Кіріспе
Психологияда шизотипия – қиялшылдықтан психотикалыққа дейінгі жеке тұлғаның күйлерінің диапазонын білдіретін теориялық ұғым. Шизотипия – бұл қалыпты диссоциативтік, қиялға берілген күйлерден бастап, психозға, әсіресе шизофренияға байланысты ең қиын психикалық күйлерге дейінгі жеке тұлғалық ерекшеліктер мен тәжірибелердің үздіксіздігін ұсынады. Шизотипиядағы ұсынылған жеке тұлғалық үздіксіздік, психозды категориялық тұрғыдан қарастырумен қарама-қайшы келеді, онда психоз – адамда болуы немесе болмауы мүмкін белгілі бір (көбінесе патологиялық) психикалық күй ретінде қарастырылады.
In psychology, schizotypy is a theoretical concept that posits a continuum of personality characteristics and experiences, ranging from normal dissociative, imaginative states to extreme states of mind related to psychosis, especially schizophrenia. The continuum of personality proposed in schizotypy is in contrast to a categorical view of psychosis, wherein psychosis is considered a particular (usually pathological) state of mind, which the person either has or does not have.
Тұжырымдаманың дамуы
Психоздың категориялық көрінісін Эмиль Крейпелинмен байланыстырады, ол психоздың әртүрлі формаларын медициналық диагностикалау және жіктеу критерийлерін жасады. Ол ерекше түрде, деменция прекокс (қазір шизофрения деп аталады), маниакальды-депрессивті психоз және психоздық емес жағдайлар арасындағы айырмашылықты көрсетті. Психиатрияда қолданылатын қазіргі заманғы диагностикалық жүйелер (мысалы, DSM) осы категориялық көзқарасты сақтайды. Керісінше, психиатр Эвген Блюлер сана мен ақылсыздық арасында нақты шекара жоқ деп есептеді, психозды халықтың әртүрлі деңгейде кездесетін ойлар мен мінез-құлықтың шектен тыс көрінісі деп санады. Психозды спектр ретінде қарастыру тұжырымдамасын Ханс Эйзенк және Гордон Кларидж сияқты психологтар одан әрі дамытты, олар жекелік теориясы тұрғысынан ой мен мінез-құлықтың ерекше өзгерістерін түсінуге тырысты. Эйзенк когнитивтік және мінез-құлықтық өзгерістердің барлығын бірге психотизм деп аталатын жеке тұлғалық қасиет құрайды деп тұжырымдады. Мел және авторлар тобы 1964 жылы алғаш рет «шизотипия» терминін қолданды, бұл жалпы халықтағы ерекше тәжірибелерді және шизофрения диагнозы қойылған адамдардағы симптомдардың жиынтығын зерттеу арқылы болды. Клариджтің жұмысы бұл тұлғалық қасиет бұрынғыдан әлдеқайда күрделі екенін және оны төрт факторға бөлуге болатынын көрсетті.
Қалыпты емес тәжірибелер: Адамның қалыпты емес қабылдаулар мен басқа танымдық тәжірибелерге бейімділігі, мысалы, галлюцинациялар, сиқырлы немесе шарбақты сенімдер және оқиғаларды түсіндіру (сондай-ақ, қате түсініктерге қараңыз). Бұл фактор көбінесе «позитивті шизотипия» және «танымдық-қабылдау» шизотипі деп аталады.
Танымдық дезорганизация: Ойлардың жолдан шығып, ұйымсыз немесе мақсаттан ауытқуға бейімділігі (сондай-ақ, формальды ойлау бұзылысына қараңыз). Бұл фактор «дезорганизациялық шизотипия» деп те аталады.
Интровертті анедония: Интроверттілікке, эмоционалды жайсыздыққа және әлеуметтік емес мінез-құлыққа бейімділік, әлеуметтік және физикалық ынталандырудан ләззат алу қабілетінің жетіспеушілігімен байланысты. Бұл фактор көбінесе «негативті шизотипия» және «шизоидия» деп аталады.
Импульсивті сәйкессіздік: Көңіл-күй мен мінез-құлықтың, әсіресе ережелер мен әлеуметтік нормаларға қатысты тұрақсыздығына бейімділік.
Cognitive disorganization: A tendency for thoughts to become derailed, disorganised or tangential (see also formal thought disorder). This factor is also often referred to as "disorganized schizotypy"
Introverted anhedonia: A tendency to introverted, emotionally flat and asocial behaviour, associated with a deficiency in the ability to feel pleasure from social and physical stimulation. This factor is also often referred to as "negative schizotypy" and "schizoidia"
Impulsive nonconformity: The disposition to unstable mood and behaviour particularly with regard to rules and social conventions.
