Кіріспе

Патрик О'Брайанның 1998 жылғы романы «Жүз күн» – британдық автор Патрик О'Брайанның Обри-Матурин сериясындағы он тоғызыншы тарихи роман, алғаш рет 1998 жылы жарық көрді. Оқиға Наполеон соғыстары кезінде, атап айтқанда 1815 жылғы «Жүз күн» шаруасында өрбуде. Наполеон Эльбадан қашып, Францияның оңтүстік жағалауынан Парижге қарай жорық жасап, Людовик XVIII-ді тақтан түсірді. 1813 және 1814 жылдарғы одақтастар Наполеонның қайта басып алған Франциясын тоқтату үшін құрлықтағы әскерлерін біріктіруге қайта жиналады. Африканың солтүстік жағалауындағы күштер Наполеонды қолдап, одақтас әскерлердің бірігуіне кедергі келтіру үшін қаржы жинап жатыр. Обри мен оның конвойына Адриатика жағалауында Наполеонға көмектесетін кеме құрылыс орындарын жою және жиналған ақшаны, егер ол болса, мақсатына жетпеуіне кедергі келтіру міндеті тапсырылды. Матурин және доктор Амос Якоб Алжирде келіссөздер жүргізеді, онда Матурин, басқа да жетістіктерімен қатар, Алжирдің дейіне секіріп шабуыл жасаған арыстанды атып түсіреді. Рецензенттер бұл романды жақсы қабылдады, әсіресе ол осы сериядағы романнан күтілетіннің бәрін қамтиды, сонымен қатар сюжеті де байып келгендігін атап өтті. Publishers Weekly «проза теңіздің ұлылығы мен Остинге тән өткір тілдің арасында өтеді, "әдетте ұнамайтын адам оны жек көретіндерге жақсы тамақ пен шарап сыйламайды, ал Уордтың кештері қорқынышты" деп жазды. Олар О'Брайанның жазушы ретіндегі тұрақтылығына риза: «О'Брайан тамаша түрік кілеміндей сағаны жайып салады, егер тұрақсыз Стивен Атлас тауларында арыстан аулайтыны күмәнді болса (Алжирдің дейімен бірге!), О'Брайан тіпті осы оқиғалық тәжірибені де сәнділікпен орындайды». Пол Кеннеди The New York Times газетінде О'Брайанның әңгімелері басқалардан ерекшеленеді дейді: «Бірақ бұл теңіз әңгімелері грузин қоғамы мен саясатының, ғылымның, медицинаның, ботаниканың және сол заманғы ағартушылық білімнің табиғат туралы кең панорамасына енгізілген». Романның табысының кілті – «екі батырды ойлап табуы, өзіне сенімді және өте білікті Обри әрқашан эксцентрикалық кеме хирургі Стивен Матуринмен бірге болады». Бұл оқиға серияны Наполеон соғыстарының соңына жеткізеді, сондықтан Кеннеди: «Бұл соңғы роман болар ма?» – деп сұрайды. Ол адмиралдың Обриді Чилиге баруға шақырған сөзі, Обридің кейде үлгісі болған Томас Кокранның өмісі сияқты, Кокранды 1814 жылы Чилиде табады деп ойлайды. Патрик Рирдон Chicago Tribune газетінде бұл романның бұрынғыларынан сәл ерекше екенін жазады: «сериядағы кітаптарға қарағанда, сюжеті көбірек». Серияның қалған бөлігі сияқты, романның ерекшелігі – «кейіпкерлердің ішкі өмірін бейнелеуі, олардың бай сезімдері мен тәжірибелерін сүйіспеншілікпен және шеберлікпен көрсетуі». Энтони Дей Los Angeles Times газетінде: «Бұл тек оқиғалық әңгіме» дейді. Наполеонның Францияға жеңіске жетіп оралуы, бірнеше апта ішінде үлкен әскер құрауы және оған қарсы біріккен одақтастарды жеңу стратегиясы туралы тарихқа «О'Брайан ақылды көркемдік бұрылыс қосты. Балқанда мұсылман жалдамалы әскерлері жиналды, олар Наполеонның әскеріне қосылуға дайын, ал Алжир шөліндегі сауда бекетінің шейхы сол бағаны, алтынның жақсы қорын ұстап тұр». Романның барлық қызықты ерекшеліктерінің ең жақсысы – «18 ғасырдың соңына тән көркем және тапқыр ағылшын тілі, сөздік қоры және ырғағы». The Independent газетіне жазған Кристина Хардимент, кейіпкерлердің маңыздылығын ескере отырып, оқырман сюжеттің кейбір аспектілерін оқымағандықтан толық түсінбеуі мүмкін дейді: әрбір жаңа кітап – «жақсы көретін және үнемі өсіп келе жатқан кейіпкерлер отбасы туралы хат, өте шынайы және мақтан тұтатын ортада». Ол бұл кітап туралы «оның қайталанатын лейтмотиві – әдебиеттегі терең қайғы-қасіреттің ең нәзік бейнесі» дейді.

