Кіріспе
Бельгиялық тайпа Тревери (гал тілінде: *Treweroi) – қазіргі Германиядағы Мозель өзенінің төменгі ағысында шамамен б.з.б. 150 жылдан бастап, мүмкін одан да ертерек, франктар оларды ығыстырғанға дейін қоныстанған Бельгиялық топқа жататын герман немесе кельт тайпасы. Олардың иеліктері қазіргі Люксембург, Оңтүстік-Шығыс Бельгия және Батыс Германиядағы Сильва Ардуэннаның (Арденн орманы) оңтүстік шетінде, үлкен Сильва Карбонарияның бір бөлігінде орналасқан; орталығы – Трир қаласы (Augusta Treverorum), оған Тревери тайпасы атын берген. Тацит айтуынша, олар өздерін германдық текті деп жариялаған. Олардың құрамында галлдық және германдық мәдениеттердің ықпалы болған. Римдік материалдық мәдениетті ерте қабылдағандарына қарамастан, Треверидің Рим билігімен қарым-қатынасы қиын болған. Олардың басшысы Индутиомарус Галлия соғыстары кезінде Юлий Цезарға қарсы көтеріліс ұйымдастырды, ал кейін Төрт император жылында галлдық көтерілісте маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар, Тревери Рим армиясын ең танымал атты әскерлерімен қамтамасыз еткен. Үшінші ғасыр дағдарысы кезінде Тревери жері германдық аламандықтар мен франктардың шабуылына ұшырады және кейін Галлия империясының бір бөлігіне айналды. Константин мен оның IV ғасыр мұрагерлері тұсында Аугуста Треверум Рим империясының астаналарының біріне (Никомедия (қазіргі Измит, Түркия), Эборакум (қазіргі Йорк, Англия), Медиолан (қазіргі Милан, Италия) және Сирмиуммен бірге) айналды – үлкен, сүйікті, бай және беделді қала. Осы кезеңде христиандық императорлық культ пен римдік және кельт құдайларына табынуды қаланың басты діні ретінде ығыстыра бастады. Амброзий, Жером, Турский Мартин және Александриялық Афанасий сияқты христиандық қайраткерлер Аугуста Треверорумда уақыт өткізді. Тревери аумағы арқылы өңіраралық сауда мен әскери күштерді орналастыру үшін маңызды үш римдік жолы өтті: біріншісі оңтүстіктен келіп, Диводурумды (Метц, Франция) және Рикциакусты (Дальгейм, Люксембург) Аугуста Треверуммен (Трир, Германия) байланыстырды, содан кейін солтүстік-шығыста Рейн өзеніне дейін, Рим империясының шекарасына дейін созылды; екіншісі оңтүстік-батыстан келіп, Дурокорторумды (Реймс, Франция) Андетанамен (Нидерранвен, Люксембург) және Аугуста Треверуммен байланыстырды; үшіншісі қазіргі Бельгия мен Люксембургтегі Арденн орманынан өтіп, Дурокорторумды Рейн өзеніндегі Colonia Agrippinensis (Кельн/Кёльн, Германия) ірі қаласымен және гарнизонымен байланыстырды.
