Ежелгі Спартаның кеңесі – Геросия. Спарта патшалары мен 60 жастан асқан 28 ақсақалдан құралған, құқықтық және заң шығару билігі зор кеңес. Спарта тарихы, саясаты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі Спартаның сенаты
Senate of ancient Sparta
Герусия (γερουσία) – ежелгі Спартадағы ақсақалдар кеңесі. Әдебиеттерде кейде Спарта сенаты деп те аталады, ол екі спартан патшасынан және 60 жастан асқан 28 ер адамнан – геронттардан тұратын. Герусия – Спарта саясатын қалыптастырған, кең ауқымды сот және заң шығару құқықтарына ие беделді орган болған. Ежелгі гректер Герусияны мифтік спарталық заң шығарушы Ликург өзінің Ұлы Ретрасында, яғни Спарта конституциясында құрған деп санайды. Геронттар ерекше дауыс беру арқылы сайланды, бірақ бұл сайлаулар, әсіресе патшалардың ықпалымен, манипуляцияға бейім болған.
The Gerousia (γερουσία) was the council of elders in ancient Sparta. Sometimes called Spartan senate in the literature, it was made up of the two Spartan kings, plus 28 men over the age of sixty, known as gerontes. The Gerousia was a prestigious body, holding extensive judicial and legislative powers, which shaped Sparta's policies. Ancient Greeks considered that the Gerousia was created by the mythical Spartan lawgiver Lycurgus in his Great Rhetra, the constitution of Sparta. The gerontes were elected through peculiar shouting elections, which were open to manipulation, especially from the kings.
Мүшелік
Герузияның құрамында барлығы отыз мүше болды. Жиырма сегіз сайланған мүше (геронттар деп аталады) және екі патша, олар лауазымға кірген кезде құрамына кіретін құқыққа ие болды. Патшалардан өзгеше, 28 геронттың жасы кем дегенде 60-қа толуы керек болды – бұл жасқа жеткенде Спарта азаматтарының әскерде қызмет етуі міндетті емес еді. Геронттар Герузия мүшелігін өмір бойы сақтап, Спарта қоғамында зор беделге ие болды. Сайлау рәсімі туралы мәліметтерді біздің заманымыздың II ғасырында жазған Плутарх жеткізді, бірақ оның дереккөзі – Аристотельдің Спарта конституциясы туралы жоғалған зерттеуі болды. Дауыс беру бюллетендері болған жоқ: геронттар дауыс берудің орнына айқайлап сайланды. Үміткерлер Спарта азаматтарының алдынан бірінен соң бірі өтіп, азаматтар өздерінің қалауынша айқайлады. Айқайдың күші қазылар алқасымен бағаланды, олар терезесіз ғимаратқа жабылып, ең қатты айқайлаған үміткерді жеңімпаз деп жариялады. Геронттар, көбінесе калой кагатои деп аталатын, санаулы отбасылардан құралған шектеулі аристократиядан шыққан болуы мүмкін. Қазіргі ғалымдар XIX ғасырдан бері осы отбасылардың Герузия мүшелігіне заңдық артықшылығы болған ба, әлде іс жүзінде монополиясы болған ба деген мәселеде пікір таластырып келеді. Осы пікірді қолдайтын Г.Е.М. де Стэ. Круа Спартадағы жағдайды Рим Республикасымен салыстырды, онда бірнеше генттер жоғары лауазымдарды монополиялаған, әсіресе олардың меценаттық желісінің арқасында – бұл Спарта саясатында да кең таралған практика. Патшалар Герузия мүшелері болғандықтан, олар әдетте алпыс жасқа толғанға дейін палатаға кіріп, әдеттегі геронттарға қарағанда ұзақ қызмет етті, осы арқылы өздерінің беделін арттыруға мүмкіндік алды. Клеомен I немесе Агесила II сияқты білімі бар патшалар жылдар бойы геронттар арасында қолдаушылар желісін құрды, олар іс жүзінде Герузияны, демек Спартаның сыртқы және ішкі саясатын бақылады. Патшаның геронттарға көрсеткен меценаттығы Плутархтың Агесила II-нің Герузияның әрбір жаңа мүшесіне өгіз бен жамылғы сыйлағаны туралы айтқан әңгімесінде көрінеді. Пол Картледж патша қатыспаған кезде оның ең жақын туысы Герузияда оның орнына дауыс бере алатынын атап өтті, бұл патшалардан басқа кем дегенде екі геронттың патшалық тегінен шыққандығын (әр әулеттен біреу) көрсетеді және патшалардың сайлау рәсіміне тигізген әсерін көрсетеді, өйткені олар туыстарының сайлануын ұйымдастыра алатын еді. Герузияны патша Клеомен III (б.з.д. 235–222) реформалаған болуы мүмкін, ол геронттарды жыл сайын сайлауды енгізді. Өмір бойы сайланбайтын болғандықтан, геронттардың беделінің негізі алынып тасталды және Герузия нәтижесінде ыңғайлырақ палатаға айналды.
