Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бір немесе бірнеше ішкі әңгімені қоршап тұратын ұялы баяндамадағы әңгіме (кейде фреймдік әңгіме, фреймдік повесть, сэндвичтік повесть немесе интеркаляция деп аталады) – бұл әңгіме ішіндегі әңгімеге серік болатын әдеби тәсіл. Онда кіріспе немесе негізгі баяндама екінші, көбірек назар аударатын әңгімеге немесе қысқа әңгімелер жинағына жағдай жасайды. Фреймдік әңгіме оқырмандарды алғашқы әңгімеден бір немесе бірнеше басқа әңгімелерге жетелейді. Сондай-ақ, фреймдік әңгіме екіншілік әңгімелердің түсінуге қиын аспектілері туралы оқырмандарды хабардар ету үшін де қолданылуы мүмкін. Бұл повестьтің құрылымын шатастыруға болмайды. "Декамерон" осыған бір мысал.
Story in a nested narration that brackets one or more embedded stories
A frame story (also known as a frame tale, frame narrative, sandwich narrative, or intercalation) is a literary technique that serves as a companion piece to a story within a story, where an introductory or main narrative sets the stage either for a more emphasized second narrative or for a set of shorter stories. The frame story leads readers from a first story into one or more other stories within it. The frame story may also be used to inform readers about aspects of the secondary narrative(s) that may otherwise be hard to understand. This should not be confused with narrative structure. A notable example is The Decameron.
Шығу тегі
[[File:Francesco Hayez 028. jpg|thumb|Алғашқы сюжеттік шеңберлердің бірі – Одиссеяда, онда Одиссей Шеря аралында король Алькиноға әңгімелер айтудан бастайды. Басқа ерте мысалдар үнді әдебиетінен, соның ішінде санскрит эпостары «Махабхарата», «Рамаяна», «Панчатантра», Синтипастың «Жеті дана шебер», сондай-ақ «Хитопадеша» және «Викрам мен Вампир» аңыздар жинақтарынан кездеседі. Бұл форма ғасырлар бойы біртіндеп батысқа таралып, танымал болды, соның нәтижесінде «Мың бір түн» (Арабия түндері), «Декамерон» сияқты классикалық сюжеттік шеңбердегі әңгімелер жинақтары пайда болды.
[[File:Francesco Hayez 028. jpg|thumb|One of the earliest frame stories is in the Odyssey, which begins with Odysseus telling stories to King Alcinous on the island of Scheria. Other early examples are from Indian literature, including the Sanskrit epics Mahabharata, Ramayana, Panchatantra, Syntipas's The Seven Wise Masters, and the fable collections Hitopadesha and Vikram and The Vampire. This form gradually spread west through the centuries and became popular, giving rise to such classic frame tale collections as the One Thousand and One Nights (Arabian Nights), The Decameron,
Бір ғана әңгіменің айтылу контекстінде берілетін сюжеттік шеңберді қолдану да ұзақ тарихқа ие техника, ол кем дегенде Гомердің «Одиссеясының» басында, онда баяндаушы Одиссей король Алькиноус сарайындағы саяхаты туралы айтады, пайда болған.
The use of a frame story in which a single narrative is set in the context of the telling of a story is also a technique with a long history, dating back at least to the beginning section of Homer's Odyssey, in which the narrator Odysseus tells of his wandering in the court of King Alcinous.
Бір ғана оқиға
Бір ғана оқиға болғанда, шеңберлік әңгіме басқа мақсаттар үшін қолданылады – ең бастысы, оқырманның оқиғаға қатысты көзқарасын анықтау үшін. Мұны түрлі тәсілдермен істеуге болады.
When there is a single story, the frame story is used for other purposes – chiefly to position the reader's attitude toward the tale. This can be done in a variety of ways.
Баяндаушыны күмәнге ұшырату
Бір ғана оқиғаны шеңберге алудың жиі кездесетін себебі – баяндаушының сенімсіздігіне назар аудару. Жазушы баяндаушыны шеңберлік оқиғаның кейіпкері етіп көрсету арқылы, өзін баяндаушыдан алшақтатады. Жазушы баяндаушының шыншылдығына күмән тудыратын сипаттама бере алады, мысалы, П.Г. Вудхаус жазған Мистер Муллинер туралы әңгімелерде Муллинер балық аулаушы ретінде бейнеленеді, одан аса ірі балықтар туралы сенімсіз әңгімелер күтіледі. "Амадей" фильмі қарт Антонио Сальеридің жас дін қызметкеріне айтқан әңгімесі түрінде ұсынылады, өйткені фильм Моцарт туралы Сальеридің айтқандарына, тарихи фактілерге қарағанда көбірек негізделген.
A common reason to frame a single story is to draw attention to the narrator's unreliability. By explicitly making the narrator a character within the frame story, the writer distances him or herself from the narrator. The writer may characterize the narrator to cast doubt on the narrator's truthfulness, as when in P. G. Wodehouse's stories of Mr. Mulliner, Mulliner is made a fly fisherman, a person who is expected to tell tales of unbelievably large fish. The movie Amadeus is framed as a story that an old Antonio Salieri tells to a young priest, because the movie is based more on stories Salieri told about Mozart than on historical fact.