The Treveri (Gaulish: *Treweroi) were a Germanic or Celtic tribe of the Belgae group who inhabited the lower valley of the Moselle in modern day Germany from around 150 BCE, if not earlier, until their displacement by the Franks. Their domain lay within the southern fringes of the Silva Arduenna (Ardennes Forest), a part of the vast Silva Carbonaria, in what are now Luxembourg, southeastern Belgium and western Germany; its centre was the city of Trier (Augusta Treverorum), to which the Treveri give their name. Celtic in language, according to Tacitus they claimed Germanic descent. They contained both Gallic and Germanic influences. Although early adopters of Roman material culture, the Treveri had a chequered relationship with Roman power. Their leader Indutiomarus led them in revolt against Julius Caesar during the Gallic Wars; much later, they played a key role in the Gaulish revolt during the Year of the Four Emperors. On the other hand, the Treveri supplied the Roman army with some of its most famous cavalry, During the Crisis of the Third Century, the territory of the Treveri was overrun by Germanic Alamanni and Franks and later formed part of the Gallic Empire. Under Constantine and his 4th century successors, Augusta Treverorum became a large, favoured, rich and influential city that served as one of the capitals of the Roman Empire (together with Nicomedia (present day İzmit, Turkey), Eboracum (present day York, England), Mediolanum (present day Milan, Italy) and Sirmium). During this period, Christianity began to succeed the imperial cult and the worship of Roman and Celtic deities as the favoured religion of the city. Such Christian luminaries as Ambrose, Jerome, Martin of Tours and Athanasius of Alexandria spent time in Augusta Treverorum. Three Roman roads, very important for their role in transregional trade and military deployment capability, went through the territory of the Treveri:
the first came from the south, connected Divodurum (Metz, France) and Ricciacus (Dalheim, Luxembourg) with Augusta Treverorum (Trier, Germany) and went further to the Rhine river in the northeast, the border of the Roman Empire
the second came from the southwest and connected Durocortorum (Reims, France) with Andethana (Niederanven, Luxembourg) and Augusta Treverorum
the third went through the Ardennes in present day Belgium and Luxembourg and connected Durocortorum to the major city and garrison of Colonia Agrippinensis (Cologne/Köln, Germany) on the Rhine river.
Куәліктер
Олар Цезарь (б.з.д. 1-ші ғасырдың ортасы), Плиний (б.з. 1-ші ғасыр) және Тацит (б.з. 2-ші ғасырдың басы), Страбон (б.з.д. 1-ші ғасырдың басы) Тρηούηροι (Треоуэрои) деп, Птолемей (б.з. 2-ші ғасыр) Τρίβηροι (Триберои) деп, Кассиус Дио (б.з. 3-ші ғасыр) Τρηουήρων (Треоуэрон) деп, Орозий (б.з. 5-ші ғасырдың басы) Treuerorum (жатыс септігінде) деп, ал Notitia Dignitatum-да (б.з. 5-ші ғасыр) Triberorum деп атаған. Плинийде Treberi нұсқасы да кездеседі, сондай-ақ Страбонда Треоусгрой (Τρηουσγροι) немесе Кассиус Диода Трирон (Τριήρων) сияқты бірнеше өте ерекше нұсқалар да куәландырылған, бұл классикалық латын тілінің айтылуын көрсетеді.
Этимология
Trēverī этнонимі – галл тіліндегі *Trēueroi (жекеше түрі – Трейрос). Бұл атау «өзенді кесіп өтуге» немесе «ағысы бар өзенге» сілтеме жасайды деп есептеледі. Рейннің арғы жағында Убий тайпасы тұрған. Цезарь Сегни және Кондрузи тайпаларының Тревери және Эбурондар арасында мекендегенін, ал Кондрузи және Эбурондар Треверидің қарауында болғанын айтады. Цезарь Рейн өзенінен Тревери жеріне көпір салды. Олардың солтүстік-батысында Бельгиялық Тунгри тайпасы (Цезарь заманында Герман цисренандықтары тұрған жерде және Тацит айтуынша, сол халық), оңтүстік-батысында Реми тайпасы, ал солтүстігінде Арденн мен Эйфельден тыс жерде Эбурондар қоныстанған. Оңтүстікте олардың көршілері Медиоматриктер болды. Кейін Вангиондар мен Неметтер тайпалары, ежелгі деректерде германдық тайпалар ретінде танылған, Рейн бойындағы Тревери жеріне шығыстан қоныстанды; осыдан кейін қазіргі Германиядағы Треверан аймағы кейіннен Трир епархиясына ұқсас болды. Мозель өзенінің аңғарының солтүстік бөлігі мен оған жақын Эйфель аймағынан басқа, Тревери тайпасы қазіргі Люксембург Ұлы Герцогтығының және Люксембург облысының көп бөлігін мекендеген. Рейн аңғары 80 жылдары Германия Верхняя провинциясы құрылған кезде Тревери билігінен шығарылды. Аhr өзені олардың солтүстік шегарасын белгілеген.