Шизотипия, психикалық денсаулық пен психикалық ауру арасындағы байланыс
Шизотипия диагностикаланатын психикалық аурудың кейбір ерекшеліктерін көрсетуге ұмтылса да, бір адамның шизотипия деңгейі жоғары болғандықтан, ол екінші адамнан гөрі ауыр науқас екенін міндетті түрде білдірмейді. Мысалы, шизотипияның кейбір аспектілері пайдалы болуы мүмкін. Ерекше тәжірибелер мен танымдық дезорганизацияның екі аспектісі де шығармашылық пен көркемдік жетістіктермен байланысты. Джексон діни тәжірибенің белгілі бір түрлеріне қатысты "жағымды шизотипия" тұжырымын ұсынды, ол проблеманы шешудің бір түрі ретінде қарастырылуы мүмкін және демек, бейімделу құндылығына ие. Оң шизотипия мен шығармашылықтың кейбір аспектілері арасындағы байланыс "салауатты шизотипия" тұжырымымен үйлеседі, бұл шизофрениямен байланысты гендердің популяцияда көптеген дисфункционалдық аспектілеріне қарамастан сақталуын түсіндіруге болады. Шизотипия деңгейін O LIFE сияқты белгілі бір диагностикалық тесттер арқылы өлшеуге болады. Дегенмен, шизотипия мен диагностикаланатын психоздық ауру арасындағы байланыстың нақты мәні әлі де даулы. Зерттеушілердің басты алаңдаушылығының бірі – факторлық талдау қолданылғанда, сұрақнамаға негізделген шизотипия өлшемдері шизотипияның бірыңғай, біртекті ұғым екенін көрсетпейді. Үш негізгі тәсіл "квази өлшемді", "өлшемді" және "толық өлшемді" деп аталады. Әр тәсіл кейде шизотипия психозға қатысты танымдық немесе биологиялық сезімталдықты көрсетеді деп жорамалдайды, бірақ бұл жатақтанған күйде қалуы мүмкін және тиісті орталық оқиғалар немесе жағдайлар (мысалы, белгілі бір дәрі дозалары немесе жоғары стресс деңгейі) оны тудырмаса, өзін көрсетпеуі мүмкін.
Өлшеміне қарай
Жекелік теориясының ықпалымен өлшемдік тәсіл толыққанды психоз ауруының шизотипия спектрінің ең шекті нүктесі екенін, ал шизотипия деңгейі төмен және жоғары адамдар арасында табиғи үзділіс бар екенін көрсетеді. Бұл модель Ханс Эйзенктің еңбектерімен тығыз байланысты, ол психоздың толыққанды көріністерін көрсететін адамды өзінің "психотизм" өлшемінің ең жоғары шегінде тұрған адам деп қарастырды. Өлшемдік модельге қолдау шизотипия өлшемдері бойынша жоғары ұпал жинаған адамдар шизофрения, шизоаффективті бұзылыс, шизоидтық жекелік бұзылысы және шизотипиялық жекелік бұзылысы сияқты шизофрения спектрінің бұзылыстарының диагностикалық критерийлерін толық орындауы немесе ішінара қанағаттандыруы мүмкін деген фактісінен туындайды. Сондай-ақ, талдау кезінде шизотипиялық қасиеттер көбінесе шизофрения симптомдары сияқты ұқсас топтарға бөлінеді (бірақ олар көбінесе әлдеқайда нашар дәрежеде көрінеді).
Толық өлшемді тәсіл
Кларидж өзінің моделінің ең соңғы нұсқасын "толық өлшемдік тәсіл" деп атайды. Дегенмен, оны гибридтік немесе композиттік тәсіл деп те сипаттауға болады, себебі ол ауру моделінің де, өлшемдік модельдің де элементтерін біріктіреді. Осы ең соңғы Кларидж моделінде шизотипия жеке тұлғаның өлшемі ретінде қарастырылады, ол халық арасында қалыпты түрде таралады, Eysenck моделіндегідей. Алайда, шизофренияның өзі шизотипияның үздіксіз таралатын қасиетінен түбегейлі өзгешеленетін және шизотипиялық жеке тұлғалық бұзылысынан толыққанды шизофрениялық психозға дейінгі екінші, градацияланған континумды құрайтын ыдырау процесі ретінде қарастырылады. Модель толық өлшемді деп сипатталады, өйткені шизотипияның жеке қасиеттері ғана үздіксіз градацияланады, сонымен қатар ыдырау процестерінің тәуелсіз континуумы да категориялық емес, градацияланған болып табылады. Толық өлшемдік тәсіл толыққанды психоз – тек жоғары шизотипия емес, оны сапалық тұрғыдан өзгеше және патологиялық ететін басқа да факторларды қамтиды деп тұжырымдайды.