Прокаталепсис
Тағы бір қолданылуы – прокаталепсияның бір түрі, онда автор оқиғаға қатысты оқырмандардың мүмкін реакцияларын кейіпкерлердің оны тыңдауы арқылы көрсетеді. "Күйеу қыз" романында әжесінің ұялшақ немересіне оқиғаны оқып беруі, романтикалық ертегіге көрерменнің күмәнді қадағалауын немеренің бейнесі арқылы оқиғаға енгізеді және оны жеңілдетуге көмектеседі. Бұл жағдай, әсіресе, баяндамасының басында күшті тартымдылық жоқ оқиға айтылғанда қолданылады; баяндаушы тыңдаушылардың қызығушылығына жауап беру арқылы немесе оларды оқиға сырттай қарағанда қарапайым болып басталатынын ескертіп, бірақ одан кейін болатын оқиғаларды түсіну үшін оны тыңдау керектігін айту арқылы оқырмандардың қызығуын оятуға мүмкіндік алады, соның арқасында оқырмандардың оқиғаны оқуға тұрарлық па, деген сұрағын тыңдаушыларға жеткізеді. Мұндай тәсілді Эдит Уортон өзінің "Этан Фром" повесінде де қолданды, онда аты-жөні белгісіз баяндаушы Старкфилд қаласының көптеген тұрғындарынан басты кейіпкер Итанның өмірі туралы әңгімелер естіген.
Another use is a form of procatalepsis, where the writer puts the readers' possible reactions to the story in the characters listening to it. In The Princess Bride the frame of a grandfather reading the story to his reluctant grandson puts the cynical reaction a viewer might have to the romantic fairytale into the story in the grandson's persona, and helps defuse it. This is the use when the frame tells a story that lacks a strong narrative hook in its opening; the narrator can engage the reader's interest by telling the story to answer the curiosity of his listeners, or by warning them that the story began in an ordinary seeming way, but they must follow it to understand later actions, thereby identifying the reader's wondering whether the story is worth reading to the listeners'. Such an approach was used, too, by Edith Wharton in her novella Ethan Frome, in which a nameless narrator hears from many characters in the town of Starkfield about the main character Ethan's story.
Түс көрінісі
Фреймнің ерекше түрі – түс көрінісі, онда баяндаушы ұйықтап, әңгіменің оқиғаларын армандап, содан кейін оянғаннан кейін оны айтады. Орта ғасырлық Еуропада бұл құрылғы жиі қолданылып, оқиғалардың құрамындағылардың ойдан шығарылғандығын көрсетуге мүмкіндік берді; Джеффри Чосер «Герцогиня кітабында», «Атақты үйінде», «Құстар парламентінде» және «Жақсы әйелдер туралы аңыз» (соңғысында да түс ішінде көп оқиғалы кадрлық әңгіме бар) осы құрылғыны пайдаланған. Қазіргі заманда фантастикалық туындыларда әңгімеде бейнеленген кереметтерге қатысты күмәнділікті сейілту үшін кейде қолданылады. Ж.Р.Р. Толкин «Фантастикалық әңгімелер туралы» эссесінде мұндай тәсілдерге жанрға қатысты жеңілтектікпен қарауға дайын еместігін айтып шағымданған; ол «Орта Жер» жазбаларында әртүрлі кадрлық әңгімелерді қолданған. Льюис Кэрроллдің «Алиса» повестері («Алисаның ғажайып елдегі оқиғалары» және «Айна арқылы») осындай кадрды қамтиды, ал әңгімелердің өзі түс сияқты логика мен тізбектерді пайдаланады. Жазушы Джон Буньян христиандық аллегориясы «Паломниктің жолы» және оның жалғасында түс құрылғысын қолданды, түрмеде болған кезде көрген түстері екенін және Құдай оны жазуға шақырғанын түсіндірді. Бұл оның сенімдерімен келісетін басқаларға қиялға ұқсаған нәрсені құдайлық аян ретінде қабылдауға көмектесті. Дегенмен, оқиға реалистік түрде дамығанмен де, түс кадры оқиғаның дұрыстығына күмән тудырады. «Оздың ғажайып сиқыршысы» кітабында оқиғалар шынымен орын алады; ал фильмге қосылған түс кадры қиялдың сенімділігін азайтады.