Later the Vangiones and Nemetes, whom ancient sources identify as Germanic, would settle to the east of the Treveri along the Rhine; thereafter, Treveran territory in present day Germany was probably similar to that which afterwards became the Diocese of Trier. In addition to this area which is formed mainly by the northern part of the Moselle river valley and the neighbouring Eifel region, the Treveri populated also the area of the present day Grand Duchy of Luxembourg and the major part of the adjacent Belgian Province of Luxembourg. The Rhine valley was removed from Treveran authority with the formation of the province of Germania Superior in the 80s CE. The valley of the Ahr would have marked their northern boundary.
Елді мекендер
Colonia Augusta Treverorum (қазіргі Трир, Германия), шамамен б.з.д. 17 жылы Август тұсында Мозель өзенінің маңызды қадамжайын күзету үшін құрылды және Империя кезеңінде олардың цивитасының астанасы болды. Люксембург Ұлы Герцогтығының оңтүстік-батысындағы Тительберг үстіртінде жақында қазылған оппидумның б.з.д. 1 ғасырында Треверлердің астанасы болғанына күшті дәлелдер бар. Маңызды екінші орталық – Ороланум (қазіргі Арлон, Бельгияның Люксембург провинциясының астанасы), Эдит Уайтман бағалауынша, ол "батыс Треверлер үшін аймақтық астана сияқты болды", және "цивитас астаналары ғана қол жеткізген өркендеу деңгейіне" жетті. Эталле маңындағы Порттардың орқашығы (La Tranchée des Portes) Бельгиядағы ең ірісі болып табылады (100 гектар), бірақ оның мәртебесі әлі анықталған жоқ. Жақындағы зерттеулер көрсеткендей, бұл жерде адамдар б.з.д. 4000 жылдан бері қоныстанған. Римге дейінгі маңызды орталықтар Мартберг, Доннерсберг, Валлендорф, Кастель-Штадт және Отценхаузенде де орналасқан. Олардың қызметінің Трирге көшуі Трирді Реймске байланыстыратын Агриппа жолының салынуымен болды, ол Тительбергті айналып өтті. Рим кезеңінде Трир римдік колонияға (б.з.д. 16 ж.) және Бельгика провинциясының астанасына айналды. Ол көптеген императорлардың тұрақты мекені болды. Археологиялық мәліметтер Треверлердің Римге дейінгі оппидумдарына сәйкес бес кантонға бөлінгенін көрсетеді: Тительберг, Валлендорф, Кастель, Отценхаузен және Мартберг. Рим императорлық кезеңінен келген жазбалар цивитастың кем дегенде төрт пагусқа бөлінгенін көрсетеді: Вилкиас пагусы, Теукориас пагусы, Битбургтың солтүстігіне созылған Карукум пагусы және толық емес жазудағы Ац[ ] немесе Аг[ ] пагусы. Уайтман Вилкиас пагусы Арлон және Лонгюон аймағындағы батыс бөлігі болуы мүмкін екенін, ал Теукориас пагусы Толи маңындағы оңтүстік бөлігі болуы мүмкін екенін болжайды. Уайтман Аресакилер мен Кайракатилердің бастапқыда Треверлердің пагустары болғаны белгісіз деп санайды, бірақ олардың территориясы – Могонтиакум (Майнц) маңында – "әрқашан Треверлердің территориясымен ерекше жақын мәдени байланыстарды көрсеткенін" мәлімдейді. Треверлерден тыс, бірақ оларға клиенттер ретінде бағынышты болғандар – эбурондар, сондай-ақ, мүмкін, Каэрози және Паэмани. 4 ғасырдың ақыны Аусоний Грацианның қамқорлығымен Трирде өмір сүрді; ол Треверлердің өзені – Мозельдің бойындағы өмір мен пейзажды бейнелейтін "Мозелла" поэмасымен танымал. (Қазіргі бельгиялықтармен шатастырмау керек). Б.з.д. 1 ғасырдың римдік консулы Аул Хирций Треверлердің өмір салты мен "жабайы" мінез-құлқы жағынан германдық халықтардан көп ерекшеленбегенін айтты. Тациттың сөзіне сәйкес, Треверлер өздерінің германдық тегімен мақтанған, "галдық жалқаулықтан" (inertia Gallorum) алшақтау үшін. Бірақ Тацит оларды Вангиондар, Трибокилер немесе Неметермен бірге "күдіксіз германдық тайпалар" ретінде санамаған. Иероним, әлдебір уақытта Августа Треверорум мен Галатияға сапар шеккендіктен, бұл кельт тілдерін бірінші болып білген болуы мүмкін. Треверлер арасындағы жеке есімдердің өте азы германдық текті; олар көбінесе кельт немесе латын тілінде. Кейбір ерекше Тревер есімдері үштің ешқайсысына жатпайды және Уайтманның пікірінше, кельт тіліне дейінгі қабатты білдіруі мүмкін (мысалы, Иблиомарус, Клетусто және Аргаиппо). Римдік жаулаудан кейін, латын тілі Треверлер тарапынан қоғамдық және ресми мақсаттарда кеңінен қолданылды.