Сызықтардың сабақтастығы

Бұл роман "Сары адмиралдың" аяқталғанына шамамен алты аптадан кейін басталады, Наполеон үлкен әскерімен Парижге келген соң, король Парижден кетеді, ал одақтас әскерлер Наполеон әскерімен шайқасу үшін континентте жылдам жиналады. Англиядағы маңызды оқиғалар Матуринді үйге қайтарды; ол Фуншалда эскадрильяға қосылды. Оқиға Ватерлоо шайқасында Наполеонның жеңілісімен аяқталады, бұл Наполеон соғыстарының соңғы аяқталуы, 1815 жылдың шілдесінде шарттарға қол қойылғанға дейін. Обри мен Матурин Чилиге "Сюрприз" кемесімен, Испанияның отарлық үкіметін әлсірету, тәуелсіздік қозғалысын қолдау және Ұлыбританияға одақтас табу үшін аттанады. Бұл "Шараптың қара теңізінде" көтерілген тақырыптың жалғасы. Обри капитан Кристи Паллиермен одақтас ретінде кездеседі, алғаш рет оны "Шебер және командир" романында оны және оның кемесін тұтқынға алған лейтенант ретінде кездестірген еді. Диананың "Көк Питер" деп аталатын құнды алмазы алғаш рет "Соғыс байлығында" айтылған, Матуринді француз түрмесінен босату үшін "Хирургтің серігінде" қолданылған, "Сары адмиралда" Стивеннің қаржысы қайта қолжетімді болғанға дейін отбасын асырау үшін кепілге қойылған, ал осы романда алмаз онымен бірге жерленген. Адриатика теңізіне жол тартқан Обри Якобты Куталиге жіберіп, ондағы одақтастарымен сөйлеседі, Кристи Паллиерден алтынмен жалданып, әскерге ақы төленгендігі туралы соңғы ақпаратты алу үшін, олардың Ресей әскерінің басқа одақтастармен қосылуына кедері келтіруі керек. Обри мен Матурин "Иониялық миссияда" Куталиде достар тапқан. Мұндай байланыстар Обридің теңіз қызметі барысында жинаған одақтастары мен дағдыларын көрсетеді, олар соғыс қайта басталғанда оған жақсы қызмет етеді.

