1878 жылғы Кипр келісімі: Ұлыбритания мен Осман империясы арасындағы құпия шарт
Cyprus Convention
1878 жылғы Кипр келісімі: Ұлыбритания мен Осман империясы арасындағы құпия шарт. Кипрді британдық басқаруға беру, Османдықтарға қолдау және Ресей қауіптен қорғау.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1878 жылы Ұлыбритания мен Осман империясы арасындағы Кипр туралы құпия келісім
1878 secret agreement on Cyprus between the UK and the Ottoman Empire
1878 жылғы 4 маусымдағы Кипр конвенциясы – Ұлыбритания мен Осман империясы арасында жасалған құпия келісім. Бұл келісім Берлин конгресінде Осман империясын қолдау үшін Кипрді Ұлыбританияға (Британдық Кипрді қараңыз) әкімшілік басқаруға беруді көздейді. Конвенцияның шарттары Осман империясының Кипр аумағына қатысты құқықтарын сақтап қалды. Бұл келісім 1878 жылдың басында өткен құпия келіссөздердің нәтижесі болды. Ұлыбритания мен Осман империясы соғыс жағдайына түскенде, британдықтар 1914 жылғы 5 қарашада Конвенцияны күштен шығарды.
The Cyprus Convention of 4 June 1878 was a secret agreement reached between Great Britain and the Ottoman Empire which granted administrative control of Cyprus to Britain (see British Cyprus), in exchange for its support of the Ottomans during the Congress of Berlin. Provisions in the Convention retained Ottoman rights over the territory of Cyprus. This agreement was the result of secret negotiations that took place earlier in 1878. The Convention was abrogated by the British on 5 November 1914, when Britain and the Ottoman Empire found themselves at war with each other.
Британдық әкімшілік құрылды, 1878 ж.
Сұлтан Абдул Хамид II Кипрді басқаруды Ұлыбританияға тапсырды, ал оның орнына Ұлыбритания аралды Осман империясын ықтимал Ресей агрессиясынан қорғау үшін база ретінде пайдаланады деген кепілдік берді. 1878 жылы қабылдамас бұрын, ағылшындарға Кипр үш рет (1833, 1841 және 1845 жылдары) ұсынылған еді. 1870-ші жылдардың ортасында Ұлыбритания мен басқа да еуропалық державалар әлсіреп бара жатқан Осман империясы бақылауындағы аймақтарға Ресейдің кеңеюіне жол бермеу мәселесімен бетпе-бет келді. Ресей патшалық империясын батысқа және оңтүстікке қарай, Константинопольдің жылы су портына және Дарданеллге қарай кеңейтіп, билік вакуумын толтыруға тырысты. Кипрді британдықтардың басқаруы осындай кеңеюді болдырмау мақсатында жасалды. 1878 жылдың маусым айында Ұлыбритания мен Порта арасындағы құпия келіссөздер Кипр конвенциясымен аяқталды, онда "Сұлтанның императорлық Ұлылығы Кипр аралын Англияға басып алуға және басқаруға келіседі" делінген. Британияда келісімге қарсылық болды, әсіресе Либералдық партияның жетекшісі Уильям Эварт Гладстоннан. Гладстон билікке оралғанда аралды қайтармады. Кипрлік гректердің ұлтшылдығы жаңа билеушілерге өзінің бар екенін көрсетті, өйткені Кипрдегі алғашқы британдық жоғарғы комиссарын қарсы алу сөзінде Китион епископы британдықтардың Кипр мен Грецияны біріктіруді жеделдетуіне үміт білдірді, бұрын Иония аралдарымен жасағандай. Осылайша, британдықтар өздерінің басқаруының басында-ақ энозистің көптеген грек кипрліктері үшін маңызды екендігімен бетпе-бет келді. Арал Британияның сол кездегі ең маңызды теңіз иелігі болған Британдық Үндістанға теңіз жолымен басты әскери базасы болды. 1906 жылы Фамагустадағы жаңа порт аяқталды, бұл Суэц каналына жақындауды қорғайтын стратегиялық теңіз бекеті ретінде Кипрдің маңыздылығын арттырды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында Осман империясы Орталық державаларға қосылды, ал 1914 жылдың 5 қарашасында Ұлыбритания Кипрді аннексиялады, осылайша Конвенция күшін жойды.
The Sultan, Abdul Hamid II, ceded the administration of Cyprus to Britain, in exchange for guarantees that Britain would use the island as a base to protect the Ottoman Empire against possible Russian aggression. The British had been offered Cyprus three times (in 1833, 1841, and 1845) before accepting it in 1878. In the mid 1870s, Britain and other European powers were faced with preventing Russian expansion into areas controlled by a weakening Ottoman Empire. Russia was trying to fill the power vacuum by expanding the Czar's empire west and south toward the warm water port of Constantinople and the Dardanelles. British administration of Cyprus was intended to forestall such an expansion. In June 1878, clandestine negotiations between Britain and the Porte culminated in the Cyprus Convention, by which "His Imperial Majesty the Sultan further consents to assign the island of Cyprus to be occupied and administered by England." There was some opposition to the agreement in Britain, especially from Liberal leader William Ewart Gladstone. When Gladstone returned to power he did not return the island. Greek Cypriot nationalism made its presence known to the new rulers, when, in a welcoming speech at Larnaca for the first British High Commissioner to Cyprus, the bishop of Kition expressed the hope that the British would expedite the unification of Cyprus and Greece as they had previously done with the Ionian Islands. Thus, the British were confronted at the very beginning of their administration with the reality that enosis was vital to many Greek Cypriots. The island served Britain as a key military base on the sea route to British India, which was then Britain's most important overseas possession. In 1906, a new harbour at Famagusta was completed, increasing the importance of Cyprus as a strategic naval outpost protecting the approaches to the Suez Canal. Early in the First World War the Ottoman Empire joined the Central Powers, and on 5 November 1914 Britain annexed Cyprus, bringing an end to the Convention.