Басқа тұлғалық қасиеттермен және әлеуметтік-демографиялық көрсеткіштермен байланыс
Көптеген зерттеулер шизотипия мен әртүрлі стандартты жекелік модельдердің, мысалы бес факторлы модельдің арасындағы қатынасты зерттеді. Зерттеулер ерекше тәжірибе факторын жоғары невротизммен және тәжірибеге ашықтықпен байланыстырды. Ерекше тәжірибе оң әсермен бірге дінге/руханилыққа да бейімділік танытады. Бір зерттеуде орташа деңгейдегі ерекше тәжірибелер діни сенімділіктің артуын болжаса, жоғары деңгейдегі ерекше тәжірибелер діни сенімділіктің төмендеуін болжады. Ал импульсивті бейімсіздік төмен діни сенімділікпен, сондай-ақ дәстүр мен бейімділік құндылықтарының төмендеуімен байланысты. Интровертті анедония факторы жоғары невротизммен және төмен экстраверсиямен байланысты. Когнитивтік дезорганизация факторы, сондай-ақ импульсивті бейімсіздік факторы төмен ар-ожданмен байланысты. Осы зерттеулер шизотипияның толыққанды өлшемді моделін көрсетеді және қалыпты жекелік пен шизотипия арасында үзділіс бар деген пікір айтылды. Өзін-өзі асырып бағалау, "рухани" идеялар мен тәжірибелерге ашықтықпен байланысты қасиет, шизотипиямен, әсіресе ерекше тәжірибелермен орташа оң байланыста. Клонингер жоғары өзін-өзі асырып бағалау, төмен кооперативтілік және төмен өзін-өзі бағыттаудың ерекше комбинациясын "шизотипілік жекелік стилі" деп сипаттады. Төмен кооперативтілік және өзін-өзі бағыттау жоғары өзін-өзі асырып бағалаумен біріктірілуі шындықтың бұрмаланған түсінігімен байланысты ерекше немесе таңғажайып идеялар мен мінез-құлықтарға ашықтыққа алып келуі мүмкін. Бір зерттеу өлшемді MBTI шкалалары арасындағы қатынасты зерттеді және шизотипия интроверсияға, интуицияға (сезімге қарсы), ойлауға (сезімге қарсы) және іздеуге (бағалауға қарсы) бейімділікпен байланысты екенін анықтады, бұл MBTI моделіндегі "INTP" жекелік типімен бейнеленуі мүмкін. Интуиция тұжырымдық тұрғыдан Үлкен Бестіктің "тәжірибеге ашықтық" қасиетіне ұқсас, ол шизотипияда артуы мүмкін деп есептеледі. Ойлау шешім қабылдау және сенімдерді қалыптастыруда объективтілікті және дәлелдерді бағалауға бейімділікті көрсетеді және тұжырымдық тұрғыдан Үлкен Бестіктің ашықтығының төменгі деңгейлі "интеллект" факторына ұқсас. Ал іздеу тұжырымдық тұрғыдан Үлкен Бестіктің ар-ождан қасиетіне ұқсас. Шизотипия жылдам өмірлік стратегиялармен байланысты қасиеттермен оң байланыстарды көрсетеді, соның ішінде жоғары әлеуметтік белсенділік (қысқа мерзімді жыныстық қатынастарға күш салудың артуы, ұзақ мерзімді жыныстық қатынастарға күш салудың төмендеуі, жыныстық серіктестердің жалпы санының өсуі және жыныстық жиренудің төмендеуі) және импульсивтілік.