Роман сериясындағы кейіпкерлердің өлімі

Бұл оқиғада Матурин мен Обри бірнеше адамның қаза болғаны туралы хабар алады. Стивеннің әйелі Диана, Обридің енесі, миссис Уильямс және оның одан да жағымсыз серігі, Диананың шапшаңдығынан көліктері аударылып, апатқа ұшырап қаза табады. Диананың өлімі Стивенді толық күйретеді, ол ұзақ уақыт бойы тамақ ішкісі келмейді, тілі де келмейді, бірақ Наполеонның соңғы қастандығын жоққа шығару үшін өзін жинап алады. Кристин Хэтэрли Вудтың күйеуі, капитан Вуд, Сьерра-Леоне колониялық губернаторы да қайтыс болады; доктор Гловер Стивенге олардың некесі күйеуінің әлсіздігіне байланысты көбінесе формалды ғана болғандығын айтады. Адмирал Лорд Стрейнрейрдің де қайтыс болғаны хабарланады, ол дәрігерлер дозасын азайтып болған соң, өз еркімен дәрінің мөлшерін арттырып алыпты. Ол "Сары адмирал" кітабында Обриге қарсы жамандық ойлаған ықпалды адмирал ретінде таныстырылған еді. Әңгімеге қарағанда, дәрігерлер дозаны көбейткен (науқас емес), себебі ол көпке ұнамайтын адам еді. Оқиғадағы соңғы әскери қимылдың барысында Обридің карольшісі, Матуринге жиі көмектесетін Баррет Бондэн, шебек кемесінен жасалған бір зеңбірек оғынан дереу қаза табады. Басқа экипаж мүшелері де қаза болады, бірақ Обримен "Мастер және Командир" кітабынан бастап, барлық саяхаттарында бірге болған ешкім жоқ.

Тарихи және ғылыми сілтемелер

Мұнда теңізшілердің сәттілік туралы түсінігі және ғалымдардың қызығушылығы тақырыбы көтеріледі. Доктор Амос Якоб кемеге сақталған қолды әкеледі, ол алақан апоневрозы деп сипатталады және қазір Дупуйтреннің контрактурасы деп аталады, бұл атақты хирург және Матуриннің досы Барон Гийом Дупуйтреннің есімімен аталған – саусақтары ішке қарай иілген және тырнақтары алақанның етінен өсіп шыққан қол. Ол шарап спиртіне салынған. Стивен Матурин сондай-ақ Обриден Балтық теңізіндегі бұрынғы саяхатынан нарвалдың тісін әкеледі. Астарлы теңізшілер біреуін «Даңқ қолы», екіншісін – «Бір мүйізді аңның мүйізі» деп қабылдап, оларды сәттілік әкелетін нысан деп санайды. Теңізшілер спиртті ішіп, қолды қатты зақымдайды, құрғатуға шығарып, қандай бөліктерін сақтап қалуға болатынын көреді. Капитанның иті Насеби қолды жеп қояды, ал құстыру арқылы тек сүйектері ғана табылады. Нарвалдың тісі мас Киллик пен одан да мас кеме жігіті құлатып сындырып алады, бұл нәсілді Килликті кемедегілер арасында жақтырмаушылыққа ұшыратады. Матурин сүйектерді сыммен біріктіріп, одан да қорқынышты көрінетін қаңқа қол жасайды, бұл экипажға ұнайды. Теңіз инженері Мистер Райт мүйіздің құрылымын зерттегеннен кейін оны қайтадан біріктіріп, желімдейді, соның арқасында кемеге қайта сәттілік оралады. Кранк аралына қаруды тасымалдау идеясы және әдісі 1803 жылы Мартиника жанындағы Даймонд Рокқа барған теңізшіге қатысты, онда қауіпсіздік үшін бірнеше қару әкелінген.

Шын мәніндегі жерлерге сілтеме жасау

Обри өзінің конвойын Гибралтарға, содан кейін Маонға бағыттайды. Кемелерін өртеп немесе батыруға болатын порттарды іздеп, олар Адриатика теңізінің жағалауындағы Рагуза-Векьяға, содан кейін Порте-ди-Спалатоға жетеді. Алжирде Матурин Дейдің сарайы – Касбаға барады. Екі жүзді Дей, Матурин шабуылдаған арыстаннан өмірін құтқарғаннан кейін Алжирден алтынның шығарылмайтынын уәделейді, бірақ сонымен бірге алтынды Танжердің оңтүстік-батысындағы Арзиладан Гибралтар бұғазы арқылы Адриатика порты – Дураццоға жіберуді бұйырады. Кеме Испанияның ең оңтүстік нүктесі Тарифаның жанында, Гибралтардан батысқа және оңтүстікке қарай, Гибралтар бұғазы бойында жасырылған.