Саясат және әскери
Бастапқыда Титльберг, Валлендорф, Кастель, Отценхаузен және Мартберг оппидаларының мәні шамамен бірдей болды; алайда, б.з.б. 100 және 80 жылдар аралығында Титльберг өсудің күрт өрбуіне ұшырады, осылайша ол «Треверидің орталық оппидумы» болды. Б.з.б. 1 ғасырда діни немесе саяси сипаттағы қоғамдық жиналыстар үшін қолданылған Титльбергтің орталық алаңында кең ашық кеңістік болды. Цезарь басып кірген кезде Треверилер олигархиялық үкімет жүйесін қабылдаған көрінеді. Треверилерде күшті атты және жаяу әскер болды, және Галл соғыстары кезінде Юлий Цезарьге ең жақсы атты әскерін ұсынды. Олардың басшысы Цингеторикстің басшылығымен Треверилер римдік көмекшілер ретінде қызмет етті. Алайда, олардың адалдығы 54 жылы Цингеторикстің қарсыласы Индутиомарустың ықпалымен өзгере бастады. Цезарьдің айтуынша, Индутиомарус сол жылы Амбиорикс басшылығымен эбурондардың көтерілісін бастады және Треверилерді көтеріліске қосып, герман тайпаларын римдіктерге шабуыл жасауға итермеледі. Тит Лабиен басшылығындағы римдіктер Индутиомарусты өлтіріп, Треверан көтерілісін басады; кейін Индутиомарустың туыстары Рейнді кесіп өтіп, герман тайпалары арасында қоныстанды. Треверилер Верцингеторикстің көтерілісі кезінде бейтарап болды, содан кейін Лабиен оларға қайтадан шабуыл жасады. Жалпы алғанда, Треверилер римдіктермен ынтымақтастықта көптеген галликалық тайпалардан сәттірек болды. Олар, мүмкін, Галл соғыстарынан салықтан босатылған еркін цивитас мәртебесімен шықты. 30–29 жылдары Треверилердің көтерілісін Маркус Ноний Галл басады, ал Титльбергтің Рим әскерінің гарнизоны басып алды. Агриппа мен Август Галлиядағы Рим әкімшілігін ұйымдастыруды қолға алды, 39 жылы Агриппаның Галлияның губернаторы болып тағайындалғаннан бастап кең жолдар жүйесін салды және 27 жылы салық салу мақсатында халық санағын жүргізді. Римдіктер Трирден Реймске дейін Мамер арқылы жаңа жол салды, солтүстікке қарай және Арлон арқылы, Титльберг пен ескі кельт жолынан 25 шақырымға өтіп, астана Аугуста Треверорумға (Триер) тартыстың белгілері жоқ. Трирдің маңындағы аймақтарда римдіктерге дейін оқшауланған шаруашылықтар мен ауылдар болған, бірақ бұл жерде қалалық қоныстар болған жоқ. Юлий Флорус басшылығымен Треверилердің бір тобы Адуан Юлий Сакровирмен одақтасып, 21 жылы римдіктерге қарсы Галлия борышкерлерінің көтерілісіне басшылық етті. Флорус өзінің қарсыласы Юлий Индтан жеңілді, ал Сакровир эдуилерді көтеріліске бастап кетті. Римдіктер тез арада Треверилермен қайтадан жақсы қарым-қатынас орнатты, олар Римге мойынсұнуға уәде берді; керісінше, олар Сакровирдің жағында болған эдуилерді толығымен жойды. Мүмкін, Клавдий кезінде Тревери колония мәртебесін алды және, мүмкін, латындық құқыққа ие болды, бірақ шын мәнінде римдік ардагерлер колонияға кіргізбейді. Римдіктердің тұсында Треверидің жүзге жуық декурионды қамтитын сенаты болды, оның атқарушы құрамын екі дуовири құрады. Ал одан да ауыр мәселе – төрт император жылында Батавияның Цивилис бас көтеруінен басталған көтеріліс. 