Кіріспе

Қытай суретшісі (932–962)

Доң Юань (董源, қыт. dōng yuán; шамамен 934 – шамамен 962) – қытай суретшісі. Ол Чжунлинде (钟陵; қазіргі Жиньсиань ауданы, Цзянси провинциясы) дүниеге келген. Доң Юань Бес әулет және Он патшалық дәуіріндегі Оңтүстік Тан мемлекетінде белсенді болды. Ол мәдениет пен өнер орталығы болған Нанкин қаласынан шыққан. Ол адам және пейзаж суреттерімен танымал болды, сонымен қатар Қытайда келесі тоғыз ғасыр бойына қылқаламмен сурет салудың үлгісіне айналған әсем стильді бейнеледі. Ол және оның шәкірті Цзюйжань (巨然) Цзяннань пейзаж стилі деп аталатын Оңтүстік стильдегі пейзаж суреттерінің негізін қалаушылар болды. Олар сол заманғы төрт маңызды суретшінің қатарына кірді. Қытайдағы көптеген суретшілер сияқты, ол мемлекеттік қызметкер болды, онда Ли Сысунь мен Ван Вэйдің бұрынғы стильдерін зерттеді. Бірақ ол бұл шеберлердің техникасын дамытып, одан да күрделі перспективаны енгізді.

Шығармалары

Шиао және Сян өзендері немесе Шиао және Сян өзендері бойындағы көріністер, жібекке салынған сурет (49,80 см х 141,30 см), оның ең танымал шедеврлерінің бірі. Ол оның ең шебер техникасын және композициялық шешімдерін көрсетеді. Бұлттар фондық тауларды орталық пирамидалық композицияға және қосымша пирамидаға бөледі, ал тау сызығын жұмсарту арқылы таулардың өзгермейтін бейнесін күшейтеді. Суға кіретін жер пейзажды топтарға бөліп, алдыңғы планның тыныштығын ерекшелейді, композицияның шекарасы болмай, өзіндік кеңістікке айналады, оған оң жақтағы шағын қайық кіріп келеді, ол таулармен салыстырғанда өте кішкентай. Ортадан солға қарай, ол ерекше сурет салу техникасын қолданады, кейіннен көптеген суреттерде қайталанған, бұл ағаштарға жапырақтардың толықтығын береді, ал бұл тауларды құрайтын дөңгелек тас толқындарымен зейінге түседі. Бұл суреттің ортаңғы жағын анықтап, тауларға сәулелену және қашықтық сезімін сыйлайды, оларға ұлылық пен ерекше мінез береді. Ол оң жақтағы тауда "бетке ұқсас" ою-өрнектерді де қолданды. Донг Юаньға жатқызылатын "Өзен жағалауы" суреті Метрополитен өнер мұражайында сақталады және Нью-Йорк қаржыгері Оскар Танның сыйы болған, бірақ кейбір ғалымдар бұл Чжан Дацянның жасаған заманауи жалған суреті болуы мүмкін деп санайды.