Жекелік бұзылыстары
Шизотипия жалпы психопатиямен оң байланыс көрсетеді, бірақ психопатияның біріншілік және екіншілік факторларын қарастырғанда, шизотипия төменгі біріншілік психопатиямен (әрі қарай, қорқынышсыз үстемдік деп аталады) және жоғары екіншілік психопатиямен (әрі қарай, өзіне бейімді импульсивтілік немесе шектеусіздік деп аталады) байланысты. Нарциссизм шизотипиямен теріс байланысты (алайда, шизотипия деңгейі жоғары адамдарда ұлылыққа ұмтылу және ауытқушылық пен рухани ояну сезімі (идиономия) болуы мүмкін, оны нарциссизммен шатастыру оңай), ал шекаралық тұлғалық ерекшеліктер шизотипиямен, сондай-ақ гипоманиялық тұлғалық ерекшеліктермен оң байланыста болады. Шизотипия шизоидтық, параноидтық және қашқындық тұлғалық ерекшеліктермен оң қарым-қатынас көрсетеді, ал мәжбүрлеушілік-торсық тұлғалық ерекшеліктермен (әсіресе, дезорганизацияланған шизотипиямен) теріс қарым-қатынас көрсетеді. Мәжбүрлеушілік-торсық тұлғалық бұзылыстан өзгеше, мәжбүрлеушілік-торсық бұзылыстың шизотипиямен оң байланысы бар.
Танымдық қызмет
Шизотипияның танымдық функцияның әртүрлі жақсартылған және нашарлаған жақтарымен байланысты екеніне дәлелдер бар. Осы зерттеулерге шизотипияның жергілікті өңдеуге қарағанда жаһандық өңдеуді күшейтумен, жасырын тежелудің төмендеуімен, назар және есте сақтау кемшіліктерімен, сондай-ақ шығармашылық пен қиялдың және қауымдастырып ойлаудың күшеюімен байланысы жатады.
Аутизм
Шизотипия мен аутистік белгілердің корреляциялық зерттеулері көбінесе оң корреляцияларды көрсетеді, ең бастысы теріс шизотипиямен, одан кейін дезорганизацияланған шизотипиямен, ал оң шизотипиямен әлсіз, жоқ немесе теріс корреляцияларды көрсетеді. Диагностикаланған шизофрения және аутизм спектрлік бұзылысы (АСБ) да статистикалық жағынан үлестіріледі. Дегенмен, бірнеше зерттеушілер шизотипия мен аутизм арасындағы оң корреляциялар міндетті түрде үлестіруді көрсете бермейтінін, керісінше, аутистік және шизотипиялық белгілерді өлшеудің жеткіліксіздігіне және аутизм мен шизотипияда кездесетін әлеуметтік қиындықтар мен әлеуметтік-когнитивтік дисфункцияның бұрмалаушы факторына байланысты екенін ұсынады. Зерттеушілер диагноз қойылған АСБ мен шизофрения арасындағы жоғары коморбидтілік DSM-нің және дифференциалды диагноз қоюға арналған диагностикалық сұхбаттардың жеткіліксіздігіне байланысты сенімсіз және қате болуы мүмкін деп санайды. Аутизмнің себептері мен шизотипияның себептері арасындағы айқын үлестіруді көрсететін зерттеулер де маңызды әдістемелік мәселелерге тап болады. Шизотипияның көптеген эволюциялық теориялары шизотипия мен аутистік белгілерді үздіксіздіктің қарама-қарсы полюстеріне орналастырады, мысалы, ақыл-ой теориясы, өмірлік тарих және жұптасу стратегиялары сияқты белгілерге қатысты. Осыған сәйкес, шизотипия (әсіресе оң, импульсивті және дезорганизацияланған шизотипия) әлеуметтік қиындықтарды ескере отырып, аутистік белгілермен теріс байланыс көрсетеді, бұл әртүрлі елдерде, шкалаларда, әдістерде және тәуелсіз зерттеу топтарында жақсы қайталанған, ал факторлық талдау арқылы диаметрлік аутизм-шизотипия үздіксіздігі факторы анықталады. Айта кетейік, кейбір зерттеулер әлеуметтік қиындықтарды ескермеген жағдайда да оң шизотипия мен аутистік белгілер арасында тікелей теріс байланыс табады.
Болжамдық өңдеу
Андерсен (2022) болжамды өңдеу аясында шизотипияның моделін ұсынды, онда жоғары шизотипиясы бар адамдардың сенімдерін жаңарту үшін сезімдік болжау қателеріне азырақ маңыз беріледі. Crespi (2016) гипер қиял моделі, антагономия (қоғамдық құндылықтарға тікелей қарсы әрекет ету), ерекше дүниетанымы, гипер ашықтық, зерттеу мінез-құлқының күшеюі, сондай-ақ түсінікпен проблемаларды шешу, шығармашылық және жаһандық өңдеудегі когнитивтік қабілеттердің артуы.