70 жылы Юлий Классик пен Юлий Тютордың басшылығымен Треверилер және Юлий Сабиннің басшылығымен лингондар Батавия көтерілісіне қосылып, Сабинді Цезарь деп жариялады. Көтеріліс басылды, ал жүзден астам көтерілісші Тревера дворяндары Рейн арқылы германдық одақтастарына қосылуға қашты; тарихшы Жанно Метцлер бағалауынша, бұл оқиға Рим армиясындағы аристократиялық Тревера атты әскерінің аяқталуын, жергілікті буржуазияның көтерілуін және «романизацияның екінші толқынының» басталуын білдіреді. Камиль Джульян осы көтеріліске Дюрокорторум Реморум (Реймс) астанасын Трейвери есебінен жоғарылатуды жатқызады. 2 және 3 ғасырларда Юлий номенін алған ескі элита өкілдері іс жүзінде жоғалып кетті, ал олардың орнын жаңа элита алды; Уайтманның айтуынша, олар негізінен жергілікті орта таптан шыққан болар еді. Треверилер үшінші ғасырдағы дағдарыс кезінде Рейн шекарасына жақын болудан зардап шекті. 250-ші жылдары франк және аламандықтардың басып кіруі едәуір қиратуға әкелді, әсіресе ауылдық жерлерде; Рим әскерінің германдық шабуылдан тиімді қорғана алмағанын ескере отырып, ауыл тұрғындары өздерінің бекіністерін жасақтады, көбінесе қабірлер мен кесенелерден алынған тастарды пайдаланды. Бұл арада Аугуста Треверорум бірінші кезектегі қалалық орталыққа айналып, тіпті Лугдунумды (Лион) басып алды. Үшінші ғасырдағы дағдарыс кезінде қала 271 жылдан 274 жылға дейін императорлар Тетрик I және II кезінде Галл империясының астанасы болды. Треверилер 275 жылы аламандықтардан одан әрі қирауға ұшырады, содан кейін, Жанно Метцлердің сөзіне сүйенсек, «шаруашылықтың басым бөлігі қирады және ешқашан қайта жаңартылмады». Аугуста Треверорумның өзі аламандық шабуылдың құрбаны болды ма, әзірге белгісіз. Треверилер бастапқыда көпқұдайшыл болды, ал Римнің басып алуынан кейін олардың көптеген құдайлары римдік аналогтарымен теңестірілді немесе римдік құдайлармен біріктірілді. Треверан аумағында ең маңызды құдайларға Меркурий және Росмерта, Ленус Марс және Анкамна, Юпитер Оптимус Максимус, Аполлон, Интарабус және Минерва жатты. Треверилерге тән құдайларға Интарабус, Ритона, Инциона және Вераудунус, сондай-ақ Ксулсигиялар жатты. Рим кезеңінде Ленус Марс (немесе Марс Иовантукарус) «Треверидің басты құдайы» деп есептелді, бұл цивитас Треверорумның әртүрлі бөліктерінде табылған арнаулармен дәлелденген. Олар әсіресе Трир қаласының астанасының сыртында орналасқан монументалды киелі орынмен байланысты. Ленус Марстың культы, мүмкін, цивитас Треверорумның ресми күнтізбесінде мемлекеттік культ ретінде тіркелген. Трирдің жанында үш маңызды пұтқа табыну орындары белгілі: кең Алтбахталь ғибадатханасы, жақын жердегі Ам Херренбрунншен ғибадатханасы және Мозельдің сол жағындағы маңызды Ленус Марс ғибадатханасы. Жазбалар Треверилердің Рим мен Августқа құлшылық ететінін куәландырады, бірақ ғибадатхананың орны белгісіз. Уайтман