The Gerousia consisted of thirty members in total. Twenty eight elected members (called gerontes) and the two kings, who were members by right, entering the chamber upon their accession. Unlike the kings, the 28 gerontes had to be at least 60 years old—the age when Spartan citizens were no longer required to serve in the army. Membership of the Gerousia was for life, which made the gerontes' position very prestigious within Spartan society. The electoral procedure is known thanks to Plutarch, who wrote in the 2nd century AD, but whose source was a lost study on the Spartan constitution by Aristotle. There were no ballots: the gerontes were elected by shouting. The candidates passed one by one before the Spartan citizens, who therefore shouted according to their preference. The loudness of the shouts was assessed by a jury confined into a windowless building, who then declared winner the candidate with the loudest shouts. The gerontes were likely drawn from a limited aristocracy composed of only a few families, sometimes called the kaloi kagatoi. Modern scholars have debated since the 19th century on whether these families had a legal privilege on Gerousia membership, or just a de facto monopoly. Of the latter opinion, G. E. M. de Ste. Croix compared the situation in Sparta with that of Roman Republic, where a few gentes monopolised senior magistracies, notably thanks to their patronage network—a practice likely prevalent in Spartan politics. As the kings were by right members of the Gerousia, they usually entered the chamber well before the age of sixty and served much longer terms than the ordinary gerontes, which they could use to build their influence there. Several shrewd kings, such as Cleomenes I or Agesilaus II, developed over the years such a network of supporters among the gerontes that they de facto controlled the Gerousia, therefore Sparta's external and internal policies. This patronage of the gerontes by a king is illustrated by the story reported by Plutarch of Agesilaus II offering an ox and cloak to every new member of the Gerousia. Paul Cartledge notes that when a king was absent, his nearest relative could cast a vote for him in the Gerousia, which means that at least two gerontes besides the kings were of royal stock (one for each dynasty) and further shows the influence that the kings had on the electoral procedure, as they could engineer the elections of their relatives. The Gerousia was probably reformed by the king Cleomenes III (r.235–222), who made the gerontes elected annually. No longer elected for life, the source of the gerontes' prestige was removed and the Gerousia became a more pliable chamber as a result.
Жоғарғы сот
Герузия өлім жазасын қарастыратын сот ретінде қызмет етті. Патшаны тіпті 34 мүшеден тұратын арнайы сот алдында соттауға болады, ол Герузия мен бес ефордан құралды (айыпталған патша сот барысында Герузия құрамында отыра алмайды). 403 жылы Паузания патшасының соты танымал болды; ол Афинада демократияны қайта орнатуы үшін опасыздыққа айыпталды, бірақ 19-15 дауыспен ақталды, онда екінші патша Агис II оған қарсы дауыс берді. Осы сот билігінің арқасында геронттар сыртқы саясатқа елеулі әсер ете алды, бірақ олардың бұл салада конституциялық өкілеттігі болмады, себебі Герузия алдында қудаланудан қорқып, спарталық шенеуніктер геронттардың пікірін ұстануға мәжбүр болды. Мысалы, 371 жылы патша Клеомброт кейіннен сотқа түспеу үшін Фиваға қарсы қарқынды соғыс жүргізуге кеңес алды. Ұлы Ретра Спарта ассамблеясының қабылдаған шешімдерін жоюға құқылы екенін көрсетеді.
The Gerousia served as the court in charge of capital cases. A king could even be prosecuted before a special court of 34 members, made of the Gerousia and the five ephors (the defendant king could not sit in the Gerousia during the trial). A famous case was the trial of king Pausanias in 403; accused of betrayal for having restored democracy in Athens, he was nonetheless acquitted by a 19 15 decision, in which the other king Agis II had cast his vote against him. Thanks to this judicial power, the gerontes were able to significantly influence foreign policy, although they had no constitutional power in that field, because the fear of prosecution before the Gerousia compelled Spartan officials to follow the gerontes' opinion. For example, in 371 the king Cleombrotus was advised by his friends to energetically wage war against Thebes to avoid a later trial. The Great Rhetra suggests that it had the power to overturn decisions made by the Spartan assembly.
Мұра
Герусия атауы Лаконияда, терең немесе Меса Мани аймағында "Геронтикой" деген атпен соңғы уақыттарға дейін белгілі болды. Қазіргі Грекия Парламентінде жоғарғы палата 1844–1864 және 1927–1935 жылдары Gerousia деп аталды.
The name Gerousia continued to be known in Laconia in the Deep or Mesa Mani known as the "Gerontikoi" until recent times. In the Parliament of modern Greece, the name of the upper house was Gerousia between 1844–1864 and 1927–1935.
Ежелгі дереккөздер
Плутарх, Параллель өмірлер (Ликург, Агесила).
Plutarch, Parallel Lives (Lycurgus, Agesilaus).
Қазіргі заманғы дереккөздер
Пол Картледж, Агесилаос және Спарта дағдарысы, Балтимор, Джонс Хопкинс университетінің баспасы, 1987. — & Антони Спауфорт, Эллиндік және римдік Спарта, Екі қаланың тарихы, Лондон және Нью-Йорк, Routledge, 2002 (алғаш рет 1989 жылы жарық көрді). Г. Э. М. де Стэ. Круа, Пелопоннес соғысының бастауы, Лондон, Duckworth, 1972. Р. Д. Хикс, "Спартан Сенатына сайлауға қатысу үшін талапкерлік шарттары", The Classical Review, 20 том, 1 нөмір (1906 жылғы ақпан), 23–27 беттер. Антон Пауэлл (редактор), Спарта туралы анықтамалық, Хобокен, Wiley, 2018. Г. Э. М. де Стэ. Круа, Пелопоннес соғысының бастауы, Лондон, Duckworth, 1972.
Paul Cartledge, Agesilaos and the Crisis of Sparta, Baltimore, Johns Hopkins University Press, 1987. —— & Antony Spawforth, Hellenistic and Roman Sparta, A tale of two cities, London and New York, Routledge, 2002 (originally published in 1989). G. E. M. de Ste. Croix, The Origins of the Peloponnesian War, London, Duckworth, 1972. R. D. Hicks, "A Supposed Qualification for Election to the Spartan Senate", The Classical Review, Vol. 20, No. 1 (Feb., 1906), pp. 23 27. Anton Powell (editor), A Companion to Sparta, Hoboken, Wiley, 2018. G. E. M. de Ste. Croix, The Origins of the Peloponnesian War, London, Duckworth, 1972.