Окситоцин және тестостерон
Окситоцин мен тестостеронның реттелуінің бұзылулары шизотипиямен байланысты екенін көрсететін бірнеше дәлел бар. Crespi (2015) шизофрения және оған қатысты аурулар окситоциннің артуымен немесе бұзылуымен, сондай-ақ тестостерон деңгейінің салыстырмалы түрде төмендеуімен байланысты болуы мүмкін екенін көрсетеді, бұл «жақсы дамыған» әлеуметтік тануға алып келеді. Бірақ Crespi-дің шизотипия моделі сынға ұшырады. Окситоциннің шизотипиядағы рөлін көрсететін дәлелдерге жоғары окситоцин деңгейімен байланысты гендердің жоғары оң шизотипия деңгейімен байланысы, әйелдердегі қандағы окситоцин деңгейінің шизотипиямен оң байланысы, төмен тестостеронмен байланысты гендердің арақатынасы мен жоғары окситоциннің шизотипиямен оң және аутизм белгілерімен теріс байланысы, окситоцин деңгейінің жоғары әлеуметтік алаңдаушылықпен байланысы, сондай-ақ окситоциннің жаһандық өңдеу, дивергентті ойлау және шығармашылықпен байланысы жатады, бұл факторлар шизотипиямен де тығыз байланысты. Блюлер бұл ойлау жолын өзгертіп, анагедонияға себептік рөл берді. Ол шизотиптегі маңызды нейрондық жетіспеушілікті «интегративтік ләззат жетіспеушілігі» деп санады, яғни ләззат сезіну қабілетінің туа біткен кемістігі. Meehl бұл көзқарасты қабылдап, бұл жетіспеушілікті мидағы дофамин жүйесінің бұзылуымен байланыстыруға тырысты, ол адамның сыйақы жүйесіне қатысты. Қалыпты жағдайдағы адамдардағы шизотипияға қатысты сауалнамалық зерттеулер анагедонияның себептік рөліне қатысты, егер ол болса, әртүрлі нәтижелер көрсетті. Nettle фактор 1 бойынша өлшенген жоғары шизотиптердің (жоғарыда көрсетілгендей) интровертті анагедония факторы бойынша бақылау тобынан төмен баға алғанын анықтады, бұл олардың өмірден айқын ләззат алғанын көрсетеді. Kelley және Coursey, сондай-ақ L. J. және J. P. Chapman сияқты бірнеше авторлар анагедония, егер ол адамда бұрыннан бар қасиет болса, күшейткіш фактор ретінде әрекет етуі мүмкін екенін, ал гедониялық ләззат алу қабілеті қорғаушы фактор ретінде әрекет етуі мүмкін екенін ұсынады.
Теріс прим
Негативті приминг — "алдыңғы стимулдың кейінгі стимулға жауап беруді тежеу қабілеті". Шизофрения немесе шизотипия диагнозы қойылған адамдарда, әсіресе оң симптомдар, жедел психоз, симптомдардың жоғары ауырлығы және/немесе дәрі-дәрмек қабылдамаған жағдайда, НП [негативті приминг] төмендеуі немесе тоқтауы мүмкін.
САУКИ
Семантикалық белсенділіктің саналы түрде танусыз қалыптасуы (SAWCI) құбылысы, адам саналы түрде байқамайтын сөздерді өңдеу нәтижесінде бастауыш эффект көрген кезде байқалады. Мысалы, адамға «жираф» сөзі көрсетілгенде, бірақ оны не екенін саналы түрде анықтай алмайтын жылдамдықпен көрсетілсе, келесі сынақта басқа жануар сөзін әдеттегіден жылдам тануы мүмкін. Эванс жоғары шизотипиялы адамдар мұндай жағдайда бақылау тобынан күштірек бастауыш эффект көрсеткенін анықтады. Ол мұны жоғары шизотипиялы адамдардың семантикалық желілеріндегі тежеу механизмдерінің салыстырмалы түрде әлсіздігімен түсіндіруге болады деп санайды.
Көңіл бөлу, жұмыс жады және атқарушы функциялар
Шизотипиялық симптомдар атқарушы функциялардың жетіспеушілігімен байланысты, ол маңызды мақсаттарға жету үшін әдеттегі көңіл-күйлерді жаңа жауаптар мен мінез-құлықтармен алмастыратын психологиялық процестерді қамтиды. Атап айтқанда, шизотипия деңгейі жоғары болғанда, міндетке қатысы жоқ стимулдарды сүзу қабілеті бұзылуы мүмкін. Көптеген зерттеулерде шизотипиялық белгілері бар адамдарда назар және жұмыс жадының жетіспеушілігі де анықталған.
