалдарын қолмен пайдаланып калакукко пісіруде. Пешхананы қазіргі уақытта Ханнаның немересі Лаури Партанен басқарады және маусымға қарай 10-20 адам жұмыс істейді.