Кипрдің құрметі
Конвенцияның шарттары бойынша, аралдың кірісі үкіметтік шығыстардан асып түсетін сома Ұлыбританияның Сұлтанға «жылдық белгілі төлем» ретінде төленуі тиіс болды. Бұл ереже Портаға Кипрді британдықтарға өткізбегенін немесе бермегенін, тек уақытша басқаруды тапсырғанын дәлелдеуге мүмкіндік берді. Осы шарттардың салдарынан бұл әрекет кейде аралды британдықтарға жалға беру деп сипатталды. «Кипр салығы» кейінгі кипрлік наразылықтардың негізгі себебі болған күшті ашу-ызаның көзіне айналды. Келіссөздер нәтижесінде жылдық белгілі төлемнің сомасы дәл 92,799 фунт стерлинг, он бір шиллинг және үш пенс деп белгіленді. Аралдың губернаторы Рональд Сторрз кейіннен бұл соманың «жалған есептерге тән ерекше мұқияттықпен» есептелгенін жазды. Кипрліктер тек салық төлеп қана қоймай, сонымен қатар британдық отарлық әкімшіліктің шығындарын да жабуға мәжбүр болды, бұл бұрыннан кедей экономикаға тұрақты салмақ түсірді. Бастапқыда «Кипр салығы» мәселесі ақшаның Түркияға ешқашан төленбеуімен күрделенді. Оның орнына ол Англия банкіне Түркияның Қырым соғысы бойынша қарызын (Британдық және француздық кепілдіктермен) өтеу үшін салынды, соған Түркия төлей алмады. Бұл жағдай түріктерді де, кипрліктерді де қатты алаңдатты. Қалған шамалы сома төтенше жағдайларға арналған қорға түсті, бұл Портаны одан әрі ашуландырды. Кипр қоғамдық пікірінде кипрліктердің оларға қатысы жоқ қарызды төлеуге мәжбүрленгені туралы кең тараған сенім болды. Салыққа қарсы агитация тоқтаған емес, жылдық төлем британдық басқыншылықтың символына айналды. Бұл салыққа британдық оппозиция да болды. Колониялар жөніндегі мемлекеттік хатшысының орынбасары Уинстон Черчилль 1907 жылы Кипрге сапар шекті және сапары туралы баяндамасында: «Біздің міндеттемелерімізден босатылу үшін, тіпті өте қиын жағдайларда жасалған болса да, «Кипр салығынан» бір тиын алуға бізге күш-қуаттан басқа ешқандай құқығымыз жоқ» деді. Парламент көп ұзамай Кипрге жылдық 50,000 фунт стерлингтік тұрақты қаржылық көмек бөліп, салықты тиісінше төмендетті.
The terms of the Convention provided that the excess of the island's revenue over the expenditures for government should be paid as an "annual fixed payment" by Britain to the Sultan. This provision enabled the Porte to assert that it had not ceded or surrendered Cyprus to the British, but had merely temporarily turned over administration. Because of these terms, the action was sometimes described as a British leasing of the island. The "Cyprus Tribute" became a major source of discontent underlying later Cypriot unrest. Negotiations eventually determined the sum of the annual fixed payment at exactly 92,799 pounds sterling, eleven shillings, and three pence. Governor of the island Ronald Storrs later wrote that the calculation of this sum was made with "all that scrupulous exactitude characteristic of faked accounts." The Cypriots found themselves not only paying the tribute, but also covering the expenses incurred by the British colonial administration, creating a steady drain on an already poor economy. From the start, the matter of the Cyprus Tribute was severely exacerbated by the fact that the money was never paid to Turkey. Instead it was deposited in the Bank of England to pay off Turkish Crimean War loans (guaranteed by both Britain and France) on which Turkey had defaulted. This arrangement greatly disturbed the Turks as well as the Cypriots. The small sum left over went into a contingency fund, which further irritated the Porte. Public opinion on Cyprus held that the Cypriots were being forced to pay a debt with which they were in no way connected. Agitation against the tribute was incessant, and the annual payment became a symbol of British oppression. There was also British opposition to the tribute. Undersecretary of State for the Colonies Winston Churchill visited Cyprus in 1907 and, in a report on his visit, declared, "We have no right, except by force majeure, to take a penny of the Cyprus Tribute to relieve us from our own obligations, however unfortunately contracted." Parliament soon voted a permanent annual grant in aid of 50,000 pounds sterling to Cyprus and reduced the tribute accordingly.
Кипрді Ұлыбританияның аннексиялау, 1914 жыл, Конвенцияны тоқтатады
Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін Осман империясы Орталық державалар жағында соғысқа қатысуға шешім қабылдады, ал 1914 жылғы 5 қарашада британдықтар Кипрді ресми түрде тәждік колония деп жариялады. Сонымен бірге, Османдық Кедиват Мысыр мен Суданды Британдық протекторат болып, Мысыр сұлтандығы деп жариялады.
Following the outbreak of the First World War, the Ottoman Empire decided to join the war on the side of the Central Powers, and on 5 November 1914 the British formally annexed Cyprus as a Crown colony. At the same time, the Ottoman Khedivate of Egypt and the Sudan was declared to be the Sultanate of Egypt, a British protectorate.