Қатты қозудың ауытқулары
Кларидж жоғары шизотиптер мен шизофрениямен ауыратын адамдарда тежелу механизмдерінің әлсіздігінің бір салдары орталық нерв жүйесінде гомеостаздың толыққанды сақталмауы болуы мүмкін деп ұсынды. Осының нәтижесінде нерв жүйесінің әртүрлі бөліктеріндегі оянудың тұрақсыздығы мен диссоциациясы пайда болуы мүмкін деп болжалды.
Әр түрлі қозу жүйелерінің ажыратылуы
Кларидж және оның әріптестері шизотиптерде әртүрлі психофизиологиялық айнымалылар арасындағы түрлі аномальды өзара байланыстарды анықтады, оның ішінде кортикальдық және автономдық белсенділіктің өлшемдері арасындағы байланыстарды. Маккрири мен Кларидж жоғары шизотиптерде оң ми жарты шарының сол жақ жарты шармен салыстырғанда салыстырмалы түрде белсендірек екенін көрсетті. Бұл, зертхана жағдайында галлюцинаторлық эпизодты тудыруға тырысқан адамдардағы екі жарты шар арасындағы белсенділіктегі салыстырмалы ажырауына нұсқады, бұл көрсеткіш бақылау тобымен салыстырғанда олардың арасында байқалды.
Гиперректабельділік
Орталық нерв жүйесіндегі гомеостаздың бұзылуы гипер-қозбу эпизодтарына әкелуі мүмкін. Освальд, экстремалды стресс пен гипер-қозбудың ұйқыға шақырылған реакция ретінде әкелуі мүмкін екенін атап көрсетті. Маккрири бұл 1-ші сатыдағы ұйқы мен психоз арасындағы феноменологиялық ұқсастықтарды түсіндіруге мүмкіндік береді деп ұсынды, оларға галлюцинациялар, қате түсініктер және тегістелген немесе орынсыз әсерлер (эмоциялар) кіреді. Осы модель бойынша, жоғары шизотиптер мен шизофрениямен ауыратындар Освальдтың "микро ұйқы" деп атаған нәрсеге, яғни 1-ші сатыдағы ұйқы құбылыстарының ояу санаға енуіне бейім, себебі олардың жоғары қозбуға бейімділігі бар. Осы көзқарасты қолдай отырып, Маккрири галлюцинациялар сияқты қабылдау аномалияларына бейімділікті өлшейтін және Чапманның Гипомания шкаласы сияқты жоғары қозбу эпизодтарына бейімділікті өлшейтін жоғары корреляцияны көрсетеді. Бұл корреляция екі шкаланың мазмұнында ешқандай үлестік ортақтық болмаса да табылды. Клиникалық жағдайда Стивенс пен Дарбиширдің парадоксалды тұжырымы да бар: кататония белгісін көрсететін шизофрениялық пациенттерді стимуляторлар емес, седативтік препараттардың көмегімен олардың айқын тоқырауынан оятуға болады. Олар былай деп жазды: "Кататониялық шизофрениядағы психикалық күйді үлкен қозғырлылық деңгейі (яғни, гипер-қозғырлылық) ретінде сипаттауға болады [ ]. Қызметтің тежелуі ішкі қайнаған қозғырлылықты өзгертпейді". Осы көзқарас шизофрениямен және жоғары шизотиптермен гипер-қозбуға бейім адамдар деп болжайтын модельмен сәйкес келеді делінеді.
Абақтылық гипотезасы
Капур (2003) гипердопаминергиялық күйдің "ми" деңгейінде сипатталғанда, "ой" деңгейінде адамның өмірлік тәжірибесінің элементтеріне қате маңыз тағайындалуына алып келетінін айтты. Допамин сыртқы стимулдың нейрондық бейнесін бейтарап ақпараттан тартымды немесе теріс сезімге, яғни маңызды оқиғаға айналдырады. Шизофрения және шизотипия симптомдары "сыртқы нысандар мен ішкі бейнелерге қате маңыз тағайындалуынан" туындауы мүмкін; ал антипсихотикалық препараттар допамин D2 рецепторларын блокадалау арқылы бұрыс мотивациялық маңыздылықты төмендету арқылы оң симптомдарды азайтуы мүмкін (Kapur, 2003). Дегенмен, шизотипияда назардың бұзылуы мен стимулдың күшеюі арасындағы байланысты көрсететін ешқандай дәлел жоқ.