A specialized form of the frame is a dream vision, where the narrator claims to have gone to sleep, dreamed the events of the story, and then awoken to tell the tale. In medieval Europe, this was a common device, used to indicate that the events included are fictional; Geoffrey Chaucer used it in The Book of the Duchess, The House of Fame, Parlement of Foules, and The Legend of Good Women (the last also containing a multi story frame story within the dream). In modern usage, it is sometimes used in works of fantasy as a means toward suspension of disbelief about the marvels depicted in the story. J. R. R. Tolkien, in his essay "On Fairy Stories" complained of such devices as unwillingness to treat the genre seriously; he used frame stories of different kinds in his Middle earth writings. Lewis Carroll's Alice stories (Alice's Adventures in Wonderland and Through the Looking Glass) includes such a frame, the stories themselves using dream like logic and sequences. The writer John Bunyan used a dream device in the Christian allegory Pilgrim's Progress and its sequel, explaining that they were dreams he had while he was in prison and felt God wanted him to write down. This worked because it made what might have been seen as a fantasy more like a divine revelation to others who believed as he did. Still, even as the story proceeds realistically, the dream frame casts doubt on the events. In the book The Wonderful Wizard of Oz, the events really occur; the dream frame added for the movie detracts from the validity of the fantasy.
Қолдану
Фреймдік повесть болу үшін, әңгіме ең алдымен басқа әңгімелерді айтуға себеп болуы керек. Мысалы, Одиссей "Фаэактарға арналған Одиссеяның" көп бөлігін өз аузынан айтады, бірақ бұл естелік поэманың үлкен бөлігін құраса да, араға енгізілген естелікке дейінгі және кейінгі оқиғалар естелікке қарағанда қызығушылық тудырады. Бұл тәсіл 2008 жылғы "Сламдог миллионер" фильмінде (2005 жылғы "Сұрақ-жауап" романынан бейімделген) де көрсетілген. Фильмде Жамал есімді кедей көше баласы "Кім миллионер болғысы келеді?" (Kaun Banega Crorepati – үнді нұсқасы) ойынында жеңіске жуық келеді, бірақ ол алдау жасады деп айыпталады. Оқиғаның көп бөлігі полиция бөлімшесінде Жамалдың аузынан айтылады, ол әр сұраққа қалай жауап бергенін түсіндіреді, ал телешоу кадрлар арқылы көрсетіледі. Шоудың өзі де тағы бір фреймдік құрал ретінде қызмет етеді, өйткені әр сұрақ қойылғанда Жамал өзінің өткеніне саяхаттайды. Фильмнің соңғы бөлігі ешқандай баяндаушысыз аяқталады.
To be a frame narrative, the story must act primarily as an occasion for the telling of other stories. For example, Odysseus narrates much of the Odyssey to the Phaeacians, but, even though this recollection forms a great part of the poem, the events after and before the interpolated recollection are of greater interest than the memory. This approach is also demonstrated in the 2008 film Slumdog Millionaire (adapted from the 2005 novel Q & A), about a poor street kid named Jamal who comes close to winning Kaun Banega Crorepati (the Indian equivalent of Who Wants to Be a Millionaire?) but finds himself accused of cheating. Most of the story is narrated at a police station by Jamal, who explains how he knew the answers to each of the questions as the show is played back on video. The show itself then serves as another framing device, as Jamal sees flashbacks of his past as each question is asked. The last portion of the film then unfolds without any narrator.
Қайта қалпына келтірумен салыстырғанда
Музыкалық соната формасында немесе рондода қайта келетін тақырып туындының басында және соңында кездеседі немесе мерзімімен қайта оралады. Айналдырғыш құрылғы баяндаманың басында және соңында қайталап тұратын элемент түрінде болуы мүмкін. Мысалы, әңгіме кейіпкердің белгілі бір жағдайда саябаққа баруымен басталып, соңында сол саябаққа басқа жағдаймен қайта оралуы мүмкін, бұл оған саябақты жаңа көзқараспен қарауға мүмкіндік беретін өзгерістерден өтуіне себеп болады. Айналдырғыш құрылғы туындының басында және соңында қолданылатын, оқиғаны немесе өнерді анықтайтын бейне болуы мүмкін, мысалы, "От күймелері" фильмінде кадрлар кейіпкерлердің жағажайда жүгіріп бастауымен және аяқтауымен көрсетіледі, екі жағдайда да фильмнің танымал тақырыптық музыкасымен сүйемелденеді. Бұл көрініс, хронологиялық тұрғыдан фильмнің ортасында болғанымен және тікелей сюжетке маңызды емес болса да, негізгі оқиғаның контекстін анықтайтын маңызды сезім мен әуенді жеткізуге қызмет етеді.
In musical sonata form or rondo, a reprised theme occurs at the beginning and end of the work, or returns periodically. A framing device may take the form of a recurrent element at the beginning and end of the narrative. For example, a story may begin with a character visiting a park under one set of circumstances, then returning at the end to the same park under a different set of circumstances, having undergone a change that allows him or her to see the park in a new light. A framing device might simply be a defining image of the narrative or art that is used at the beginning and end of the work, as in the film Chariots of Fire which begins and ends with the characters running along a beach, accompanied at both times by the movie's famous theme music. This scene, although chronologically in the middle of the film and unimportant to the straightforward plot, serves to convey a defining emotion and tone that sets the context for the main story.