толық классикалық және жақсы жабдықталған Ам Херренбрунншен ғибадатханасы мүмкін екенін ұсынады, ал Мецгер оның қаладағы нашар белгілі төртінші ғибадатханасы – Мозель арқылы көпірден алыс емес Асклепий ғибадатханасы ғана болуы мүмкін екенін айтады. Алтбахталь кешені көптеген жазбаларды және театрдың және оннан астам ғибадатханалардың немесе киелі орындардың қалдықтарын тапты, көбінесе туған, римдік және шығыс құдайларына арналған романо-кельттік фаналар. Қаланың сыртында көптеген киелі орындар белгілі; олар әдетте қабырғамен қоршалған. Олардың арасында Хохшейдтағы Аполлон және Сирона ғибадатханасы, Поммернге жақын Марбергтегі Ленус Марстың ғибадатханасы, Мёндағы Марс Смертриус және Анкамнаның ғибадатханасы және Дронекендегі ана құдайының киелі орны бар. Римнің ықпалымен жаңа культтер енгізілді: Мифрас Алтбахтальде ғибадатханаға ие болды, Кибела мен Аттис онда және Дронекенде құлшылық етілді, ал жазбалар мен өнер туындылары Сабазий, Изида және Серапис сияқты басқа шығыс құдайларын куәландырады. Рим мен Августқа арналған ғибадатханадан басқа, императорлық культ «қасиетті үйге» (яғни, императорлық отбасы) құрмет көрсетілген көптеген діни жазбалармен де куәландырылған. 4 ғасырда христиандық Августа Треверорумда маңызға ие болды. Қала 3 ғасырдың екінші жартысында христиан архиепископтығының орнына айналды, ал Константин I тұсында христиан дінін таратудың маңызды орталығы болды. Бүгінгі катедральдің тамыры 321 жыл шамасында, мүмкін, Елена Августаның сыйлығы арқасында император сарайының жанында салынған 4 ғасырлық қос шіркеуде жатыр. Бүгінгі катедральдан шамамен төрт есе үлкен бұл шіркеу Конс...
Материалдық мәдениет
Треверилердің аумағы Хунсрюк-Эйфель мәдениетінің бір бөлігін құрады, ол Халштатт D және Ла Тене A-B кезеңдерін қамтыды (б.з.д. 600-250 жылдар). Б.з.д. 250-150 жылдар аралығында Рейн мен Мез өзендері арасындағы аймақтағы халықтың күрт құрылымдық өзгеруіне ұшырады, себебі белгілі бір дағдарыс тұрғындардың көп бөлігін Хунсрюк тауларының биіктігіне көшуге мәжбүр етті. Осы дағдарыстан кейін халық жазықтарға оралды және Треверилер туралы сеніммен айтуға болады. Б.з.д. II ғасырдың соңына қарай Тревераның ауылдық жерлерінің көп бөлігі шаруашылық қоныстарға ұйымдасқан сияқты көрінеді, және бұл ұйымдастыру римдік кезеңге дейін сақталды. Римдіктерге дейін Треверилер сауда, егіншілік және металл өңдеуді дамытты. Олар рим динарына сәйкес күміс монеталарға негізделген ақша экономикасын қабылдады, сондай-ақ арзан мыс немесе мыс-қорыш монеталар да қолданылды. Сауда тауарлары Этрурия мен грек әлемінен Треверилерге жеткізілді; ақшалай дәлелдер көршілес Ремилермен тығыз сауда байланыстарын көрсетеді. Тревера аумағындағы темір кен орындары кеңінен өңделді және аймақтың байлығының негізін құрады. Римдіктер басып алғанға дейін және одан кейін де Тревера ақсүйектері камералы қабірлерге жерленді, олар құрғандармен жабылған және импортталған