Кіріспе

Баюға ұмтылған мемлекетке кіруге тырысатын көшіп келуші

Экономикалық көшіп келуші – бұл бір аймақтан екінші аймаққа, соның ішінде халықаралық шекараны кесіп өту арқылы, жақсырақ өмір сүру деңгейін іздеу үшін көшіп-қонушы. Өз аймағындағы жағдайлар немесе жұмыс мүмкіндіктері жеткіліксіз болғандықтан олар осылай етеді. Біріккен Ұлттар Ұйымы «көшіп-қонушы жұмысшы» терминін қолданады. «Экономикалық көшіп келуші» терминін «босқын» терминімен шатастыру орынды, бірақ экономикалық көшіп келушілер өз аймақтарын негізінен нәсіл, дін, ұлт, саяси көзқарас немесе белгілі бір әлеуметтік топқа жататындықтары үшін қудаланудан қорқудың орнына, қиын экономикалық жағдайларға байланысты тастап кетеді. Экономикалық көшіп келушілер, әдетте, паналау құқығына ие болмайды, егер олар кездесетін экономикалық жағдайлар кең ауқымды зорлық-зомбылыққа немесе қоғамдық тәртіпті күрт бұзуға әкелсе, басқаша болар еді.

Заңдық

Көптеген елдер жұмыс істеуге арналған виза алмайынша, адамдардың өз шекараларына кіруіне шектеу қояды. Рұқсатсыз жұмыс істеу мақсатымен кірген мигранттар ақы төленетін жұмыс іздесе, депортацияға ұшырауы мүмкін.

Артықшылықтары мен кемшіліктері

Экономикалық көші-қон кең ауқымды болғандықтан, көшіп-қонушылардың көпшілігі еңбекке жарамды жастағы адамдар болып табылады, ОЭСР бойынша бұл жас 15-64 аралығын қамтиды. Мұндай жағдайларда көші-қон туған елдерде экономикалық қиындықтарға әкелуі мүмкін, себебі еңбекке жарамды жастағы адамдар аймақтан кетуімен қарттар мен қарттанатын халық қалды, бірақ оларға қолдау көрсету мүмкіндігі төмендейді. Дегенмен, еңбекке жарамды жастағы адамдардың жаппай көшіп кетуі аймақтың ағымдағы еңбек нарығы мен ресурстарына түсетін қысымды азайтуы мүмкін. Көшіп-қоншылар өздерінің туған жерлеріне қаржы жібереді: Дүниежүзілік банк 2009 жылы жіберілген ақшалай аударымдардың 420 миллиард АҚШ долларын құрағанын, оның 317 миллиард доллары дамушы елдерге жіберілгенін бағалайды. Қабылдаушы аймақтар үшін еңбекке жарамды жастағы көптеген мигранттар арзан жұмыс күшінің көзі болып табылады. Кейбір жағдайларда экономикалық мигранттар жоғары білікті және өздерінің туған аймақтарында қолжетімсіз мамандандырылған жұмыс іздеуде. Мигранттардың келуі мәдени әртүрлілікті арттыруы мүмкін. Жаңару энергия технологияларына, негізінен күн, жел және геотермальдық энергияға көшу Оңтүстік елдердегі экономиканы жақсартуға және экономикалық көші-қонның көлемін азайтуға көмектеседі. Сәтті энергияға көшу елдердегі құлдыраудың алдын алып, оның салдарынан туындайтын қақтығыстар мен дағдарыстардың санын да азайтуға мүмкіндік береді, бұл әдетте түрлі дағдарыстарға себеп болады.

Еңбек нарығы

Соңғы он жылда АҚШ-та жұмыс күшінің 47%-ын, ал Еуропада 70%-дан астам өсімді көшіп келушілер құрады, деп 2012 жылы ЭЫДҰ хабарлады. Көші-қоншылар еңбек нарығындағы маңызды нишаларды толтырады және еңбек нарығының икемділігіне, әсіресе Еуропада, елеулі үлес қосады. ЭЫДҰ-ның соңғы зерттеулері иммигранттардың еңбек нарығындағы маңызды рөлін көрсетеді: АҚШ-та иммигранттар ең жылдам дамып келе жатқан мамандықтардың 22%-ын, ал Еуропада 15%-ын (денсаулық сақтау, STEM және т.б.) құрайды. Иммигранттар ең баяу өсіп жатқан мамандықтарда да көп өкілдік етеді, АҚШ-та жаңадан келгендердің шамамен 28%-ын, ал Еуропада 24%-ын құрайды. АҚШ-та бұл мамандықтар негізінен өндіріс және басқа да салаларда, оларды жергілікті жұмыскерлер тартымды деп санамайды; осы мамандықтарға сұраныс болмағандықтан, иммигрант жұмысшылар осы секторларды толтырады. ЭЫДҰ елдерінде көшіп келушілер ағыны ЖІӨ-нің 0,5%-дан кем өзгеруіне себеп болады. Бұл ережеден Швейцария мен Люксембург ерекшеленеді, олар көшіп келушілердің ЖІӨ-ге 2% таза пайда әкелгенін көрсетеді. Көптеген дамушы елдердің экономикасы шетелден түсетін ақшалай аударымдарға үлкен мөлшерде тәуелді. Мысалы, Армениядағы жалпы ақша аударымдарының ЖІӨ-ге қатынасы 12% деп бағаланған. Армения КСРО-дан тәуелсіздік алғаннан кейін 1992-1994 жылдары елден қырық елу мыңдай адам көшіп кетті. Ресми үкіметтік статистика бойынша, 1991-1998 жылдары Армениядан соғыс және экономикалық жағдайларға байланысты шамамен 780 000 адам көшіп кетті. Сонымен қатар, иммиграцияның өсуіне байланысты ел ақшалай аударымдарының көп бөлігін, шамамен 64%-ын Ресейге жұмысшылардың ерікті көшіп кетуінен алады, ал АҚШ шетелден түскен жалпы аударымдардың 14%-ын құрайды. Жапониядан көптеген адамдар Австралияға, Канадаға, АҚШ-қа және басқа елдерге экономикалық мигранттар ретінде, Жапониядағы төмен жалақы мен нашар жұмыс жағдайларынан қашу үшін кетеді.