амфоралар, қару-жарақ және металлдан жасалған бұйымдармен толтырылған. Біздің заманымыздың II ғасырына қарай бай Треверилер әлемдік мұра ретінде саналатын Игель бағанасы немесе Арлон, Неумаген және Бузеноль қалаларында табылған мүсінді қабір тастары сияқты әсем жерлеу ескерткіштерін салған, олардың барлығы марқұмның өмірі мен қызығушылықтарын көрсетеді. Рим кезеңінде кремация кеңінен таралғандықтан, қабір тастары көбінесе күл мен қабір заттары сақталатын арнайы нишаларға ие болды. Рим дәуіріндегі қабір бұйымдарына азық-түлік ретінде пайдаланылатын жануарлардың қалдықтары (әсіресе шошқалар мен құстар), монеталар, амфоралар, қыш ыдыстар, шыны бұйымдар, зергерлік бұйымдар және қайшылар кірді. III ғасырдың соңында жерлеу қайтадан кремацияны ығыстырды. Треверилер римдік өркениетке оңай бейімделіп, б.з. 30 жылы Тительбергті римдіктер басып алғаннан бастап ас-ішімдік, киім және сәндік өнер салаларында белгілі бір Жерорта теңізі практикаларын қабылдады. Грег Вулфтың айтуынша, б.з. 21 жылы "Треверилер мен Эдуилер жаулап алынғаннан бері ең үлкен мәдени өзгеріске ұшыраған тайпалар болды". Римдіктер Мозель аңғарына жүзім шаруашылығын енгізді (Мозель шараптарын қараңыз). Жалпы, археологиялық деректер III ғасырға дейін ауылдық жерлердің дамуы мен гүлденуі жалғасқанын көрсетеді. Көршілес Ремилермен бірге Треверилер римдік технологиядағы маңызды жаңалықты енгізгенімен де мақтана алады: аттармен немесе еселдермен жұмыс істейтін бидай жинау машинасы – валлус. Валлус жерлеу рәміздері мен әдеби сипаттамалардан белгілі. Басқа провинцияларда эпиграфикалық түрде куәландырылған көптеген жеке Треверилер империяның батыс бөлігінде Тревера сауда желісінің дамуын растауы мүмкін. Біздің заманымыздың II ғасырының басында Аугуста Треверум саамдық ыдыстарды өндірудің маңызды орталығы болды (Лезукс пен Рейнзабернмен бірге), Рейнландты жоғары сапалы, жылтыраған қызыл қыш ыдыстармен қамтамасыз етті, олар көбінесе қалыпты үлгілермен әсем безендірілген. Тревера виллаларының сәулетінде галликалық және германдық ерекшеліктердің қатар өмір сүруі мен араласуы байқалады. Кейбір виллаларда, мысалы Отранг пен Эхтернахта, үлкен орталық залға емес, Галлияның көптеген жерлеріндегідей алдыңғы верандаға кіретін кішкентай бөлмелер ашылды; бұл орналасу әдетте германдық деп саналады және үлкен отбасылар мен клиенттердің бәрі меценаттың үйінде тұратын әлеуметтік құрылымды көрсетеді. Екінші жағынан, Тревера аумағында әдеттегі "галлиялық" виллалар да кездеседі.
Негізгі дереккөздер
Юлий Цезарь (б.з.д. 51 ж.), Commentarii de Bello Gallico (Вики-ресурста қол жетімді). Евсевий Софроний Иероним (шамамен 387 ж.), "Галаттарға жолданған хаттарға" түсіндірмелер. С. Плиний Секунд (77–79 жж.), Naturalis historia. Страбон (б.з.д. 7–23 жж.), География. Корнелий Тацит (117 ж.), Аннальдер (Вики-ресурста қол жетімді). (98 ж.), Германия (Вики-ресурста қол жетімді). (105 ж.), Historiae (Вики-ресурста қол жетімді).